Levenslooppsychologie Tentamenweek 1
Hfd. 1 Levensloop en ontwikkeling
1.1 en 1.2 doorlezen
Alle daagse kennis en wetenschappelijke kennis.
cognitief: die of dat te maken heeft met voorstellingen in je geest en met de verwerking
van informatie in je hersenen
1.3 Ontwikkelingspsychologie en levenslooppsychologie
Ontwikkelingspsychologie:
- kinderen en jeugdigen staan hierin centraal
- Ontwikkelingspsycholoog is opzoek naar algemene wetmatigheden in de
ontwikkeling van kinderen en adolescenten
- Hij vraagt zich af welke leeftijdsgebonden veranderingen er op treden bij het
individu
- Bij de ontwikkeling is er sprake van stelselmatige structurele veranderingen die
gebonden zijn aan een bepaalde chronologische leeftijd en die zich kenmerken
door een progressief verloop.
- De ontwikkelingen zorgen voor beter functioneren.
- voorbeeld: de motoriek die verbeterd.
- klassieke ontwikkelingspsycholoog: op volwassen leeftijd lijkt er een einde aan
ontwikkelingen te komen, daarom let hij in zijn onderzoek vooral op kinderen en
benadrukt hij sterk de invloed van biologische processen.
De levensloop van de mens blijkt niet alleen te worden bepaald door biologische
rijpingsfactoren in de kinderjaren, maar ook na de explosieve groei in de
kinderjaren en de adolescentie zijn er ontwikkelingen en veranderingen op het
menselijk gedrag die plaats vinden.
Vooral sociale, culturele, en historische invloeden.
De klassieke ontwikkelingspsycholoog richt zijn onderzoek vooral op algemene
ontwikkelingsmechanismen.
De levenslooppsycholoog vraagt zich af hoe de algemene
ontwikkelingspsychologische wetmatigheden(volgens vast patroon) en de
verschillende sociale, culturele en historische invloeden de ontwikkeling, de
levensgeschiedenis van een bepaald individu kleuren en richting geven.
De onderzoekers op het terrein van de menselijke levensloop hebben een
gemeenschappelijk ideaal: ze willen die factoren identificeren en beschrijven, die
invloed uitoefenen op het leven van mensen en die bepalen hoe het leven van
een individu eruit ziet.
- Life span psychologen(richten zich op het individuele ontwikkelingsproces)
- Life course sociologen (richten zich op de overgangen in sociale rollen zoals
student, collega, echtgenoot)
1.4 Wat is menselijke ontwikkeling?
1.4.1 Wat is menselijke ontwikkeling volgens de common sense?
opvatting 1: Een kwantitatieve toename en afname waarbij de richting van de
veranderingen zich na de middelbare leeftijd drastisch wijzigt. (TRAPMODEL AFB.
1.3)
Opvatting 2: gedurende de hele levensloop is er sprake van continue
leeftijdsafhankelijke kwalitatieve veranderingen die tijdens de laatste levensfase
leiden tot een verregaande kwalitatieve ontslag die het oorspronkelijke lichaam
vervangt door een nieuw lichaam. ( De dood is geen eindpunt in de menselijke
ontwikkeling, maar een nieuw beginpunt in het leven)(reïncarnatie)
,1.4.2 Wat is menselijke ontwikkeling volgens de psychologie?
Metatheorie: reflecteert een specifiek mens en/of wereldbeeld
paradigma: wanneer een metatheorie binnen een discipline(tak van wetenschap)
algemeen wordt aanvaard.
Ontwikkelingspsychologische theorie: beschrijft concrete veranderingen in
gedrag die samenhangen met leeftijd. ook beschrijft een theorie verschillen
tussen individuen en groepen met betrekking tot deze wijzigingen.
Ontwikkelingspsychologisch model: levert de aannames waarop een
ontwikkelingspsychologische theorie wordt gebouwd. Het model is dus de basis
voor de theorie.
Het model geeft aan wat als motor van de ontwikkeling wordt gezien, en hoe het
ontwikkelingsproces vorm krijgt in de tijd.
Modellen
Een ontwikkelingspsychologisch model geeft antwoord op de volgende vragen:
- Wat lokt ontwikkeling uit?
