Samenvatting jeugd en
omgeving
Inhoud
Hoofdstuk 2 Preventieve opvoedsteun..................................................................................................2
Hoofdstuk 3 Partnerschap in opvangen en opvoeden............................................................................6
Hoofdstuk 4 Passend onderwijs............................................................................................................10
Hoofdstuk 5 It takes a village to raise a child........................................................................................14
Hoofdstuk 6 Problemen met oproeien en opvoeden...........................................................................16
,Hoofdstuk 2 Preventieve opvoedsteun
In 1992 verscheen de beleidsnota Opvoedingssteun op maat: het startsein voor een reeks landelijke
experimenten op het gebied van opvoedingsondersteuning die duidelijk moesten maken hoe steun
aan ouders en gezinnen het beste kon worden aangeboden, en die daar handvatten voor moesten
opleveren. Door de Wet op de jeugdzorg (2005) kwam er een beleid gericht op
opvoedingsondersteuning aan ouders. Hierin is vastgelegd dat dat gemeenten verantwoordelijk zijn
voor vormgeving van een lokaal preventief aanbod van opgroei- en opvoedhulp dat toegankelijk is
voor alle ouders en jeugdigen. A.d.h.v. het Centrum voor Jeugd en Gezin als uitgangsbasis in elke
gemeente, heeft de opvoedingsondersteuning een formele basis gekregen. Inspanningen op het
gebied van opvoedingsondersteuning en het aantal professionals is hierdoor toegenomen.
Opvoedingsondersteuning = als die activiteiten die tot doel hebben de opvoedingssituatie te
verbeteren, en ouders te helpen bij het opvoeden. En: opvoedings- en gezinsondersteuning in een
verzamelnaam voor preventieve activiteiten en interventies die tot doel hebben de
opvoedingscompetentie van ouders te vergroten en het gezinsfunctioneren te verbeteren. De
preventieve werking en aandacht voor het gezin als systeem staan centraal. Een derde definitie is:
het geheel van maatregelen, voorzieningen, structuren en activiteiten die erop gericht zijn de
mogelijkheden van het (primaire) opvoedmilieu aan te spreken, te verrijken en/of te optimaliseren
teneinde kinderen en jeugdigen optimale opvoedings- en ontwikkelingskansen te bieden. In deze
definitie wordt ook de beïnvloeding van de bredere opvoedingsomgeving tot
opvoedingsondersteuning gerekend.
Niveaus van preventie:
1. Informele steuncircuit: dicht bij huis, in eigen familie, bij de buren en de vriendenkring.
2. Algemene (universele) voorlichtingsactiviteiten: bv. online informatie of themabijeenkomsten.
3. Selectieve opvoedsteun: specifieke doelgroepen (bv. ouders in achterstandswijk enz.).
4. Geïndiceerde preventie: meer gericht aangeboden aan individuele of groepen ouders bij wie is
gesignaleerd dat zij problemen hebben of die grote kans lopen die te krijgen vanwege de
aanwezigheid van meerdere risicofactoren. Kan overgaan tot bemoeizorg waarbij professional
ongevraagd contact proberen te leggen met ouders die daar in eerste instantie niet om hebben
gevraagd.
Het doel van opvoedingsondersteuning is een optimale ontwikkeling van kinderen te bevorderen en
problemen die de ontwikkeling belemmeren, waar mogelijk, te voorkomen of verminderen.
Opvoedingsondersteuning gaat over:
- Het vergroten van kennis over en inzichten in de opvoeding en ontwikkeling van kinderen, door
informatie en voorlichting en door onderlinge uitwisseling tussen ouders te bevorderen.
- Het versterken van de pedagogische competenties en opvoedvaardigheden van ouders.
- Het tijdig signaleren en aanpakken van problemen die de ontwikkeling van kinderen negatief
kunnen beïnvloeden.
- Het verminderen van draaglast en waar nodig organiseren van praktische hulp en steun.
- Het versterken van het sociale netwerk rond gezinnen en het realiseren van een goede
pedagogische infrastructuur op wijkniveau.
Steun aan ouders gaan om empowerment, ouders versterken in hun rol als opvoeder.
