UITGEWERKTE SAMENVATTING COLLEGES FORENSISCHE PSYCHOPATHOLOGIE 2021/2022

Samenvatting colleges

Central Eight Risk Factors
Eerste 4: big four : grootste kans op recidive, direct
Onderste 4: moderate four : niet-criminogene risicofactoren, indirect




Criminogene behoefte = risicofactoren die direct samenhangen met het recidive
Niet-criminogene behoefte = factoren die niet/indirect met het delict gedrag
samenhangen




RNR-model:
- Hoog risico delinquenten  MEER behandeling en supervisie om recidive te
verminderen
- Laag risico delinquenten  MINDER behandeling en supervisie om recidive te
verminderen

Als je het model goed toepast zie je daling in het recidive.
Als je niks doet zie je zelfs dat het risico toeneemt.

Wat is forensische psychopathologie?
Het gaat hierbij om de ‘needs’ van de patiënt: Wat is er nu aan de hand met deze
persoon?
Dit wordt onderverdeeld in 3 delen (pillars):
 DSM-5 diagnoses (axis 1 – axis 5)
o Wat wil je gaan onderzoeken?
o Passend bij de patiënt (LVB’er ga je geen hele testbatterij laten
afnemen)
 Risico en beschermende factoren

, o Risicotaxatie (bv. HKT-R)
o Maatwerk, delict gerelateerde factoren ga je aanpakken
 Karakteristieken van het delict
o Ernst, leeftijd/geslacht van het slachtoffer, eerdere veroordelingen etc.
o Waarom is informatie over het delict zo belangrijk?
 Geeft info over het recidiverisico en eventueel onderliggende
psychopathologie
Deze drie onderdelen (diagnostisch, risicotaxatie, delict) vertellen ons dus wat er met
een persoon aan de hand is (NEEDS).

De meeste mensen die een moord plegen doen dit niet nog een keer omdat het een
bekend persoon betrof waar meestal een emotionele band mee was opgebouwd. Wij
willen onze kinderen of partner ook wel eens achter het behang plakken. Maar
waarom plegen wij geen moord en zij wel? Hoe kan dit? Wat is er moet die persoon
aan de hand dat hij wel die grens overgaat?

1. Assessment van de patiënt
Start met de NEEDs (diagnostisch, risicotaxatie en delict).
Hierbij wordt er geïnventariseerd wat er mis is.

2. NEEDs zijn bekend: classificeren
Je hebt nu een duidelijk beeld van de patiënt in welk profiel past dit nu? (Denk aan
klasse vorige vak)
- Psychotische patiënt
- Psychotische patiënt met antisociale trekken
- Antisociaal
- Middelenmisbruik
- Seksuele problemen
Nieuw: maladaptieve affectieve stoornis (LVB)

Daarna kan er gekeken worden wat behandeld moet worden? Hierbij is het belangrijk
naar de NEEDs te kijken.

Clusters persoonlijkheidsstoornissen bij forensische patiënten
Cluster B:
- Antisociaal
- Borderline
- Narcistisch

Cluster C:
- Vermijdend
- Obsessief compulsief
- OCPD
- Afhankelijk

Vaak comorbiditeit tussen de persoonlijkheidsstoornissen. Zo kan iemand een
persoonlijkheidsstoornis uit cluster B hebben en daarbij een vermijdende stoornis. Dit
heeft invloed op de behandeling en de band tussen patiënt en therapeut. Het is van
belang hier bewust van te zijn.

,Wat treffen we aan in de forensische psychiatrie?
- Schizofrenie
- Alcohol- en drugsmisbruik
- Parafiele stoornissen (vallen veel stoornissen onder)
o Zuchtigheid (attentional bias)  zuchtigheid zorgt ervoor dat je je
onrust gaat bevredigen. Dus bij een zedendelinquent die heel graag
seks wil hebben met een kind gaat dit uiteindelijk doen.
- Psychopathie (instrument: PCL-R)

Conclusie:
- Vooral cluster B stoornissen
- Cluster A en C komt voor, maar in mindere mate
- Vermijdende persoonlijkheidsstoornissen recidiveren minder snel
- Psychopathie gaat vaak samen met antisociale persoonlijkheidsstoornis
o Cluster B en psychopathie hangen sterk samen
- Samenhang tussen alcohol- en drugsmisbruik en psychopathie
- Psychopathie hangt minder samen met schizofrenie en parafiele stoornissen
- Deze pathologieën verbonden met de Big Four.