- wat veroorzaakt ontwikkeling?
- Wat bevordert ontwikkeling?
- wat houdt ontwikkeling in stand?
Modellen:
- Het atomisch-mechanistische model(de mens als motor of machine): De mens is
een passieve robot (mechanistisch) die afhankelijk is van input uit zijn omgeving
en door die omgeving wordt aangestuurd en gevoed.
er kan niet meer uitkomen dan erin is gegaan.
De mens-machine kan worden opgesplitst in een groot aantal
elementen/onderdelen (atomistisch)
Ontwikkeling is kwantitatieve toenamen van kennis en gedrag doormiddel van
een continue leerproces.
- Het holistisch-organismische model(De mens als rijpend zaad): een groeiend
organisme op weg naar volwassenheid.
Organismisch: actieve rijping en doelgericht proces
de mens is de bron van ontwikkeling
Holistisch: Gedrag en psychische functies staan niet los van elkaar, maar worden
gezien als samenhangend geheel.
Ontwikkeling is kwalitatief: Menselijke ontwikkeling leidt tot nieuwe structuren.
- Het contextualistische model(de mens in zijn context(tekst die om 1 of meer
woorden staat)): De context waarin zich iets bevindt bepaalt de betekenis.
De mens wordt dus bepaald door zijn omgeving en de tijd waarin hij leeft.
- Het relationistische model: De mens, het organisme, wordt gezien als een open
systeem dat voortdurend en veelvoudig dynamisch interacteert met andere
systemen. Het organisme is als het ware versmolten met zijn omgeving.
Modellen kunnen niet alleen worden ingedeeld op basis van de bron van
ontwikkeling, maar ook op basis van de aard van het te doorlopen proces.
- Groeimodel(FIGUUR 1.5): Ontwikkeling is in deze visie een kwantitatieve(met
betrekking tot de hoeveelheid) toename van verschillende capaciteiten en
vaardigheden.
- Stagnatiemodel en Trapeziummodel(FIGUUR 1.6/1.7):
stagnatiemodel: Er vind ontwikkeling plaats tot dit een keer helemaal stopt.
Trapeziummodel: er vindt ontwikkeling plaats, dit stagneert na een tijd en takelt
daarna helemaal weer af naar niets.
,- Stadiummodel(laddermodel)(1.8/1.9): ontwikkeling wordt beschreven als een
stagewijs proces waarbij de stappen leiden tot kwalitatieve(betrekking op de
inhoud) veranderingen.
- differentiatiemodel(1.10): vertolkt de visie dat aanvankelijke simpele, globale
gedragspatronen in de loop van de ontwikkeling steeds worden verfijnd en
gespecialiseerd. (taalontwikkeling en motorische ontwikkeling)
- Levensloopmodel(1.11): Dit is een vertakkingsmodel. Ontwikkeling wordt gezien
als de resultante van biologische, sociale en persoonlijke factoren. In dit model
wordt een groot belang toegekend aan onregelmatige en onvoorspelbare
patronen in de levensloop.
- Het webmodel(1.12): Binnen een web trekt een spin voortdurend nieuwe
draden, zo ontstaan er nieuwe complexe verbindingen, verstevigingen en
verfijningen. Oude verbindingen kunnen daarbij verloren gaan. Geen web is
gelijk.
Het ontwikkelingsweb staat voor individuele ontwikkeling. Ieder individu
ontwikkelt zich op een andere manier.
Menselijke ontwikkeling kenmerkt zich door grote variatie, maar wel met
voorkeurspatronen.
Hij moet van alles leren, fietsen(motorische ontwikkeling), Lezen(cognitieve
ontwikkeling), identiteit ontwikkelen(emotionele ontwikkeling), relatie
onderhouden(sociale ontwikkeling)
De verschillende webben zullen niet los van elkaar staan, zij zullen ook
dwarsverbindingen aangaan.
Welk model door onderzoeker wordt gebruikt hangt af van verschillende factoren.
meestal kiezen ze voor het model waarvan zij verwachten dat het hun
onderzoeksresultaten het beste kan verklaren.