Uitgangspunten:
- Vraaggericht werken, aansluiten bij de vragen/behoeften van ouders;
- Opvoedingsonzekerheid normaliseren, als iets wat inherent is aan opvoeden;
- Focussen op wat goed gaat, de eigen kracht en het zelfoplossend vermogen van ouders
aanspreken;
2
, - Oog hebben voor diversiteit in opvoeden, de ervaringsdeskundigheid en eigen visie van ouders
op opvoeden respecteren;
- Samenwerken met ouders en belangrijke anderen in hun sociale netwerk.
2.2 Profiel van de gebruikers
Opvoedondersteuning richt zich op ouders met vragen, twijfels of onzekerheden over het opvoeden
en hun vaardigheden als ouder. Zij ervaren vaak spanning of stress tijdens het opvoeden. Wanneer
opvoeders problemen ervaren zoeken ze eerst steun in hun omgeving. Pas als het eigen netwerk
gebreken vertoont komen professionals en voorzieningen in beeld. Huisarts, consultatiebureau en
leerkrachten zijn dan vaak belangrijke contactpersonen. Dit is vaak wanneer draaglast en draagkracht
uit balans zijn.
Een ondersteuningsaanbod kan gericht zijn op:
- Ouders met kinderen in een bepaalde ontwikkelingsfase (baby’s, pubers, etc.);
- Ouders met specifieke vragen of vergelijkbare problematiek (de zorg voor kinderen met een
beperking, alleenstaande ouders, etc.);
- Ouders/gezinnen in maatschappelijke achterstand (laag opleiding- en inkomensniveau).
Opvoedingsproblemen worden eerder gesignaleerd bij gezinnen in maatschappelijke achterstand.
Door een beperkt sociaal netwerk ontvangen zij onvoldoende steun en weten niet waar ze advies of
steun kunnen krijgen, ze zoek pas hulp wanneer de problemen al te groot zijn. prioriteit geven aan
gezinnen in risicovolle omstandigheden werkt wel stigmatisering of vermijdingsgedrag bij de
beoogde gezinnen. Ook sluit je zo andere ouders ten onrechte uit voor hulp. Om ouders te bereiken
die de stap uit zichzelf (bv. door culturele normen) niet snel zullen zetten, is het nodig dat
professionals outreachend werken, meer zichtbaar zijn in de wijk en voor ouders makkelijker
aanspreekbaar zijn. Wijkteams staan dichter bij de burgers en kunnen sneller en slagvaardiger
reageren op signalen.
2.3 Functies in de opvoedingsondersteuning
Met de Wet maatschappelijke ondersteuning (2007 en 2015) kregen gemeenten de wettelijke
verplichting om voor ouders en jeugdigen een op preventie gericht aanbod te realiseren. Dat aanbod
moest de volgende functies bevatten:
- Informatie en advies aan ouders: informatie en advies bij vragen over opvoeden en opgroeien;
- Signalering: het vroegtijdig signaleren van (dreigende) problemen met opvoeden en opgroeien
en deze waar nodig bespreken in een wijknetwerk of zorgadviesteam;
- Toeleiding naar zorg: de toeleiding van jeugdigen en ouders naar passende voorzieningen of
hulp zoals voor- en vroegschoolse educatie, leerplichtzaken of gespecialiseerde jeugdhulp;
- Lichte pedagogische hulp: gerichte advisering en steun aan kinderen en ouders bij beginnende of
bestaande problemen met opgroeien en opvoeden, bv. huisbezoek of opvoedspreekuren;
- Coördinatie van zorg: het afstemmen en bundelen van zorg als meerdere partijen betrokken zijn
bij de hulp aan een gezin; in de praktijk spreekt men ook wel over de ‘één gezin, één plan-
aanpak’.
De uitvoering van deze gemeentelijke functie is ondergebracht bij de lokale Centra voor Jeugd en
Gezin, die de opdracht hebben een toegankelijk aanbod aan opgroei- en opvoedhulp te realiseren
voor alle ouders en kinderen. In de nieuwe samenhangende zorgstructuur blijft de preventieve
invalshoek belangrijk en ligt de eerste verantwoordelijkheid van gemeenten bij het bevorderen en
ondersteunen van de gewone ontwikkeling en opvoeding van jeugdigen. Wel komt meer nadruk te
liggen op het stimuleren van zelfredzaamheid en het versterken van het informele steuncircuit in de
wijk via de Centra van Jeugd en Gezin, kinderopvangvoorzieningen, scholen, wijkcentra en
sportclubs. Versterken van steunstructuren zou een extra functie kunnen zijn bij de 5 hiervoor
genoemde gemeentelijke functies.
