Ontwikkelingspsychologie tentamenweek 1 hfd. 1, 6t/m12
Hfd. 1 Terrein van de ontwikkelingspsychologie
De psychologie wil het menselijk gedrag beschrijven en verklaren.
- de biopsychologie legt de nadruk op lichamelijke, biologische processen.
- de sociale psychologie legt de nadruk op de mens als groepslid
- de klinische psychologie kijkt naar afwijkend gedrag.
- De ontwikkelingspsychologie blikt terug.
1.1 Een definitie van ontwikkeling
Ontwikkelen: Het doorlopen van een reeks toestanden.
Verandering en vooruitgang (progressie) zijn twee essentiële kenmerken van
ontwikkeling.
Rijping impliceert verandering en vooruitgang op twee niveaus: van klein naar
groot (groei) en van eenvoudig naar complex (differentiatie)
Rijping zorgt er niet voor dat wij worden zoals we zijn, dit doet 'leren' met ons.
De ontwikkelingsmogelijkheden doormiddel van leren is veel groter.
Leren doen we door actief in contact te treden met de omgeving.
We leren ons op alle mogelijke manieren aan te passen aan de eisen van de
omgeving en verhogen daarmee ons vermogen om grip op de omgeving te
krijgen.
Ontwikkeling wordt opgevat als een reeks progressieve veranderingen die tot
hogere niveaus van differentiatie en functioneren leiden.
De ontwikkelingspsychologie houdt zich met twee fundamentele kwesties bezig:
1. welke psychologische toestanden doorlopen individuen tijdens hun
ontwikkeling?
2. Welke mechanismen zijn verantwoordelijk voor de overgang van de ene
toestand naar de volgende?
We willen ontwikkelingsprocessen beschrijven en verklaren.
1.2 kinder- en jeugdjaren: een afbakening
- Babyperiode: 0-12 maanden
Een baby is een kind dat nog niet kan lopen.
De groei en ontwikkeling gaat in een hoog tempo.
De eerste gehechtheidrelatie ontstaat.
- Peuterperiode: 1-4 jaar
Talloze nieuwe vaardigheden zorgen voor een geweldige toename van
verkenningsmogelijkheden en leerervaringen.
De spraakontwikkeling komt tot stand.
- Kleuterperiode: 4-6 jaar
De kleuter is meer op andere gericht en heeft een rijke fantasie.
Buitenspelen wordt aantrekkelijk.
- Schoolperiode: 6-12 jaar
Onderwijs neemt in deze fase een belangrijke plaats in.
- Adolescentie: 12-18 jaar
De kinderen gaan in deze periode de pubertijd in.
Tijdens deze periode is de relatie met leeftijdgenoten minstens zo belangrijk als
de band met de ouders.
,ZIE TABEL 1.1 BLZ 23
1.3 Ontwikkelingspsychologie in historisch perspectief
LEES IN BOEK
1.4 Verklarend onderzoek
Aanvankelijk was de ontwikkelingspsychologie vooral beschrijvend.
De auteurs van de eerste babybiografieën trachtten ontwikkelingspsychologische
processen zo goed mogelijk in kaart te brengen.
Dit was nog niet wetenschappelijk omdat er niks werd onderzocht, alleen de
waarnemingen worden genoteerd.
Om dit wel wetenschappelijk te mogen noemen moet het aan bepaalde eisen
voldoen. Het streven naar waarheid, objectiviteiten rationaliteit.
Een buitenstaander moet de uitspraken dan weer kunnen controleren.
Er moet aangetoond worden dat er deugdelijke meetinstrumenten zijn gebruikt.
Dat onze informatie op een objectieve manier hebben verkregen.
Dat onze conclusies logisch voortvloeien uit de onderzoeksgegevens die
verzameld zijn.
Een wetenschapper bedenkt een theorie op basis van waarnemingen en ideeën.
Hij wil controleren of dit klopt doormiddel van een experiment.