Uiteraard wordt een model of theorie ook vervangen, aangescherpt of aangepast
als:
- de onderzoeksbevindingen niet in lijn zijn met het gehanteerde model
- nieuwe methoden om data te verzamelen en te analyseren tekorten van het
gehanteerde model aan het licht brengen.
- bepaalde fenomenen, zoals de invloed van hechting op volwassen leeftijd, niet
goed te verklaren zijn met de bestaande modellen.
Theorieën
Een ontwikkelingspsychologische theorie geeft antwoord op de vraag wat de
uitkomst is van het ontwikkelingsproces, bijvoorbeeld:
- waartoe leidt de identiteitsontwikkeling?
- waartoe leidt de morele ontwikkeling?
- In welke richting verloopt de psychoseksuele ontwikkeling?
Soms wordt een einddoel geformuleerd in de vorm van een maximaal te behalen
niveau, bijvoorbeeld:
- een eigen identiteit
- het postconventionele niveau van moraliteit.
- het kunnen aangaan van een stabiele intieme relatie.
Enkele belangrijke ontwikkelingspsychologische theorieën:
- Hechtings-theorie van Bowbly
- Taalontwikkeling van Chomsky
- Theorie over de cognitieve ontwikkeling van Piaget
- De bio-ecologische theorie van Bronfenbenner (model: contextualistisch)
, - De theorie over de sociaalpsychologische ontwikkeling van Erikson (model:
contextualitstisch en organisch)
- De theorie over de morele ontwikkeling van Kohlberg
-De theorie van Vygotsky
Theorieën zijn gebaseerd op een of meerdere van de hiervoor beschreven
modellen.
1.4.3 Ontwikkeling op verschillende niveaus
De ontwikkeling van de mens vindt plaats langs verschillende tijdassen en op
verschillende niveaus.
Er zijn snelle ontwikkelingen (lopen) en langzame ontwikkelingen(eigen
identiteit).
Persoonlijkheidsontwikkeling duurt het hele leven.
Menselijke ontwikkeling vindt plaats op de volgende niveaus:
1. microgenetisch niveau: ontwikkeling op celniveau. op het niveau van hersenen
en organen
2. Ontogenetisch niveau: individuele ontwikkeling tijdens de levensloop
3. Sociogenetisch niveau: ontwikkeling van menselijke gemeenschappen en
culturen
4. antropogenetisch niveau: ontwikkeling van de menselijke soort
5. Fylogenetisch niveau: ontwikkeling van biologische soorten.
Levenslooppsychologen zijn vooral bezig met het ontogenetische niveau. Ze
gebruiken de andere niveaus wel voor onderzoek.
1.5 De levensloopbenadering
1.5.1 uitgangspunten
de levensloop benadering kent de volgende belangrijke uitgangspunten:
- ontwikkeling vindt plaats gedurende het gehele leven, van geboorte tot dood.
Menselijke ontwikkeling omvat ontplooiing van een groot aantal functies die
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
- Menselijke ontwikkeling is adaptief(aangepast voor een speciale
omstandigheid), gericht op aanpassingen van het individu en de omgeving.
- Menselijke ontwikkeling kent winsten en verliezen gedurende het hele leven.
Jong krijg je meer capaciteiten en weinig verliezen en naarmate je ouder wordt
wordt dit andersom maar op bepaalde gebieden alsnog vooruit.
- bij individuen kun je zowel stabiliteit als verandering constateren gedurende de
levensloop.
- De mens is een actief, plastisch organisme. Hij/zij heeft de capaciteit om zijn
hele leven nieuw gedrag te leren.
- Het gedrag van een individu moet worden beschouwd vanuit de context.
persoonlijke relaties en settings waarbinnen het individu zich bevindt spelen een
belangrijke rol bij het tot stand komen van zijn gedrag.
- Ontwikkeling is de resultante van interacterende biologische, psychologische en
sociaal-culturele factoren.
- Er bestaan inter-individuele verschillen in de ontwikkelingsgerelateerde
veranderingen. Er leiden vele wegen naar het eindpunt van de ontwikkeling.