3
omgeving
Inhoud
Hoofdstuk 2 Preventieve opvoedsteun..................................................................................................2
Hoofdstuk 3 Partnerschap in opvangen en opvoeden............................................................................6
Hoofdstuk 4 Passend onderwijs............................................................................................................10
Hoofdstuk 5 It takes a village to raise a child........................................................................................14
Hoofdstuk 6 Problemen met oproeien en opvoeden...........................................................................16
,Hoofdstuk 2 Preventieve opvoedsteun
In 1992 verscheen de beleidsnota Opvoedingssteun op maat: het startsein voor een reeks landelijke
experimenten op het gebied van opvoedingsondersteuning die duidelijk moesten maken hoe steun
aan ouders en gezinnen het beste kon worden aangeboden, en die daar handvatten voor moesten
opleveren. Door de Wet op de jeugdzorg (2005) kwam er een beleid gericht op
opvoedingsondersteuning aan ouders. Hierin is vastgelegd dat dat gemeenten verantwoordelijk zijn
voor vormgeving van een lokaal preventief aanbod van opgroei- en opvoedhulp dat toegankelijk is
voor alle ouders en jeugdigen. A.d.h.v. het Centrum voor Jeugd en Gezin als uitgangsbasis in elke
gemeente, heeft de opvoedingsondersteuning een formele basis gekregen. Inspanningen op het
gebied van opvoedingsondersteuning en het aantal professionals is hierdoor toegenomen.
Opvoedingsondersteuning = als die activiteiten die tot doel hebben de opvoedingssituatie te
verbeteren, en ouders te helpen bij het opvoeden. En: opvoedings- en gezinsondersteuning in een
verzamelnaam voor preventieve activiteiten en interventies die tot doel hebben de
opvoedingscompetentie van ouders te vergroten en het gezinsfunctioneren te verbeteren. De
preventieve werking en aandacht voor het gezin als systeem staan centraal. Een derde definitie is:
het geheel van maatregelen, voorzieningen, structuren en activiteiten die erop gericht zijn de
mogelijkheden van het (primaire) opvoedmilieu aan te spreken, te verrijken en/of te optimaliseren
teneinde kinderen en jeugdigen optimale opvoedings- en ontwikkelingskansen te bieden. In deze
definitie wordt ook de beïnvloeding van de bredere opvoedingsomgeving tot
opvoedingsondersteuning gerekend.
Niveaus van preventie:
1. Informele steuncircuit: dicht bij huis, in eigen familie, bij de buren en de vriendenkring.
2. Algemene (universele) voorlichtingsactiviteiten: bv. online informatie of themabijeenkomsten.
3. Selectieve opvoedsteun: specifieke doelgroepen (bv. ouders in achterstandswijk enz.).
4. Geïndiceerde preventie: meer gericht aangeboden aan individuele of groepen ouders bij wie is
gesignaleerd dat zij problemen hebben of die grote kans lopen die te krijgen vanwege de
aanwezigheid van meerdere risicofactoren. Kan overgaan tot bemoeizorg waarbij professional
ongevraagd contact proberen te leggen met ouders die daar in eerste instantie niet om hebben
gevraagd.
Het doel van opvoedingsondersteuning is een optimale ontwikkeling van kinderen te bevorderen en
problemen die de ontwikkeling belemmeren, waar mogelijk, te voorkomen of verminderen.
Opvoedingsondersteuning gaat over:
- Het vergroten van kennis over en inzichten in de opvoeding en ontwikkeling van kinderen, door
informatie en voorlichting en door onderlinge uitwisseling tussen ouders te bevorderen.
- Het versterken van de pedagogische competenties en opvoedvaardigheden van ouders.
- Het tijdig signaleren en aanpakken van problemen die de ontwikkeling van kinderen negatief
kunnen beïnvloeden.
- Het verminderen van draaglast en waar nodig organiseren van praktische hulp en steun.
- Het versterken van het sociale netwerk rond gezinnen en het realiseren van een goede
pedagogische infrastructuur op wijkniveau.
Steun aan ouders gaan om empowerment, ouders versterken in hun rol als opvoeder.
