INLEIDING ONDERZOEK
Onderzoeksmethoden
1. Sociaalwetenschappelijk onderzoek en wetenschappelijke
integriteit
1.1 Sociaalwetenschappelijk onderzoek
Bij wetenschap gaat het om een samenhangend geheel van uitspraken waarmee word geprobeerd
om allerlei sociale verschijnselen te beschrijven, te verklaren of te voorspellen. Om tot dit geheel te
komen wordt er een onderzoeksplan opgesteld. In het begin van het opstellen start je met een
probleemstelling. Hierin worden twee aspecten onderscheiden:
- vraagstelling: wat wil je onderzoeken?
- doelstelling: waarom wil je het onderzoeken?
1.1.1 Fundamenteel en praktijkgericht onderzoek: typen
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek heeft als doel om een bijdrage te leveren aan de (groei
van) wetenschappelijke kennis. Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om kennis te genereren die
direct bijdraagt aan oplossingen van praktijkproblemen die bestaan bij aanwijsbare personen,
groepen of organisaties buiten de wetenschap.
1.1.2 Benaderingen in de sociale wetenschap
Bij methodologie gaat het om de wetenschap van de sociaalwetenschappelijke methoden.
Wetenschappers zijn niet geïnteresseerd in allerlei losse waarnemen van mensen in de sociale
werkelijkheid, maar proberen juist inzichten te krijgen over systematische waarnemingen. Die
waarnemingen hebben gemeen dat ze empirisch (zintuigelijk) waarneembaar zijn. Bijv. mensen
bevragen of observeren. Er zijn twee benaderingen in de sociale wetenschap te onderscheiden:
de empirisch-analytische en de empirisch-interpretatieve benadering. De benaderingen leiden tot
verschillende onderzoeksontwerpen die worden gebruikt om de relaties te leggen tussen
wetenschappelijke probleemstellingen enerzijds en systematische, empirische waarnemingen van die
verschijnselen in de sociale werkelijkheid anderzijds. Deze waarnemingen kunnen op verschillende
manieren geanalyseerd worden. Deze analyse leidt tot wetenschappelijke uitspraken die worden
gerapporteerd. Uiteindelijk wordt het theoretische inzicht ontwikkeld of getoetst.
1.2 Communicatie over wetenschappelijk onderzoek
Onderzoekers communiceren binnen hun vakgebied (disciplinair) en met collega’s uit andere
vakgebieden (multidisciplinair). Wetenschappers behandelen elkaar als critical friends: door met
andere wetenschappers te spreken, proberen zij hun onderzoekswerk bloot te stellen aan
commentaren om het zodoende beter te maken. Onderzoekers beoordelen elkaars werk als peer
reviewer. Ze schrijven een artikel met de kernvraag of het onderzoek aan alle kwaliteitsmaatstaven
voldoet. Peer review is een proces waarbij wetenschappelijke onderzoekers zich blootstellen aan
collega-onderzoekers maar ook aan andere leden van de samenleving.
,Valorisatie = Wetenschappers tonen aan dat hun wetenschappelijke inzichten ook van belang zijn
voor de maatschappij, zowel voor private als publieke partijen.
1.2.2 Communicatiemiddel
Zender-boodschap-ontvanger model (Lasswel 1948):
Een klassiek model in de communicatiewetenschap
Wie zegt wat tegen wie, hoe en met welk effect?
Bezwaar: ordent vanuit het perspectief van de zender, weinig aandacht voor de positie van
de ontvanger. Geen aandacht voor de context van communicatie.
Communicatie is altijd tweerichtingsverkeer. De intensiteit en de directheid van terugkoppeling
(feedback) kunnen wisselen.
1.2.3 Functies van communicaties
Vier functies van een boodschap (McQuail 1987)(uses and gratification theorie):
- boodschap als bron van informatie
- boodschap als vermaak
- boodschap als middel om de persoonlijke identiteit te versterken
- boodschap als voertuig voor sociale integratie en interactie
1.3 Ethische principes en wetenschappelijke integriteit
In het Belmont-rapport (1979) staan de drie fundamentele ethische principes die jij moet hanteren
als je onderzoek met mensen doet:
1. Respect voor personen
De autonomie van mensen en het recht op zelfbeschikking. Je moet mensen in staat stellen
tot geïnformeerd toestemmen met deelname (informed consent).
2. Goed doen (beneficence)
Je beperkt risico’s voor deelnemers.
3. Gerechtigheid (justice)
1.3.1 Principes van wetenschappelijke integriteit
Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek (1998)
Daaruit vloeide de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek
Noodzaak om ethische toetsing van onderzoeksplannen te reguleren en
harmoniseren voorafgaande aan de uitvoering van het onderzoek.
Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening (2004)
Opgevolgd door Nederlandse Gedragscode wetenschappelijke Integriteit (2018)
Beiden opgesteld door een breed consortium van wetenschappelijke organisaties
(internationaal).
NGWI gaat over het gehele onderzoeksproces.