- ontwikkeling is open-ended
SAMENGEVAT: ontwikkeling is levenslang, multidimesioneel(op verschillende
niveaus verbonden), multidirectioneel( alle kanten op?),
multigedetermineerd( bepaald op verschillende niveaus)
Hfd. 1 Levensloop en ontwikkeling
1.1 en 1.2 doorlezen
Alle daagse kennis en wetenschappelijke kennis.
cognitief: die of dat te maken heeft met voorstellingen in je geest en met de verwerking
van informatie in je hersenen
1.3 Ontwikkelingspsychologie en levenslooppsychologie
Ontwikkelingspsychologie:
- kinderen en jeugdigen staan hierin centraal
- Ontwikkelingspsycholoog is opzoek naar algemene wetmatigheden in de
ontwikkeling van kinderen en adolescenten
- Hij vraagt zich af welke leeftijdsgebonden veranderingen er op treden bij het
individu
- Bij de ontwikkeling is er sprake van stelselmatige structurele veranderingen die
gebonden zijn aan een bepaalde chronologische leeftijd en die zich kenmerken
door een progressief verloop.
- De ontwikkelingen zorgen voor beter functioneren.
- voorbeeld: de motoriek die verbeterd.
- klassieke ontwikkelingspsycholoog: op volwassen leeftijd lijkt er een einde aan
ontwikkelingen te komen, daarom let hij in zijn onderzoek vooral op kinderen en
benadrukt hij sterk de invloed van biologische processen.
De levensloop van de mens blijkt niet alleen te worden bepaald door biologische
rijpingsfactoren in de kinderjaren, maar ook na de explosieve groei in de
kinderjaren en de adolescentie zijn er ontwikkelingen en veranderingen op het
menselijk gedrag die plaats vinden.
Vooral sociale, culturele, en historische invloeden.
De klassieke ontwikkelingspsycholoog richt zijn onderzoek vooral op algemene
ontwikkelingsmechanismen.
De levenslooppsycholoog vraagt zich af hoe de algemene
ontwikkelingspsychologische wetmatigheden(volgens vast patroon) en de
verschillende sociale, culturele en historische invloeden de ontwikkeling, de
levensgeschiedenis van een bepaald individu kleuren en richting geven.
De onderzoekers op het terrein van de menselijke levensloop hebben een
gemeenschappelijk ideaal: ze willen die factoren identificeren en beschrijven, die
invloed uitoefenen op het leven van mensen en die bepalen hoe het leven van
een individu eruit ziet.
- Life span psychologen(richten zich op het individuele ontwikkelingsproces)
- Life course sociologen (richten zich op de overgangen in sociale rollen zoals
student, collega, echtgenoot)
1.4 Wat is menselijke ontwikkeling?
1.4.1 Wat is menselijke ontwikkeling volgens de common sense?
opvatting 1: Een kwantitatieve toename en afname waarbij de richting van de
veranderingen zich na de middelbare leeftijd drastisch wijzigt. (TRAPMODEL AFB.
1.3)
Opvatting 2: gedurende de hele levensloop is er sprake van continue
leeftijdsafhankelijke kwalitatieve veranderingen die tijdens de laatste levensfase
leiden tot een verregaande kwalitatieve ontslag die het oorspronkelijke lichaam
vervangt door een nieuw lichaam. ( De dood is geen eindpunt in de menselijke
ontwikkeling, maar een nieuw beginpunt in het leven)(reïncarnatie)
,1.4.2 Wat is menselijke ontwikkeling volgens de psychologie?
Metatheorie: reflecteert een specifiek mens en/of wereldbeeld
paradigma: wanneer een metatheorie binnen een discipline(tak van wetenschap)
algemeen wordt aanvaard.
Ontwikkelingspsychologische theorie: beschrijft concrete veranderingen in
gedrag die samenhangen met leeftijd. ook beschrijft een theorie verschillen
tussen individuen en groepen met betrekking tot deze wijzigingen.
Ontwikkelingspsychologisch model: levert de aannames waarop een
ontwikkelingspsychologische theorie wordt gebouwd. Het model is dus de basis
voor de theorie.
Het model geeft aan wat als motor van de ontwikkeling wordt gezien, en hoe het
ontwikkelingsproces vorm krijgt in de tijd.
Modellen
Een ontwikkelingspsychologisch model geeft antwoord op de volgende vragen:
- Wat lokt ontwikkeling uit?