Experimenten in de psychologie zijn vaak bedoeld om een verband of een
samenhang tussen twee factoren aan te tonen. De samenhang wordt ook wel
Correlatie genoemd.
De meeste onderzoekers willen weten of de ene eigenschap de oorzaak is van de
ander.
1.5 Meten in de gedragswetenschappen
Om een eigenschap te meten is het nodig dat we deze operationaliseren. Dat wil
zeggen dat we de eigenschap zodanig vertalen dat er meetbare gegevens aan
gekoppeld kunnen worden.
De meting van een eigenschap moet betrouwbaar en valide zijn.
Betrouwbaar wil zeggen dat de meting, ongeacht het tijdstip en de persoon die
de meting verricht, steeds hetzelfde resultaat oplevert.
1.5.1 observatie
Dit wordt vooral gebruikt bij jonge kinderen omdat deze nog geen vragenlijst in
kunnen vullen.
1.5.2
Open interview: een vraagtechniek waarbij de vragen deels geleid worden door
de gegeven antwoorden.
Gesloten interview: een vaste reeks vragen die bij verschillende personen op
dezelfde volgorde gesteld worden.
vragenlijst: een vaste hoeveelheid vragen, beperkt aantal
antwoordmogelijkheden.
1.5.3 methoden om ontwikkeling te meten
De dwarsdoorsnedenonderzoek: op 1 specifiek moment de meetresultaten van
kinderen van verschillende leeftijden worden met elkaar vergeleken.
Een belangrijke beperking van dit onderzoek is: een generatieverschil tussen de
twee groepen wordt voor een ontwikkelingseffect aangezien.
Een cohort is een groep mensen met hetzelfde geboortejaar.
dwarsdoorsnedenonderzoek vergelijkt verschillende cohorten
,Longitudinaal onderzoek: hetzelfde onderzoek met dezelfde kinderen maar met
een tijd er tussen.
op twee verschillende tijdstippen wordt het gedrag van de kinderen getest.
Hfd 6 Het denken
6.1 Piagets visie op ontwikkeling
Deze theorie beschrijft de cognitieve(voorstelling in je geest) ontwikkeling als een
proces dat volgens duidelijk te onderscheiden stadia verloopt.
Piaget beschouwde kinderen als actieve onderzoekers die door interactie met
hun omgeving een eigen beeld van de werkelijkheid te construeren.
Hij dacht dat pas door eigen ervaringen en ontdekkingen kennis en inzicht
ontstaan en het tempo daarvan, kan amper door anderen beïnvloed worden.
6.2 Vier stadia van cognitieve ontwikkeling
6.2.1. Sensomotorisch stadium (0-2 jaar)
De denkontwikkeling die een pasgeboren zuigeling in de eerste twee jaar
doormaakt is met twee woorden te typeren: van reflex naar reflectie.
Bij de geboorte bezit het kind maar een paar reflexen, bij een tweejarige peuter
zien we een eerste begin van symboolgebruik en probleemoplossend vermogen.
In de eerste twee jaar bestaat denken voornamelijk uit doen.
De term Sensomotorisch verwijst naar het belang van zintuiglijke indrukken en
motorische handelingen waardoor het kind kan experimenteren met effect van
zijn activiteit op de buitenwereld.
Reflex: een aangeboren reactie op een specifieke prikkel.
Bewegingen worden gecombineerd. De volgende stap is meerdere handelingen
achter elkaar te doen om een bepaald doel te bereiken.
Mentale representaties: Het kind gaat zich ergens een voorstelling ergens van
maakt.
- Taalverwerving
- Fantasiespel
- indirecte imitatie: Ze leren de imitatie uit te stellen. Ze zien iets en doen het de
volgende dag pas na.
- Intelligent handelen: nadenken voordat het iets doet.
- Objectiepermanentie: Dit houdt in dat het kind zich een voorstelling kan maken
van een object als iets tastbaars wat buiten hemzelf bestaat en niet zomaar
ophoudt te bestaan, ook al is het object uit het zicht verdwenen.