Vijf principes van wetenschappelijke integriteit:
o Eerlijkheid
o Zorgvuldigheid
, o Transparantie (onderzoeksproces controleerbaar)
o Onafhankelijkheid
o Verantwoordelijkheid
1.3.2 Ethische toetsing van onderzoeksplannen
In 2018 heeft het Decanenoverleg Sociale Wetenschappen (DSW) een ‘Code of ethics for research in
te social and behavioural sciences involving human participants’ gepubliceerd. Het doel is om
ethische toetsing te harmoniseren die betrekking hebben op onderzoek met ‘human participants’.
Het uitgangspunt is ‘apply or explain’. Deze code bestaat uit richtlijnen:
Researchers respect the dignity of humans and their environment by avoiding exploitation,
treating participants and their communities with respect and care, and protecting those with
diminished autonomy.
Researchers strive towards a minimization of harm, and a just distribution of benefits and
burden, with respect for the potentially conflicting interests of diverse (groups of)
participants, communities, and society.
Researchers adopt an ethical attitude in which they are mindful of the meaning, implications
and consequences of the research for anyone affected by it.
Researchers demonstrate the ethical attitude by:
active reflection on the ethical issues that may arise during, or as a consequence of,
their research
initiating a proper assessment of the potential drawbacks of the research for
individuals, communities and society.
monitoring for any developments that may impact upon ethical aspects of the
research.
Researchers are able to account for, and communicate on their ethical reflection vis-à-vis
different stakeholders, such as the participants and their communities, the own organization,
scientific peers, students, funding agencies and society.
Researchers conduct research that is scientifically valid, and that will plausibly lead to
relevant insights in the field of the social and behavioural sciences.
Ethiek commisies zijn werkzaam binnen alle instituten aan Nederlandse universiteiten. Deze
commissie beoordeelt en evalueert het onderzoeksplan van elk onderzoek en ze kijken of het voldoet
aan de ‘code of ethics’.
1.4 Van wetenschappelijke integriteit naar het onderzoeksplan
Bij de NGWI moet je er als onderzoeker voor zorgen dat al je bronnen controleerbaar zijn om te
voldoen aan het principe van transparantie. Je kunt meewerken aan een algemeen beginsel: FAIR.
Findable, Accessible, Interoperable, Re-usable. De implicatie hiervan is dat onderzoekers al je
stappen in het onderzoeksplan kunnen nalopen. . Wanneer je je gegevens geschikt maakt voor
hergebruik, open je de mogelijkheid voor andere onderzoekers voor replicatie. Je werk komt terecht
in het nationale data-archief, Data Archiving and Networked Services (DANS).
Onderzoeksmethoden
1. Sociaalwetenschappelijk onderzoek en wetenschappelijke
integriteit
1.1 Sociaalwetenschappelijk onderzoek
Bij wetenschap gaat het om een samenhangend geheel van uitspraken waarmee word geprobeerd
om allerlei sociale verschijnselen te beschrijven, te verklaren of te voorspellen. Om tot dit geheel te
komen wordt er een onderzoeksplan opgesteld. In het begin van het opstellen start je met een
probleemstelling. Hierin worden twee aspecten onderscheiden:
- vraagstelling: wat wil je onderzoeken?
- doelstelling: waarom wil je het onderzoeken?
1.1.1 Fundamenteel en praktijkgericht onderzoek: typen
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek heeft als doel om een bijdrage te leveren aan de (groei
van) wetenschappelijke kennis. Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om kennis te genereren die
direct bijdraagt aan oplossingen van praktijkproblemen die bestaan bij aanwijsbare personen,
groepen of organisaties buiten de wetenschap.
1.1.2 Benaderingen in de sociale wetenschap
Bij methodologie gaat het om de wetenschap van de sociaalwetenschappelijke methoden.
Wetenschappers zijn niet geïnteresseerd in allerlei losse waarnemen van mensen in de sociale
werkelijkheid, maar proberen juist inzichten te krijgen over systematische waarnemingen. Die
waarnemingen hebben gemeen dat ze empirisch (zintuigelijk) waarneembaar zijn. Bijv. mensen
bevragen of observeren. Er zijn twee benaderingen in de sociale wetenschap te onderscheiden:
de empirisch-analytische en de empirisch-interpretatieve benadering. De benaderingen leiden tot
verschillende onderzoeksontwerpen die worden gebruikt om de relaties te leggen tussen
wetenschappelijke probleemstellingen enerzijds en systematische, empirische waarnemingen van die
verschijnselen in de sociale werkelijkheid anderzijds. Deze waarnemingen kunnen op verschillende
manieren geanalyseerd worden. Deze analyse leidt tot wetenschappelijke uitspraken die worden
gerapporteerd. Uiteindelijk wordt het theoretische inzicht ontwikkeld of getoetst.