- wat veroorzaakt ontwikkeling?
- Wat bevordert ontwikkeling?
- wat houdt ontwikkeling in stand?
Modellen:
- Het atomisch-mechanistische model(de mens als motor of machine): De mens is
een passieve robot (mechanistisch) die afhankelijk is van input uit zijn omgeving
en door die omgeving wordt aangestuurd en gevoed.
er kan niet meer uitkomen dan erin is gegaan.
De mens-machine kan worden opgesplitst in een groot aantal
elementen/onderdelen (atomistisch)
Ontwikkeling is kwantitatieve toenamen van kennis en gedrag doormiddel van
een continue leerproces.
- Het holistisch-organismische model(De mens als rijpend zaad): een groeiend
organisme op weg naar volwassenheid.
Organismisch: actieve rijping en doelgericht proces
de mens is de bron van ontwikkeling
Holistisch: Gedrag en psychische functies staan niet los van elkaar, maar worden
gezien als samenhangend geheel.
Ontwikkeling is kwalitatief: Menselijke ontwikkeling leidt tot nieuwe structuren.
- Het contextualistische model(de mens in zijn context(tekst die om 1 of meer
woorden staat)): De context waarin zich iets bevindt bepaalt de betekenis.
De mens wordt dus bepaald door zijn omgeving en de tijd waarin hij leeft.
- Het relationistische model: De mens, het organisme, wordt gezien als een open
systeem dat voortdurend en veelvoudig dynamisch interacteert met andere
systemen. Het organisme is als het ware versmolten met zijn omgeving.
Modellen kunnen niet alleen worden ingedeeld op basis van de bron van
ontwikkeling, maar ook op basis van de aard van het te doorlopen proces.
- Groeimodel(FIGUUR 1.5): Ontwikkeling is in deze visie een kwantitatieve(met
betrekking tot de hoeveelheid) toename van verschillende capaciteiten en
vaardigheden.
- Stagnatiemodel en Trapeziummodel(FIGUUR 1.6/1.7):
stagnatiemodel: Er vind ontwikkeling plaats tot dit een keer helemaal stopt.
Trapeziummodel: er vindt ontwikkeling plaats, dit stagneert na een tijd en takelt
daarna helemaal weer af naar niets.
,- Stadiummodel(laddermodel)(1.8/1.9): ontwikkeling wordt beschreven als een
stagewijs proces waarbij de stappen leiden tot kwalitatieve(betrekking op de
inhoud) veranderingen.
- differentiatiemodel(1.10): vertolkt de visie dat aanvankelijke simpele, globale
gedragspatronen in de loop van de ontwikkeling steeds worden verfijnd en
gespecialiseerd. (taalontwikkeling en motorische ontwikkeling)
- Levensloopmodel(1.11): Dit is een vertakkingsmodel. Ontwikkeling wordt gezien
als de resultante van biologische, sociale en persoonlijke factoren. In dit model
wordt een groot belang toegekend aan onregelmatige en onvoorspelbare
patronen in de levensloop.
- Het webmodel(1.12): Binnen een web trekt een spin voortdurend nieuwe
draden, zo ontstaan er nieuwe complexe verbindingen, verstevigingen en
verfijningen. Oude verbindingen kunnen daarbij verloren gaan. Geen web is
gelijk.
Het ontwikkelingsweb staat voor individuele ontwikkeling. Ieder individu
ontwikkelt zich op een andere manier.
Menselijke ontwikkeling kenmerkt zich door grote variatie, maar wel met
voorkeurspatronen.
Hij moet van alles leren, fietsen(motorische ontwikkeling), Lezen(cognitieve
ontwikkeling), identiteit ontwikkelen(emotionele ontwikkeling), relatie
onderhouden(sociale ontwikkeling)
De verschillende webben zullen niet los van elkaar staan, zij zullen ook
dwarsverbindingen aangaan.
Welk model door onderzoeker wordt gebruikt hangt af van verschillende factoren.
meestal kiezen ze voor het model waarvan zij verwachten dat het hun
onderzoeksresultaten het beste kan verklaren.
