Veiligheid en Kwaliteit
HBO-V G&T leerjaar 2
Inhoud
Veiligheid en Kwaliteit les 1.1 ~ Hoe goed doen jij en jouw stage-instelling het?...........................................................2
Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee tenzij........................................................................................................2
Hoofdstuk 1 – Inleiding............................................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 – Uitleg begrippen...............................................................................................................................4
Hoofdstuk 6 – Verdiepende informatie...................................................................................................................6
Toelichting op de wet BIG..........................................................................................................................................10
Leerboek Gezondheidsrecht......................................................................................................................................11
§2.2 - De behandelingsovereenkomst...................................................................................................................11
Veiligheid en Kwaliteit les 1.2 (Stage)............................................................................................................................15
VMS Veiligheidsprogramma......................................................................................................................................15
1 - Kwetsbare ouderen..........................................................................................................................................15
1 – Medicatieverificatie.........................................................................................................................................16
1 – Nierinsufficiëntie..............................................................................................................................................17
1 – Vitaal bedreigde patiënt..................................................................................................................................18
,Veiligheid en Kwaliteit les 1.1 ~ Hoe goed doen jij en jouw stage-
instelling het?
Leerdoelen:
- uitleggen wat het belang is van goed en duidelijk (afdelings)beleid op het gebied van (patiënt)veiligheid;
- beoordelen of de WGBO en de Wet BIG op jouw afdeling goed worden nageleefd;
- verantwoorden of je vrijheidsbeperkende maatregelen toepast om de veiligheid van de patiënt te
waarborgen (rekening houdend met wet BIG, WGBO en wet Zorg en Dwang).
Literatuur:
- V&VN (2014). Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee tenzij... V&VN: Beroepsvereniging van
zorgprofessionals. Hoofdstuk I en II (blz. 2 t/m 10) en Hoofdstuk VI (blz. 64 t/m 69) te raadplegen via:
https://www.venvn.nl/media/kiadilie/web_venvn_handl_vbi-1.pdf
- Rijksoverheid (2014). Toelichting op de Wet BIG. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
[Copyright content]
- Engberts, D.P., Kalkman-Bogerd L.E. (2017). Leerboek Gezondheidsrecht. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
Hoofdstuk 2, 2.1.2. t/m 2.2.6 te raadplegen via mijnbsl.
Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee tenzij..
Hoofdstuk 1 – Inleiding
§1 - Aanleiding handreiking
Het doel van de handreiking is het aanreiken van een eenduidig handvat voor verpleegkundigen
werkzaam in algemene en academische ziekenhuizen. Vrijheidsbeperking van patiënten moet zoveel mogelijk
worden voorkomen en teruggebracht, ook in het ziekenhuis. In uiterste nood, als er echt geen andere oplossing is,
moet het toepassen van vrijheidsbeperkende interventies (VBI) zorgvuldig gebeuren.
Het terugdringen en zorgvuldig toepassen van VBI is vanwege twee redenen noodzakelijk. Ten
eerste zijn in de Grondwet rechten opgenomen die voor alle Nederlanders van toepassing zijn, ook in
de zorg. Op deze rechten kan een zorgprofessional enkel inbreuk maken wanneer de patiënt (en/of
diens wettelijk vertegenwoordiger) daarvoor toestemming heeft gegeven. Het betreft:
- het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (artikel 10)
- het recht op integriteit van het lichaam (artikel 11)
Ten tweede is in de praktijk en uit onderzoek gebleken dat het toepassen van een zware VBI tot
grote gezondheidsrisico’s kan leiden. Het toepassen van pols-, enkel- en onrustbanden wordt door zorgprofessionals
gezien als een van de meest zware vormen van vrijheidsbeperking. Afhankelijk van de duur en de aard van de VBI
kan het voor patiënten ingrijpende fysieke consequenties tot gevolg hebben, zoals verhoogde kans op decubitus,
incontinentie, contracturen, en afname van de spiermassa. Het toepassen van een mildere VBI heeft aanzienlijk
minder risico’s. Patiënten (en familie) kunnen psychisch lijden door een toegepaste VBI.