1.2 Communicatie over wetenschappelijk onderzoek
Onderzoekers communiceren binnen hun vakgebied (disciplinair) en met collega’s uit andere
vakgebieden (multidisciplinair). Wetenschappers behandelen elkaar als critical friends: door met
andere wetenschappers te spreken, proberen zij hun onderzoekswerk bloot te stellen aan
commentaren om het zodoende beter te maken. Onderzoekers beoordelen elkaars werk als peer
reviewer. Ze schrijven een artikel met de kernvraag of het onderzoek aan alle kwaliteitsmaatstaven
voldoet. Peer review is een proces waarbij wetenschappelijke onderzoekers zich blootstellen aan
collega-onderzoekers maar ook aan andere leden van de samenleving.
,Valorisatie = Wetenschappers tonen aan dat hun wetenschappelijke inzichten ook van belang zijn
voor de maatschappij, zowel voor private als publieke partijen.
1.2.2 Communicatiemiddel
Zender-boodschap-ontvanger model (Lasswel 1948):
Een klassiek model in de communicatiewetenschap
Wie zegt wat tegen wie, hoe en met welk effect?
Bezwaar: ordent vanuit het perspectief van de zender, weinig aandacht voor de positie van
de ontvanger. Geen aandacht voor de context van communicatie.
Communicatie is altijd tweerichtingsverkeer. De intensiteit en de directheid van terugkoppeling
(feedback) kunnen wisselen.
1.2.3 Functies van communicaties
Vier functies van een boodschap (McQuail 1987)(uses and gratification theorie):
- boodschap als bron van informatie
- boodschap als vermaak
- boodschap als middel om de persoonlijke identiteit te versterken
- boodschap als voertuig voor sociale integratie en interactie
1.3 Ethische principes en wetenschappelijke integriteit
In het Belmont-rapport (1979) staan de drie fundamentele ethische principes die jij moet hanteren
als je onderzoek met mensen doet:
1. Respect voor personen
De autonomie van mensen en het recht op zelfbeschikking. Je moet mensen in staat stellen
tot geïnformeerd toestemmen met deelname (informed consent).
2. Goed doen (beneficence)
Je beperkt risico’s voor deelnemers.
3. Gerechtigheid (justice)
1.3.1 Principes van wetenschappelijke integriteit
Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek (1998)
Daaruit vloeide de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek
Noodzaak om ethische toetsing van onderzoeksplannen te reguleren en
harmoniseren voorafgaande aan de uitvoering van het onderzoek.
Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening (2004)
Opgevolgd door Nederlandse Gedragscode wetenschappelijke Integriteit (2018)
Beiden opgesteld door een breed consortium van wetenschappelijke organisaties
(internationaal).
NGWI gaat over het gehele onderzoeksproces.
Vijf principes van wetenschappelijke integriteit:
o Eerlijkheid
o Zorgvuldigheid
, o Transparantie (onderzoeksproces controleerbaar)
o Onafhankelijkheid
o Verantwoordelijkheid
1.3.2 Ethische toetsing van onderzoeksplannen
In 2018 heeft het Decanenoverleg Sociale Wetenschappen (DSW) een ‘Code of ethics for research in
te social and behavioural sciences involving human participants’ gepubliceerd. Het doel is om
ethische toetsing te harmoniseren die betrekking hebben op onderzoek met ‘human participants’.
Het uitgangspunt is ‘apply or explain’. Deze code bestaat uit richtlijnen:
Researchers respect the dignity of humans and their environment by avoiding exploitation,
treating participants and their communities with respect and care, and protecting those with
diminished autonomy.
Researchers strive towards a minimization of harm, and a just distribution of benefits and
burden, with respect for the potentially conflicting interests of diverse (groups of)
participants, communities, and society.
Researchers adopt an ethical attitude in which they are mindful of the meaning, implications
and consequences of the research for anyone affected by it.
Researchers demonstrate the ethical attitude by:
active reflection on the ethical issues that may arise during, or as a consequence of,
their research
initiating a proper assessment of the potential drawbacks of the research for
individuals, communities and society.
monitoring for any developments that may impact upon ethical aspects of the
research.
Researchers are able to account for, and communicate on their ethical reflection vis-à-vis
different stakeholders, such as the participants and their communities, the own organization,
scientific peers, students, funding agencies and society.
Researchers conduct research that is scientifically valid, and that will plausibly lead to
relevant insights in the field of the social and behavioural sciences.
Ethiek commisies zijn werkzaam binnen alle instituten aan Nederlandse universiteiten. Deze
commissie beoordeelt en evalueert het onderzoeksplan van elk onderzoek en ze kijken of het voldoet
aan de ‘code of ethics’.
1.4 Van wetenschappelijke integriteit naar het onderzoeksplan
Bij de NGWI moet je er als onderzoeker voor zorgen dat al je bronnen controleerbaar zijn om te
voldoen aan het principe van transparantie. Je kunt meewerken aan een algemeen beginsel: FAIR.
Findable, Accessible, Interoperable, Re-usable. De implicatie hiervan is dat onderzoekers al je
stappen in het onderzoeksplan kunnen nalopen. . Wanneer je je gegevens geschikt maakt voor
hergebruik, open je de mogelijkheid voor andere onderzoekers voor replicatie. Je werk komt terecht
in het nationale data-archief, Data Archiving and Networked Services (DANS).