Uiteraard wordt een model of theorie ook vervangen, aangescherpt of aangepast
als:
- de onderzoeksbevindingen niet in lijn zijn met het gehanteerde model
- nieuwe methoden om data te verzamelen en te analyseren tekorten van het
gehanteerde model aan het licht brengen.
- bepaalde fenomenen, zoals de invloed van hechting op volwassen leeftijd, niet
goed te verklaren zijn met de bestaande modellen.
Theorieën
Een ontwikkelingspsychologische theorie geeft antwoord op de vraag wat de
uitkomst is van het ontwikkelingsproces, bijvoorbeeld:
- waartoe leidt de identiteitsontwikkeling?
- waartoe leidt de morele ontwikkeling?
- In welke richting verloopt de psychoseksuele ontwikkeling?
Soms wordt een einddoel geformuleerd in de vorm van een maximaal te behalen
niveau, bijvoorbeeld:
- een eigen identiteit
- het postconventionele niveau van moraliteit.
- het kunnen aangaan van een stabiele intieme relatie.
Enkele belangrijke ontwikkelingspsychologische theorieën:
- Hechtings-theorie van Bowbly
- Taalontwikkeling van Chomsky
- Theorie over de cognitieve ontwikkeling van Piaget
- De bio-ecologische theorie van Bronfenbenner (model: contextualistisch)
, - De theorie over de sociaalpsychologische ontwikkeling van Erikson (model:
contextualitstisch en organisch)
- De theorie over de morele ontwikkeling van Kohlberg
-De theorie van Vygotsky
Theorieën zijn gebaseerd op een of meerdere van de hiervoor beschreven
modellen.
1.4.3 Ontwikkeling op verschillende niveaus
De ontwikkeling van de mens vindt plaats langs verschillende tijdassen en op
verschillende niveaus.
Er zijn snelle ontwikkelingen (lopen) en langzame ontwikkelingen(eigen
identiteit).
Persoonlijkheidsontwikkeling duurt het hele leven.
Menselijke ontwikkeling vindt plaats op de volgende niveaus:
1. microgenetisch niveau: ontwikkeling op celniveau. op het niveau van hersenen
en organen
2. Ontogenetisch niveau: individuele ontwikkeling tijdens de levensloop
3. Sociogenetisch niveau: ontwikkeling van menselijke gemeenschappen en
culturen
4. antropogenetisch niveau: ontwikkeling van de menselijke soort
5. Fylogenetisch niveau: ontwikkeling van biologische soorten.
Levenslooppsychologen zijn vooral bezig met het ontogenetische niveau. Ze
gebruiken de andere niveaus wel voor onderzoek.
1.5 De levensloopbenadering
1.5.1 uitgangspunten
de levensloop benadering kent de volgende belangrijke uitgangspunten:
- ontwikkeling vindt plaats gedurende het gehele leven, van geboorte tot dood.
Menselijke ontwikkeling omvat ontplooiing van een groot aantal functies die
onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
- Menselijke ontwikkeling is adaptief(aangepast voor een speciale
omstandigheid), gericht op aanpassingen van het individu en de omgeving.
- Menselijke ontwikkeling kent winsten en verliezen gedurende het hele leven.
Jong krijg je meer capaciteiten en weinig verliezen en naarmate je ouder wordt
wordt dit andersom maar op bepaalde gebieden alsnog vooruit.
- bij individuen kun je zowel stabiliteit als verandering constateren gedurende de
levensloop.
- De mens is een actief, plastisch organisme. Hij/zij heeft de capaciteit om zijn
hele leven nieuw gedrag te leren.
- Het gedrag van een individu moet worden beschouwd vanuit de context.
persoonlijke relaties en settings waarbinnen het individu zich bevindt spelen een
belangrijke rol bij het tot stand komen van zijn gedrag.
- Ontwikkeling is de resultante van interacterende biologische, psychologische en
sociaal-culturele factoren.
- Er bestaan inter-individuele verschillen in de ontwikkelingsgerelateerde
veranderingen. Er leiden vele wegen naar het eindpunt van de ontwikkeling.
- ontwikkeling is open-ended
SAMENGEVAT: ontwikkeling is levenslang, multidimesioneel(op verschillende
niveaus verbonden), multidirectioneel( alle kanten op?),
multigedetermineerd( bepaald op verschillende niveaus)