§2 – Uitgangpunten ‘Vrijheidsbeperking? Nee tenzij…’
De volgende uitgangspunten staan centraal:
- Het toepassen van VBI moet zoveel mogelijk worden voorkomen.
- Als VBI toegepast worden, dan moet VBI tot het minimum worden beperkt.
- VBI mogen alleen worden toegepast als het echt niet anders kan.
- Bij het toepassen moet altijd gezocht worden naar de mildste vorm van VBI, welke het meest geschikt is om
het gestelde doel te bereiken en in duur en omvang in redelijke verhouding staat met de aanleiding.
- De meest ingrijpende vorm: fixatie met onrustband en/of van pols en/of enkel en/of van
bovenarm/bovenbeen moet niet worden toegepast, enkel in uiterste nood.
- Het besluit tot het toepassen van VBI, ook de milde(re) vormen, moet altijd zeer weloverwogen, veilig en
zorgvuldig, in multidisciplinair verband en in overleg met patiënt (en/of wettelijk vertegenwoordiger) en
familie worden genomen.
- Het gebruik van VBI is geen oplossing bij gebrek aan adequate (menselijke) hulp.
, §3 – Belang handreiking
Als verpleegkundige behoor je tot de beroepsgroepen die in de beroepsuitoefening direct te maken hebben met het
signaleren van risicovol gedrag bij een patiënt. Als verpleegkundige pas je de VBI toe en controleer je samen met de
hoofdbehandelaar regelmatig of de veiligheid van de behandeling en het herstel van de patiënt niet (verder) in
gevaar komt.
Op dit moment is er geen actuele richtlijn beschikbaar specifiek gericht op VBI in het ziekenhuis. In de afgelopen
jaren hebben meerdere ziekenhuizen een individueel protocol of een handreiking
ontwikkeld. Deze V&VN handreiking biedt je een eenduidig handvat om zorgvuldige besluiten te nemen, gericht op
preventie, alternatieve interventies en wanneer het echt niet anders kan, het toepassen van VBI in het ziekenhuis.
Daarnaast levert deze handreiking een bijdrage aan je bewustwordingsproces in de keuze een VBI bij een specifieke
patiënt.
§4 – Inhoud handreiking
De inhoud van de handreiking is gebaseerd op:
- de huidige wet- en regelgeving omtrent vrijheidsbeperking van patiënten.
- het wetsvoorstel Zorg en Dwang, dat bij inwerkingtreding (streefdatum 1 januari 2015) voor bepaalde
groepen patiënten van kracht is in het ziekenhuis.
- wetenschappelijk onderzoek.
- best practices uit de praktijk.
De V&VN Handreiking Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee, tenzij... is opgebouwd uit de volgende onderdelen:
- Uitleg van begrippen biedt je helderheid over de definitie van preventieve, alternatieve en
vrijheidsbeperkende interventies.
- Uitleg algemeen stappenplan geeft schematisch het algemeen stappenplan weer, gevolgd door een nadere
toelichting van de verschillende stappen.
- Stappenplan per risicogedrag geeft de inhoud van de stappen bij specifiek risicogedrag weer. Deze
specifieke stappenplannen beschrijven ieder een veelvoorkomend risicogedrag en geven per stap aan hoe je
als verpleegkundige kunt handelen. Deze stappenplannen zijn speciaal ontwikkeld om op de werkvloer te
gebruiken.
o De zes stappenplannen gaan over de volgende risicogedragingen:
o Delirant gedrag
o Neiging tot en het verwijderen van medisch materiaal
o Valgevaar
o Weg- of onderuitglijden in stoel of bed
o Fysieke agressie
o Weglopen of dwalen
- Interventie op maat bespreekt de afzonderlijke preventieve, alternatieve en vrijheidsbeperkende
interventies. Deze interventies zijn in de zes specifieke stappenplannen opgenomen. Een zoekmatrix per
risicogedrag biedt je een keuzeoverzicht van interventies en verwijst naar de uitleg van de desbetreffende
interventie. Iedere patiënt en situatie is uniek. De besproken interventies kunnen als hulpmiddel worden
gebruikt om tot een juiste keuze te komen. Verder zijn diverse praktijkvoorbeelden ter illustratie
weergegeven om inzicht te geven in het adequaat handelen in een situatie.