Rond de leeftijd van 1 jaar begint het kind te 'zoeken' naar dit voorwerp.
De belevingswereld van het kind wordt groter.
Scheidingsangst ontstaat doordat het kind beseft dat het moederfiguur er niet is.
6.2.2 Preoperationeel stadium (2-6/7 jaar)
Het vermogen van de representatie(voorstelling maken) wordt uitgebreid en
verfijnd.
Peuters ontwikkelen in het begin van dit stadium een fantasiewereld.
Kleuters zijn al veel meer gericht op leeftijdgenoten en communiceren via taal.
Hun fantasiewereld delen ze vaak met andere kinderen.
3 jarigen spelen nog alleen, 5 jarigen betrekken anderen.
De verschuiving van aandacht voor zichzelf naar aandacht voor de ander is
kenmerkend voor de ontwikkeling die we tijdens en na dit stadium zien: Het
, afnemend egocentrisme(het onvermogen zich in het standpunt van een ander te
plaatsen)
Centratie: Dit wil zeggen dat het kind zijn redeneringen en conclusies laat leiden
door het meest opvallende aspect van een probleem. Dit aspect is altijd
verbonden met het hier en nu. Ze letten op de toestand en niet op het proces dat
tot die toestand leidde.
Egocentrisme en Centratie leiden beide tot fouten.
Kinderen maken in dit stadium nog veel fouten, ze snappen het beter maar de
uitvoering is nog niet goed.
Het 'ja' knikken aan de telefoon en verstoppen zien als de handen voor de ogen.
BLZ 113 Driebergenexperiment.
Vijf- en zesjarigen kunnen in deze fase weliswaar problemen oplossen, maar ze
kunnen nog geen argumenten hebben voor de oplossing. De situatie moet dus
ook niet te moeilijk worden gemaakt.
Conservatie-experiment.
Conservatie: is het inzicht dat de hoeveelheid van een bepaalde stof niet
verandert als de vorm van de stof verandert.
In dit experiment worden de veranderingen laten zien aan kinderen. Kinderen
zullen zeggen wanneer iets groter wordt dat deze ook meer bevat.
6.2.3 concreet operationeel stadium (6/7-11/12)
Dit stadium wordt gekarakteriseerd door handelend denken, het vorige stadium
was meer statisch denken.
In dit stadium en de volgende staat operationeel denken centraal.
- Concreet operationeel stadium: Hierin heeft info betrekking op realistische,
concreet voorstelbare situaties (op de basisschool wordt met rekenen
gebruikgemaakt van appels, knikkers etc.)
- formeel operationeel stadium: Niet alles met dingen hoeven te vergelijken zoals
de knikkers met rekenen.
Operatie = Handelswijze
Een mentale operatie kun je een gedachtehandeling noemen. Door deze
operaties neemt het probleemoplossend vermogen aanzienlijk toe.
Twee kenmerken van het operationele denken:
- Reversibiliteit: een uitgevoerde handeling kan in gedachten weer terug worden
gedraaid naar de oorspronkelijke situatie.
- Organisatie: Meerdere aspecten van een probleem worden meegenomen en
gezamenlijk tot een slotconclusie leiden.
Conservatieprobleem
Kinderen worden in het experiment geconfronteerd met twee gelijke
hoeveelheden. Terwijl het kind toekijkt, wordt van 1 van de twee hoeveelheden
verandert. Kleuters zien niet dat het dezelfde hoeveelheden zijn, maar 7/8 jarigen
laten zich niet misleiden.
Het interessantst zijn de verklaringen die ze geven:
- reversibiliteit: Je kunt het voorwerp terugveranderen en daardoor zijn ze weer
even groot.
- Compensatie: Probleem van twee kanten bekijken. Iets is misschien wel langer
maar ook dunner dus even groot.
