Bouwfysica
Inhoud
College 1 – Integraal bouwen .................................................................................................................. 3
Inventarisatie....................................................................................................................................... 3
Interne voorwaarden....................................................................................................................... 3
Externe voorwaarden ...................................................................................................................... 3
Privaat en publiekrechtelijk ................................................................................................................. 4
College 2 -Klimaat adaptief bouwen ....................................................................................................... 4
Klimaatverschijnselen in de stad ......................................................................................................... 4
Zon & Schaduw ................................................................................................................................ 4
Hitte stress....................................................................................................................................... 4
Wind(hinder) ................................................................................................................................... 4
Klimaatadaptief ontwerpen/bouwen.................................................................................................. 5
Beïnvloeden van zon en schaduw ................................................................................................... 5
Beïnvloeden van reflectie ................................................................................................................ 5
Beïnvloeden van uitstraling en warmtegeleiding’ ........................................................................... 5
Beïnvloeden van verdamping .......................................................................................................... 5
Afremmen of vermijden van wind .................................................................................................. 6
Omgevingsventilatie ........................................................................................................................ 7
College 3 – Zon ........................................................................................................................................ 7
Termen ................................................................................................................................................ 7
Gevel oriëntatie ................................................................................................................................... 7
Ontwerp .............................................................................................................................................. 7
Eisen ................................................................................................................................................ 7
Beoordeling ..................................................................................................................................... 7
College 4 – Wind...................................................................................................................................... 8
Grenslaagmeteorlogie ......................................................................................................................... 8
Terreinruwheid ................................................................................................................................ 8
Berekenen ....................................................................................................................................... 8
Turbulentie .......................................................................................................................................... 8
Wind op gebouwniveau ...................................................................................................................... 9
Onderzoek ....................................................................................................................................... 9
College 5 – Installaties op wijkniveau...................................................................................................... 9
Algemeen............................................................................................................................................. 9
, Termen .......................................................................................................................................... 10
Samenhang ........................................................................................................................................ 10
Bestaande tracés ........................................................................................................................... 10
Elektra................................................................................................................................................ 10
Wanneer een trafo? ...................................................................................................................... 10
Randvoorwaarden wijk-/gebouwtrafo .......................................................................................... 11
Woningaansluiting ......................................................................................................................... 11
Gas ..................................................................................................................................................... 11
Water ................................................................................................................................................. 12
Telecom/CAI/data ............................................................................................................................. 12
Riolering & hemelwaterafvoer .......................................................................................................... 12
Infiltratie mogelijkheden ............................................................................................................... 13
Algemene aandachtspunten ............................................................................................................. 13
Technische infrastructuur ................................................................................................................. 13
Nutsoverleg ................................................................................................................................... 13
College 6 – bouwfysisch PvE.................................................................................................................. 14
Programma van eisen ........................................................................................................................ 14
Garantie-instituut .............................................................................................................................. 14
Conclusie ........................................................................................................................................... 14
Handboek bouwfysisch PvE ............................................................................................................... 15
College 7 – Passieve principes ............................................................................................................... 16
Warmte.............................................................................................................................................. 16
Interne warmte last ....................................................................................................................... 16
Zonnewarmte ................................................................................................................................ 16
Passief verwarmen ............................................................................................................................ 16
Geveloriëntatie op de zon: ............................................................................................................ 16
Gebruik van massa ........................................................................................................................ 17
PCM ............................................................................................................................................... 17
Zonwering ...................................................................................................................................... 17
Warmte verlies .............................................................................................................................. 17
Beperken van transmissieverlies ................................................................................................... 17
Koelen ............................................................................................................................................ 18
Verdampingsschoorsteen .............................................................................................................. 18
College 8 – tips voor het tentamen ....................................................................................................... 19
, College 1 – Integraal bouwen
De waardering van een gebouw wordt bepaald door een groot aantal aspecten dat te maken heeft
met gebruikskwaliteit en beleving:
• Biedt het gebouw een goed woon- en werkklimaat?
• Is de interne routing goed of heeft het gebouw voor bezoekers en gebruikers meer weg van
een zoekplaatje?