HBO-V G&T leerjaar 2
Inhoud
Veiligheid en Kwaliteit les 1.1 ~ Hoe goed doen jij en jouw stage-instelling het?...........................................................2
Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee tenzij........................................................................................................2
Hoofdstuk 1 – Inleiding............................................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 – Uitleg begrippen...............................................................................................................................4
Hoofdstuk 6 – Verdiepende informatie...................................................................................................................6
Toelichting op de wet BIG..........................................................................................................................................10
Leerboek Gezondheidsrecht......................................................................................................................................11
§2.2 - De behandelingsovereenkomst...................................................................................................................11
Veiligheid en Kwaliteit les 1.2 (Stage)............................................................................................................................15
VMS Veiligheidsprogramma......................................................................................................................................15
1 - Kwetsbare ouderen..........................................................................................................................................15
1 – Medicatieverificatie.........................................................................................................................................16
1 – Nierinsufficiëntie..............................................................................................................................................17
1 – Vitaal bedreigde patiënt..................................................................................................................................18
,Veiligheid en Kwaliteit les 1.1 ~ Hoe goed doen jij en jouw stage-
instelling het?
Leerdoelen:
- uitleggen wat het belang is van goed en duidelijk (afdelings)beleid op het gebied van (patiënt)veiligheid;
- beoordelen of de WGBO en de Wet BIG op jouw afdeling goed worden nageleefd;
- verantwoorden of je vrijheidsbeperkende maatregelen toepast om de veiligheid van de patiënt te
waarborgen (rekening houdend met wet BIG, WGBO en wet Zorg en Dwang).
Literatuur:
- V&VN (2014). Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee tenzij... V&VN: Beroepsvereniging van
zorgprofessionals. Hoofdstuk I en II (blz. 2 t/m 10) en Hoofdstuk VI (blz. 64 t/m 69) te raadplegen via:
https://www.venvn.nl/media/kiadilie/web_venvn_handl_vbi-1.pdf
- Rijksoverheid (2014). Toelichting op de Wet BIG. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
[Copyright content]
- Engberts, D.P., Kalkman-Bogerd L.E. (2017). Leerboek Gezondheidsrecht. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
Hoofdstuk 2, 2.1.2. t/m 2.2.6 te raadplegen via mijnbsl.
Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee tenzij..
Hoofdstuk 1 – Inleiding
§1 - Aanleiding handreiking
Het doel van de handreiking is het aanreiken van een eenduidig handvat voor verpleegkundigen
werkzaam in algemene en academische ziekenhuizen. Vrijheidsbeperking van patiënten moet zoveel mogelijk
worden voorkomen en teruggebracht, ook in het ziekenhuis. In uiterste nood, als er echt geen andere oplossing is,
moet het toepassen van vrijheidsbeperkende interventies (VBI) zorgvuldig gebeuren.
Het terugdringen en zorgvuldig toepassen van VBI is vanwege twee redenen noodzakelijk. Ten
eerste zijn in de Grondwet rechten opgenomen die voor alle Nederlanders van toepassing zijn, ook in
de zorg. Op deze rechten kan een zorgprofessional enkel inbreuk maken wanneer de patiënt (en/of
diens wettelijk vertegenwoordiger) daarvoor toestemming heeft gegeven. Het betreft:
- het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (artikel 10)
- het recht op integriteit van het lichaam (artikel 11)
Ten tweede is in de praktijk en uit onderzoek gebleken dat het toepassen van een zware VBI tot
grote gezondheidsrisico’s kan leiden. Het toepassen van pols-, enkel- en onrustbanden wordt door zorgprofessionals
gezien als een van de meest zware vormen van vrijheidsbeperking. Afhankelijk van de duur en de aard van de VBI
kan het voor patiënten ingrijpende fysieke consequenties tot gevolg hebben, zoals verhoogde kans op decubitus,
incontinentie, contracturen, en afname van de spiermassa. Het toepassen van een mildere VBI heeft aanzienlijk
minder risico’s. Patiënten (en familie) kunnen psychisch lijden door een toegepaste VBI.