- identificatie: Ik heb er niet bij gedaan en er niets afgehaald dus even groot.
Hfd. 1 Terrein van de ontwikkelingspsychologie
De psychologie wil het menselijk gedrag beschrijven en verklaren.
- de biopsychologie legt de nadruk op lichamelijke, biologische processen.
- de sociale psychologie legt de nadruk op de mens als groepslid
- de klinische psychologie kijkt naar afwijkend gedrag.
- De ontwikkelingspsychologie blikt terug.
1.1 Een definitie van ontwikkeling
Ontwikkelen: Het doorlopen van een reeks toestanden.
Verandering en vooruitgang (progressie) zijn twee essentiële kenmerken van
ontwikkeling.
Rijping impliceert verandering en vooruitgang op twee niveaus: van klein naar
groot (groei) en van eenvoudig naar complex (differentiatie)
Rijping zorgt er niet voor dat wij worden zoals we zijn, dit doet 'leren' met ons.
De ontwikkelingsmogelijkheden doormiddel van leren is veel groter.
Leren doen we door actief in contact te treden met de omgeving.
We leren ons op alle mogelijke manieren aan te passen aan de eisen van de
omgeving en verhogen daarmee ons vermogen om grip op de omgeving te
krijgen.
Ontwikkeling wordt opgevat als een reeks progressieve veranderingen die tot
hogere niveaus van differentiatie en functioneren leiden.
De ontwikkelingspsychologie houdt zich met twee fundamentele kwesties bezig:
1. welke psychologische toestanden doorlopen individuen tijdens hun
ontwikkeling?
2. Welke mechanismen zijn verantwoordelijk voor de overgang van de ene
toestand naar de volgende?
We willen ontwikkelingsprocessen beschrijven en verklaren.
1.2 kinder- en jeugdjaren: een afbakening
- Babyperiode: 0-12 maanden
Een baby is een kind dat nog niet kan lopen.
De groei en ontwikkeling gaat in een hoog tempo.
De eerste gehechtheidrelatie ontstaat.
- Peuterperiode: 1-4 jaar
Talloze nieuwe vaardigheden zorgen voor een geweldige toename van
verkenningsmogelijkheden en leerervaringen.
De spraakontwikkeling komt tot stand.
- Kleuterperiode: 4-6 jaar
De kleuter is meer op andere gericht en heeft een rijke fantasie.
Buitenspelen wordt aantrekkelijk.
- Schoolperiode: 6-12 jaar
Onderwijs neemt in deze fase een belangrijke plaats in.
- Adolescentie: 12-18 jaar
De kinderen gaan in deze periode de pubertijd in.
Tijdens deze periode is de relatie met leeftijdgenoten minstens zo belangrijk als
de band met de ouders.
,ZIE TABEL 1.1 BLZ 23
1.3 Ontwikkelingspsychologie in historisch perspectief
LEES IN BOEK
1.4 Verklarend onderzoek
Aanvankelijk was de ontwikkelingspsychologie vooral beschrijvend.
De auteurs van de eerste babybiografieën trachtten ontwikkelingspsychologische
processen zo goed mogelijk in kaart te brengen.
Dit was nog niet wetenschappelijk omdat er niks werd onderzocht, alleen de
waarnemingen worden genoteerd.
Om dit wel wetenschappelijk te mogen noemen moet het aan bepaalde eisen
voldoen. Het streven naar waarheid, objectiviteiten rationaliteit.
Een buitenstaander moet de uitspraken dan weer kunnen controleren.
Er moet aangetoond worden dat er deugdelijke meetinstrumenten zijn gebruikt.
Dat onze informatie op een objectieve manier hebben verkregen.
Dat onze conclusies logisch voortvloeien uit de onderzoeksgegevens die
verzameld zijn.
Een wetenschapper bedenkt een theorie op basis van waarnemingen en ideeën.
Hij wil controleren of dit klopt doormiddel van een experiment.