• Past de uitstraling van het gebouw bij de gebruikers en zijn de uiteindelijke huisvestingkosten
niet te hoog?
Interne voorwaarden zijn de wensen en eisen van de gebruiker en de opdrachtgever.
Externe voorwaarden zijn overwegend de eisen van de overheid.
Het voordeel van integraal ontwerpen is een beter ontwerp tegen gelijke of zelf lagere kosten
Inventarisatie
Interne voorwaarden
• Het type gebruiker
o Volwassenen
o Kinderen
o Ouderen
o Studenten
• Welke activiteiten vinden in het gebouw plaats en hoeveel bezoekers verwacht je hierbij
• De aanwezigheid van de gebruiker
o Utiliteitsbouw = overdag gebruik
o Woningen = veel ‘s avonds en in het weekend gebruik
• De cultuur van de gebruiker
o Hoe gebruikt de gebruiker het gebouw
Externe voorwaarden
• Mate van bezonning van de locatie
o Warmtelast in utiliteitsbouw wordt bepaald door de hoeveelheid ramen =
hoeveelheid lichtinval -> veel glas op het noorden, weinig glas op het zuiden.
• Mate van windhinder op en rond de locatie
o Kans op windhinder is het grootst als:
▪ Gebouw voor meer dan de helft (en minstens 15 meter) boven de
omringende bebouwing uitsteekt
▪ Alleenstaande gebouwen met een hoogte van meer dan 15 meter
▪ Er is sprake van pleinen of andere grote open ruimten rondom het
gebouw
▪ Er is sprake van onderdoorgangen, ‘hoogbouw op poten’, nauwe
doorgangen tussen gebouwmassa’s en dergelijke
• Geluidsbelasting op de locatie
o Verkeerslawaai, industrie, vliegtuiglawaai en horeca
o Geluidsbronnen die overdag niet opvallen of aanwezig zijn, vallen in de avond of
nacht wel op
o Zijn er in de nabije toekomst wijzigingen te verwachten door bijvoorbeeld het
verleggen van verkeersroutes of nieuwe bebouwing
• Kwaliteit van het uitzicht in verschillende richtingen
Inhoud
College 1 – Integraal bouwen .................................................................................................................. 3
Inventarisatie....................................................................................................................................... 3
Interne voorwaarden....................................................................................................................... 3
Externe voorwaarden ...................................................................................................................... 3
Privaat en publiekrechtelijk ................................................................................................................. 4
College 2 -Klimaat adaptief bouwen ....................................................................................................... 4
Klimaatverschijnselen in de stad ......................................................................................................... 4
Zon & Schaduw ................................................................................................................................ 4
Hitte stress....................................................................................................................................... 4
Wind(hinder) ................................................................................................................................... 4
Klimaatadaptief ontwerpen/bouwen.................................................................................................. 5
Beïnvloeden van zon en schaduw ................................................................................................... 5
Beïnvloeden van reflectie ................................................................................................................ 5
Beïnvloeden van uitstraling en warmtegeleiding’ ........................................................................... 5
Beïnvloeden van verdamping .......................................................................................................... 5
Afremmen of vermijden van wind .................................................................................................. 6
Omgevingsventilatie ........................................................................................................................ 7
College 3 – Zon ........................................................................................................................................ 7
Termen ................................................................................................................................................ 7
Gevel oriëntatie ................................................................................................................................... 7
Ontwerp .............................................................................................................................................. 7
Eisen ................................................................................................................................................ 7
Beoordeling ..................................................................................................................................... 7
College 4 – Wind...................................................................................................................................... 8
Grenslaagmeteorlogie ......................................................................................................................... 8
Terreinruwheid ................................................................................................................................ 8
Berekenen ....................................................................................................................................... 8
Turbulentie .......................................................................................................................................... 8
Wind op gebouwniveau ...................................................................................................................... 9
Onderzoek ....................................................................................................................................... 9
College 5 – Installaties op wijkniveau...................................................................................................... 9
Algemeen............................................................................................................................................. 9
, Termen .......................................................................................................................................... 10
Samenhang ........................................................................................................................................ 10