§2 – Uitgangpunten ‘Vrijheidsbeperking? Nee tenzij…’
De volgende uitgangspunten staan centraal:
- Het toepassen van VBI moet zoveel mogelijk worden voorkomen.
- Als VBI toegepast worden, dan moet VBI tot het minimum worden beperkt.
- VBI mogen alleen worden toegepast als het echt niet anders kan.
- Bij het toepassen moet altijd gezocht worden naar de mildste vorm van VBI, welke het meest geschikt is om
het gestelde doel te bereiken en in duur en omvang in redelijke verhouding staat met de aanleiding.
- De meest ingrijpende vorm: fixatie met onrustband en/of van pols en/of enkel en/of van
bovenarm/bovenbeen moet niet worden toegepast, enkel in uiterste nood.
- Het besluit tot het toepassen van VBI, ook de milde(re) vormen, moet altijd zeer weloverwogen, veilig en
zorgvuldig, in multidisciplinair verband en in overleg met patiënt (en/of wettelijk vertegenwoordiger) en
familie worden genomen.
- Het gebruik van VBI is geen oplossing bij gebrek aan adequate (menselijke) hulp.
, §3 – Belang handreiking
Als verpleegkundige behoor je tot de beroepsgroepen die in de beroepsuitoefening direct te maken hebben met het
signaleren van risicovol gedrag bij een patiënt. Als verpleegkundige pas je de VBI toe en controleer je samen met de
hoofdbehandelaar regelmatig of de veiligheid van de behandeling en het herstel van de patiënt niet (verder) in
gevaar komt.
Op dit moment is er geen actuele richtlijn beschikbaar specifiek gericht op VBI in het ziekenhuis. In de afgelopen
jaren hebben meerdere ziekenhuizen een individueel protocol of een handreiking
ontwikkeld. Deze V&VN handreiking biedt je een eenduidig handvat om zorgvuldige besluiten te nemen, gericht op
preventie, alternatieve interventies en wanneer het echt niet anders kan, het toepassen van VBI in het ziekenhuis.
Daarnaast levert deze handreiking een bijdrage aan je bewustwordingsproces in de keuze een VBI bij een specifieke
patiënt.
§4 – Inhoud handreiking
De inhoud van de handreiking is gebaseerd op:
- de huidige wet- en regelgeving omtrent vrijheidsbeperking van patiënten.
- het wetsvoorstel Zorg en Dwang, dat bij inwerkingtreding (streefdatum 1 januari 2015) voor bepaalde
groepen patiënten van kracht is in het ziekenhuis.
- wetenschappelijk onderzoek.
- best practices uit de praktijk.
De V&VN Handreiking Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee, tenzij... is opgebouwd uit de volgende onderdelen:
- Uitleg van begrippen biedt je helderheid over de definitie van preventieve, alternatieve en
vrijheidsbeperkende interventies.
- Uitleg algemeen stappenplan geeft schematisch het algemeen stappenplan weer, gevolgd door een nadere
toelichting van de verschillende stappen.
- Stappenplan per risicogedrag geeft de inhoud van de stappen bij specifiek risicogedrag weer. Deze
specifieke stappenplannen beschrijven ieder een veelvoorkomend risicogedrag en geven per stap aan hoe je
als verpleegkundige kunt handelen. Deze stappenplannen zijn speciaal ontwikkeld om op de werkvloer te
gebruiken.
o De zes stappenplannen gaan over de volgende risicogedragingen:
o Delirant gedrag
o Neiging tot en het verwijderen van medisch materiaal
o Valgevaar
o Weg- of onderuitglijden in stoel of bed
o Fysieke agressie
o Weglopen of dwalen
- Interventie op maat bespreekt de afzonderlijke preventieve, alternatieve en vrijheidsbeperkende
interventies. Deze interventies zijn in de zes specifieke stappenplannen opgenomen. Een zoekmatrix per
risicogedrag biedt je een keuzeoverzicht van interventies en verwijst naar de uitleg van de desbetreffende
interventie. Iedere patiënt en situatie is uniek. De besproken interventies kunnen als hulpmiddel worden
gebruikt om tot een juiste keuze te komen. Verder zijn diverse praktijkvoorbeelden ter illustratie
weergegeven om inzicht te geven in het adequaat handelen in een situatie.