Experimenten in de psychologie zijn vaak bedoeld om een verband of een
samenhang tussen twee factoren aan te tonen. De samenhang wordt ook wel
Correlatie genoemd.
De meeste onderzoekers willen weten of de ene eigenschap de oorzaak is van de
ander.
1.5 Meten in de gedragswetenschappen
Om een eigenschap te meten is het nodig dat we deze operationaliseren. Dat wil
zeggen dat we de eigenschap zodanig vertalen dat er meetbare gegevens aan
gekoppeld kunnen worden.
De meting van een eigenschap moet betrouwbaar en valide zijn.
Betrouwbaar wil zeggen dat de meting, ongeacht het tijdstip en de persoon die
de meting verricht, steeds hetzelfde resultaat oplevert.
1.5.1 observatie
Dit wordt vooral gebruikt bij jonge kinderen omdat deze nog geen vragenlijst in
kunnen vullen.
1.5.2
Open interview: een vraagtechniek waarbij de vragen deels geleid worden door
de gegeven antwoorden.
Gesloten interview: een vaste reeks vragen die bij verschillende personen op
dezelfde volgorde gesteld worden.
vragenlijst: een vaste hoeveelheid vragen, beperkt aantal
antwoordmogelijkheden.
1.5.3 methoden om ontwikkeling te meten
De dwarsdoorsnedenonderzoek: op 1 specifiek moment de meetresultaten van
kinderen van verschillende leeftijden worden met elkaar vergeleken.
Een belangrijke beperking van dit onderzoek is: een generatieverschil tussen de
twee groepen wordt voor een ontwikkelingseffect aangezien.
Een cohort is een groep mensen met hetzelfde geboortejaar.
dwarsdoorsnedenonderzoek vergelijkt verschillende cohorten
,Longitudinaal onderzoek: hetzelfde onderzoek met dezelfde kinderen maar met
een tijd er tussen.
op twee verschillende tijdstippen wordt het gedrag van de kinderen getest.
Hfd 6 Het denken
6.1 Piagets visie op ontwikkeling
Deze theorie beschrijft de cognitieve(voorstelling in je geest) ontwikkeling als een
proces dat volgens duidelijk te onderscheiden stadia verloopt.
Piaget beschouwde kinderen als actieve onderzoekers die door interactie met
hun omgeving een eigen beeld van de werkelijkheid te construeren.
Hij dacht dat pas door eigen ervaringen en ontdekkingen kennis en inzicht
ontstaan en het tempo daarvan, kan amper door anderen beïnvloed worden.
6.2 Vier stadia van cognitieve ontwikkeling
6.2.1. Sensomotorisch stadium (0-2 jaar)
De denkontwikkeling die een pasgeboren zuigeling in de eerste twee jaar
doormaakt is met twee woorden te typeren: van reflex naar reflectie.
Bij de geboorte bezit het kind maar een paar reflexen, bij een tweejarige peuter
zien we een eerste begin van symboolgebruik en probleemoplossend vermogen.
In de eerste twee jaar bestaat denken voornamelijk uit doen.
De term Sensomotorisch verwijst naar het belang van zintuiglijke indrukken en
motorische handelingen waardoor het kind kan experimenteren met effect van
zijn activiteit op de buitenwereld.
Reflex: een aangeboren reactie op een specifieke prikkel.
Bewegingen worden gecombineerd. De volgende stap is meerdere handelingen
achter elkaar te doen om een bepaald doel te bereiken.
Mentale representaties: Het kind gaat zich ergens een voorstelling ergens van
maakt.
- Taalverwerving
- Fantasiespel
- indirecte imitatie: Ze leren de imitatie uit te stellen. Ze zien iets en doen het de
volgende dag pas na.
- Intelligent handelen: nadenken voordat het iets doet.
- Objectiepermanentie: Dit houdt in dat het kind zich een voorstelling kan maken
van een object als iets tastbaars wat buiten hemzelf bestaat en niet zomaar
ophoudt te bestaan, ook al is het object uit het zicht verdwenen.