Bestaande tracés ........................................................................................................................... 10
Elektra................................................................................................................................................ 10
Wanneer een trafo? ...................................................................................................................... 10
Randvoorwaarden wijk-/gebouwtrafo .......................................................................................... 11
Woningaansluiting ......................................................................................................................... 11
Gas ..................................................................................................................................................... 11
Water ................................................................................................................................................. 12
Telecom/CAI/data ............................................................................................................................. 12
Riolering & hemelwaterafvoer .......................................................................................................... 12
Infiltratie mogelijkheden ............................................................................................................... 13
Algemene aandachtspunten ............................................................................................................. 13
Technische infrastructuur ................................................................................................................. 13
Nutsoverleg ................................................................................................................................... 13
College 6 – bouwfysisch PvE.................................................................................................................. 14
Programma van eisen ........................................................................................................................ 14
Garantie-instituut .............................................................................................................................. 14
Conclusie ........................................................................................................................................... 14
Handboek bouwfysisch PvE ............................................................................................................... 15
College 7 – Passieve principes ............................................................................................................... 16
Warmte.............................................................................................................................................. 16
Interne warmte last ....................................................................................................................... 16
Zonnewarmte ................................................................................................................................ 16
Passief verwarmen ............................................................................................................................ 16
Geveloriëntatie op de zon: ............................................................................................................ 16
Gebruik van massa ........................................................................................................................ 17
PCM ............................................................................................................................................... 17
Zonwering ...................................................................................................................................... 17
Warmte verlies .............................................................................................................................. 17
Beperken van transmissieverlies ................................................................................................... 17
Koelen ............................................................................................................................................ 18
Verdampingsschoorsteen .............................................................................................................. 18
College 8 – tips voor het tentamen ....................................................................................................... 19
, College 1 – Integraal bouwen
De waardering van een gebouw wordt bepaald door een groot aantal aspecten dat te maken heeft
met gebruikskwaliteit en beleving:
• Biedt het gebouw een goed woon- en werkklimaat?
• Is de interne routing goed of heeft het gebouw voor bezoekers en gebruikers meer weg van
een zoekplaatje?
• Past de uitstraling van het gebouw bij de gebruikers en zijn de uiteindelijke huisvestingkosten
niet te hoog?
Interne voorwaarden zijn de wensen en eisen van de gebruiker en de opdrachtgever.
Externe voorwaarden zijn overwegend de eisen van de overheid.
Het voordeel van integraal ontwerpen is een beter ontwerp tegen gelijke of zelf lagere kosten
Inventarisatie
Interne voorwaarden
• Het type gebruiker
o Volwassenen
o Kinderen
o Ouderen
o Studenten
• Welke activiteiten vinden in het gebouw plaats en hoeveel bezoekers verwacht je hierbij
• De aanwezigheid van de gebruiker
o Utiliteitsbouw = overdag gebruik
o Woningen = veel ‘s avonds en in het weekend gebruik
• De cultuur van de gebruiker
o Hoe gebruikt de gebruiker het gebouw
Externe voorwaarden
• Mate van bezonning van de locatie
o Warmtelast in utiliteitsbouw wordt bepaald door de hoeveelheid ramen =
hoeveelheid lichtinval -> veel glas op het noorden, weinig glas op het zuiden.
• Mate van windhinder op en rond de locatie
o Kans op windhinder is het grootst als:
▪ Gebouw voor meer dan de helft (en minstens 15 meter) boven de
omringende bebouwing uitsteekt
▪ Alleenstaande gebouwen met een hoogte van meer dan 15 meter
▪ Er is sprake van pleinen of andere grote open ruimten rondom het
gebouw
▪ Er is sprake van onderdoorgangen, ‘hoogbouw op poten’, nauwe
doorgangen tussen gebouwmassa’s en dergelijke
• Geluidsbelasting op de locatie
o Verkeerslawaai, industrie, vliegtuiglawaai en horeca
o Geluidsbronnen die overdag niet opvallen of aanwezig zijn, vallen in de avond of
nacht wel op
o Zijn er in de nabije toekomst wijzigingen te verwachten door bijvoorbeeld het
verleggen van verkeersroutes of nieuwe bebouwing
• Kwaliteit van het uitzicht in verschillende richtingen