Resultaten metastudie Douglas et al.
 Middelen afhankelijkheid en psychotische stoornissen hangen significant
samen met gewelddadige recidive na 2 en 5 jaar.
o Hallucinaties en manische symptomen bij een psychose niet
geassocieerd met een verhoogd risico op geweld, tenzij er sprake was
van een antisociale persoonlijkheidsstoornis
 Middelenmisbruik en psychose verhoogt recidiverisico met geweld met 9x
o Waarom zie je vaak combinatie van middelenmisbruik en psychose?
Waarom gebruiken psychotische mensen dat?
 Wordt gebruikt om de spanning en onrust te verminderen: soort
van zelfmedicatie
 Gaan symptomen minder voelen (onrust, angst, muren op je
afkomen etc.)
 Hoe langer het duurt voordat iemand wordt behandeld na de eerste psychose,
hoe hoger de kans op recidive met geweld
o Patiënten met onbehandelde psychose lopen 15x hoger risico op het
begaan van een moord dan patiënten die behandeld zijn voor psychose
 Mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis plegen 13x zo vaak een
misdaad als mensen zonder deze stoornis.
 Psychopathie verhoogt het risico op geweld.
 Forensische patiënten die hun behandelprogramma niet voltooien vertonen
meer recidivisme dan die hun behandeling wel afmaken.

Kernprobleem psychotische patiënten
Normale mensen hebben filters waardoor niet alle stimuli ons raakt of wij daar
bewust van worden. Deze filters sluiten bepaalde stimuli/prikkels voor ons af. Iemand
met een psychotische stoornis heeft deze filters niet of weinig waardoor er van alle
kanten informatie komt en er niet gefilterd kan worden welke voor hem van belang
zijn.

,Gevolg:
- Verhoging van gedachten, cognities, gedrag en stress
Hierdoor kan de patiënten krijgen:
- Wanen
- Hallucinaties
Hierdoor:
- Middelenmisbruik  zelfmedicatie (om niet te hoeven voelen en rust te
krijgen)

Verlof TBS’ers




TBS’ers die alle verlofstappen hadden doorlopen  19% recidive
TBS’ers die verlof onvolledig hadden doorlopen  31% recidive
Conclusie: sla verlofstappen niet over want het verhoogt de kans op recidive.

Delictfactoren en geslacht
Andrews et al.  risicofactoren zijn geslachtsneutraal
Dat wil zeggen dat ze zowel bij mannen als bij vrouwen forensisch relevant gedrag
even nauwkeurig kunnen voorspellen.

 NIET WAAR weten we nu. Voor beide zijn specifieke risico- en beschermende
factoren.

Statische- en dynamische risicofactoren
 Statische risicofactoren
Zijn onveranderbaar en niet gevoelig voor behandeling
(Opvoeding, voorgeschiedenis van geweld/criminaliteit, middelmisbruik verleden)
 Dynamische risicofactoren
Kun je veranderen aan de hand van behandeling
(Stoornissen, sociale netwerken, middelenmisbruik)

Artikel: The Long-term Changes in Dynamic Risk and Protective Factors over
Time in a Nationwide Sample of Dutch Forensic Psychiatric Patients
Vragen:
 Is er een afname van risicofactoren over tijd bij TBS’ers?
 Is er een verbetering van de beschermende factoren over tijd bij TBS’ers?

Geschiedenis:
Jaren ’80: niets werkt bij forensische patiënten  reactie: “what works?”  RNR-
model: bij juiste toepassing vermindering van recidiverisico

, Methode:
- 5 meetmomenten
o T1: instroom TBS
o T5: onvoorwaardelijk ontslag
o Tussenliggende T’s: verlof momenten
Tussen T1 en T5  8-9 jaar tijdsverschil
- Geel en grijs: beschermende factoren
o Geel: beschermende vaardigheden
o Grijs: beschermende awareness (bewustzijn)  voldoende probleem
inzicht (cognitief, emotioneel, sociaal niveau), verantwoordelijkheid
nemen voor het delict etc.

Resultaten:
- Beschermende vaardigheden  verbeteren over die 8 jaar
- Beschermende bewustzijn  knik tussen T3 en T4
o Zeggen dat je spijt hebt van je daden of het daadwerkelijk menen zit
een verschil tussen
o Waarom deze periode? Dit is het moment dat de grootste vrijheden
optreden. Ze worden geconfronteerd met veel stimuli van buitenaf
waarbij vaak reflectie momenten nodig zijn om niet weer terug te vallen.
o Hoe meer vrijheden, hoe meer er fout kan gaan, hoe moeilijker het
word je te inhiberen
- Aangeleerd gedrag of niet?
o Als het aangeleerd is dan zal bij buitenkomst het aangeleerde gedrag
langzaam uitdoven.
o Wat zou optimaler/beter zijn?  Inzoomen op de onderliggende
mechanismen die ten grondslag kunnen liggen van ongewenst gedrag.