Rond de leeftijd van 1 jaar begint het kind te 'zoeken' naar dit voorwerp.
De belevingswereld van het kind wordt groter.
Scheidingsangst ontstaat doordat het kind beseft dat het moederfiguur er niet is.
6.2.2 Preoperationeel stadium (2-6/7 jaar)
Het vermogen van de representatie(voorstelling maken) wordt uitgebreid en
verfijnd.
Peuters ontwikkelen in het begin van dit stadium een fantasiewereld.
Kleuters zijn al veel meer gericht op leeftijdgenoten en communiceren via taal.
Hun fantasiewereld delen ze vaak met andere kinderen.
3 jarigen spelen nog alleen, 5 jarigen betrekken anderen.
De verschuiving van aandacht voor zichzelf naar aandacht voor de ander is
kenmerkend voor de ontwikkeling die we tijdens en na dit stadium zien: Het
, afnemend egocentrisme(het onvermogen zich in het standpunt van een ander te
plaatsen)
Centratie: Dit wil zeggen dat het kind zijn redeneringen en conclusies laat leiden
door het meest opvallende aspect van een probleem. Dit aspect is altijd
verbonden met het hier en nu. Ze letten op de toestand en niet op het proces dat
tot die toestand leidde.
Egocentrisme en Centratie leiden beide tot fouten.
Kinderen maken in dit stadium nog veel fouten, ze snappen het beter maar de
uitvoering is nog niet goed.
Het 'ja' knikken aan de telefoon en verstoppen zien als de handen voor de ogen.
BLZ 113 Driebergenexperiment.
Vijf- en zesjarigen kunnen in deze fase weliswaar problemen oplossen, maar ze
kunnen nog geen argumenten hebben voor de oplossing. De situatie moet dus
ook niet te moeilijk worden gemaakt.
Conservatie-experiment.
Conservatie: is het inzicht dat de hoeveelheid van een bepaalde stof niet
verandert als de vorm van de stof verandert.
In dit experiment worden de veranderingen laten zien aan kinderen. Kinderen
zullen zeggen wanneer iets groter wordt dat deze ook meer bevat.
6.2.3 concreet operationeel stadium (6/7-11/12)
Dit stadium wordt gekarakteriseerd door handelend denken, het vorige stadium
was meer statisch denken.
In dit stadium en de volgende staat operationeel denken centraal.
- Concreet operationeel stadium: Hierin heeft info betrekking op realistische,
concreet voorstelbare situaties (op de basisschool wordt met rekenen
gebruikgemaakt van appels, knikkers etc.)
- formeel operationeel stadium: Niet alles met dingen hoeven te vergelijken zoals
de knikkers met rekenen.
Operatie = Handelswijze
Een mentale operatie kun je een gedachtehandeling noemen. Door deze
operaties neemt het probleemoplossend vermogen aanzienlijk toe.
Twee kenmerken van het operationele denken:
- Reversibiliteit: een uitgevoerde handeling kan in gedachten weer terug worden
gedraaid naar de oorspronkelijke situatie.
- Organisatie: Meerdere aspecten van een probleem worden meegenomen en
gezamenlijk tot een slotconclusie leiden.
Conservatieprobleem
Kinderen worden in het experiment geconfronteerd met twee gelijke
hoeveelheden. Terwijl het kind toekijkt, wordt van 1 van de twee hoeveelheden
verandert. Kleuters zien niet dat het dezelfde hoeveelheden zijn, maar 7/8 jarigen
laten zich niet misleiden.
Het interessantst zijn de verklaringen die ze geven:
- reversibiliteit: Je kunt het voorwerp terugveranderen en daardoor zijn ze weer
even groot.
- Compensatie: Probleem van twee kanten bekijken. Iets is misschien wel langer
maar ook dunner dus even groot.
- identificatie: Ik heb er niet bij gedaan en er niets afgehaald dus even groot.