Uitgangspunten:
- Vraaggericht werken, aansluiten bij de vragen/behoeften van ouders;
- Opvoedingsonzekerheid normaliseren, als iets wat inherent is aan opvoeden;
- Focussen op wat goed gaat, de eigen kracht en het zelfoplossend vermogen van ouders
aanspreken;
2
, - Oog hebben voor diversiteit in opvoeden, de ervaringsdeskundigheid en eigen visie van ouders
op opvoeden respecteren;
- Samenwerken met ouders en belangrijke anderen in hun sociale netwerk.
2.2 Profiel van de gebruikers
Opvoedondersteuning richt zich op ouders met vragen, twijfels of onzekerheden over het opvoeden
en hun vaardigheden als ouder. Zij ervaren vaak spanning of stress tijdens het opvoeden. Wanneer
opvoeders problemen ervaren zoeken ze eerst steun in hun omgeving. Pas als het eigen netwerk
gebreken vertoont komen professionals en voorzieningen in beeld. Huisarts, consultatiebureau en
leerkrachten zijn dan vaak belangrijke contactpersonen. Dit is vaak wanneer draaglast en draagkracht
uit balans zijn.
Een ondersteuningsaanbod kan gericht zijn op:
- Ouders met kinderen in een bepaalde ontwikkelingsfase (baby’s, pubers, etc.);
- Ouders met specifieke vragen of vergelijkbare problematiek (de zorg voor kinderen met een
beperking, alleenstaande ouders, etc.);
- Ouders/gezinnen in maatschappelijke achterstand (laag opleiding- en inkomensniveau).
Opvoedingsproblemen worden eerder gesignaleerd bij gezinnen in maatschappelijke achterstand.
Door een beperkt sociaal netwerk ontvangen zij onvoldoende steun en weten niet waar ze advies of
steun kunnen krijgen, ze zoek pas hulp wanneer de problemen al te groot zijn. prioriteit geven aan
gezinnen in risicovolle omstandigheden werkt wel stigmatisering of vermijdingsgedrag bij de
beoogde gezinnen. Ook sluit je zo andere ouders ten onrechte uit voor hulp. Om ouders te bereiken
die de stap uit zichzelf (bv. door culturele normen) niet snel zullen zetten, is het nodig dat
professionals outreachend werken, meer zichtbaar zijn in de wijk en voor ouders makkelijker
aanspreekbaar zijn. Wijkteams staan dichter bij de burgers en kunnen sneller en slagvaardiger
reageren op signalen.
2.3 Functies in de opvoedingsondersteuning
Met de Wet maatschappelijke ondersteuning (2007 en 2015) kregen gemeenten de wettelijke
verplichting om voor ouders en jeugdigen een op preventie gericht aanbod te realiseren. Dat aanbod
moest de volgende functies bevatten:
- Informatie en advies aan ouders: informatie en advies bij vragen over opvoeden en opgroeien;
- Signalering: het vroegtijdig signaleren van (dreigende) problemen met opvoeden en opgroeien
en deze waar nodig bespreken in een wijknetwerk of zorgadviesteam;
- Toeleiding naar zorg: de toeleiding van jeugdigen en ouders naar passende voorzieningen of
hulp zoals voor- en vroegschoolse educatie, leerplichtzaken of gespecialiseerde jeugdhulp;
- Lichte pedagogische hulp: gerichte advisering en steun aan kinderen en ouders bij beginnende of
bestaande problemen met opgroeien en opvoeden, bv. huisbezoek of opvoedspreekuren;
- Coördinatie van zorg: het afstemmen en bundelen van zorg als meerdere partijen betrokken zijn
bij de hulp aan een gezin; in de praktijk spreekt men ook wel over de ‘één gezin, één plan-
aanpak’.
De uitvoering van deze gemeentelijke functie is ondergebracht bij de lokale Centra voor Jeugd en
Gezin, die de opdracht hebben een toegankelijk aanbod aan opgroei- en opvoedhulp te realiseren
voor alle ouders en kinderen. In de nieuwe samenhangende zorgstructuur blijft de preventieve
invalshoek belangrijk en ligt de eerste verantwoordelijkheid van gemeenten bij het bevorderen en
ondersteunen van de gewone ontwikkeling en opvoeding van jeugdigen. Wel komt meer nadruk te
liggen op het stimuleren van zelfredzaamheid en het versterken van het informele steuncircuit in de
wijk via de Centra van Jeugd en Gezin, kinderopvangvoorzieningen, scholen, wijkcentra en
sportclubs. Versterken van steunstructuren zou een extra functie kunnen zijn bij de 5 hiervoor
genoemde gemeentelijke functies.
3
