Medische kennis jaar 2 blok 2
Inhoudsopgave
Week 1 ........................................................................................................................................................... 4
Hoorcollege......................................................................................................................................................... 4
Werkcollege ........................................................................................................................................................ 8
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 10
§18.4 Sterven en dood ................................................................................................................................. 10
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 10
§15.3 Osteoporose ...................................................................................................................................... 10
§15.4 Reuma ................................................................................................................................................ 11
Farmacologie .................................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 3 – Bijwerkingen, interacties en farmacokinetiek van medicijnen ............................................. 14
Week 2 ......................................................................................................................................................... 18
Hoorcollege....................................................................................................................................................... 18
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 22
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 27
§6.6.2 Hemopoëse ....................................................................................................................................... 27
§6.6.3 Hemostase ........................................................................................................................................ 28
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 28
§9.3 Anemie/bloedarmoede........................................................................................................................ 28
§9.5 Diepe veneuze trombose ..................................................................................................................... 30
§9.6 Verhoogde bloedingsneiging ............................................................................................................... 31
Farmacologie .................................................................................................................................................... 33
§4.3.3 Anticoagulantia ................................................................................................................................. 33
§4.3.4 Geneesmiddelen die worden gebruikt om stolling te voorkomen ................................................... 33
Week 3 ......................................................................................................................................................... 34
Hoorcollege....................................................................................................................................................... 34
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 38
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 40
§12.5.3 Functies hersenen ........................................................................................................................... 40
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 42
§10.8 Dementie ........................................................................................................................................... 42
§11.1 Delier.................................................................................................................................................. 43
Farmacologie .................................................................................................................................................... 43
§11.3 Geneesmiddelen van de behandeling van psychische/psychiatrische stoornissen ........................... 43
§11.4.3 Geneesmiddelen die gebruikt worden om de ziekte van Alzheimer onder controle te houden .... 45
Psychiatrie voor verpleegkundigen ................................................................................................................... 45
Hoofdstuk 11 – Neurocognitieve stoornissen.............................................................................................. 45
Hoofdstuk 17 – Ouderenpsychiatrie ............................................................................................................ 52
,Week 4 ......................................................................................................................................................... 52
Hoorcollege....................................................................................................................................................... 52
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 57
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 58
§6.1 Het hart ................................................................................................................................................ 58
§6.2 Hartfunctie ........................................................................................................................................... 59
§6.5 Bloeddruk in het lichaam ..................................................................................................................... 61
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 62
§8.1.1 Bloedsomloop/circulatie: klein en groot........................................................................................... 62
§8.2 Circulatoire shock ................................................................................................................................ 63
§4.3 SIRS, sepsis, septische shock ................................................................................................................ 64
§8.6 Hartfalen .............................................................................................................................................. 66
Farmacologie .................................................................................................................................................... 69
§4.3.1 Geneesmiddelen voor de behandeling van angina pectoris ............................................................. 69
§4.3.2 Lipideverlagende middelen............................................................................................................... 70
§5.3 Antihypertensiva .................................................................................................................................. 70
Week 5 ......................................................................................................................................................... 71
Hoorcollege – Buik ............................................................................................................................................ 71
Hoorcollege – Overgewicht............................................................................................................................... 77
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 82
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 84
§13.1 Spijsvertering/digestief ...................................................................................................................... 84
§13.2 Peritonitis/ileum ................................................................................................................................ 87
§13.3 Ulcus pepticum .................................................................................................................................. 91
§13.4 Ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa .................................................................................................. 93
§13.5 Colorectale carcinomen ..................................................................................................................... 95
Farmacologie .................................................................................................................................................... 96
§7.3 Middelen voor de behandeling van stoornissen van het spijsverteringsstelsel .................................. 96
Voeding bij gezondheid en ziekte ..................................................................................................................... 97
§8.3 Energiebehoefte .................................................................................................................................. 97
§8.4 Lichaamsgewicht en andere antropometrische indices....................................................................... 97
§8.5 Overgewicht ......................................................................................................................................... 98
Hulpboek Medische kennis ............................................................................................................................. 100
Hoofdstuk 7 – Overgewicht en obesitas .................................................................................................... 100
Week 6 ....................................................................................................................................................... 103
Hoorcollege – Lever en leverfalen ................................................................................................................... 103
Werkcollege .................................................................................................................................................... 106
Anatomie & Fysiologie .................................................................................................................................... 108
§7.3.2 Lever ............................................................................................................................................... 108
§7.4 Peritoneum ........................................................................................................................................ 108
Klinische pathologie ........................................................................................................................................ 108
§13.6 Levercirrose ..................................................................................................................................... 108
Week 7 ....................................................................................................................................................... 109
Hoorcollege – Voeding bij operaties, kanker en nierinsufficiëntie .................................................................. 109
Hoorcollege – Voeding bij diabetes en voedselovergevoeligheid ................................................................... 114
2
,Werkcollege .................................................................................................................................................... 118
Voeding bij gezondheid en ziekte ................................................................................................................... 120
Hoofdstuk 28 – Voeding bij kanker ............................................................................................................ 120
Hoofdstuk 29 – Voedselovergevoeligheid ................................................................................................. 122
3
,Week 1
Hoorcollege
Ouder worden is niet hetzelfde als veroudering.
Gerontologie:
- Biologische gerontologie
- Biomedische gerontologie
- Sociale gerontologie
- Psychogerontologie
Senioren = 58-82 jaar
Bejaarden = 83 jaar en ouder
Verouderingsproces
- Lichamelijke veranderingen
- Psychische veranderingen
- Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen
- Conceptie – 20 jaar à groei en ontwikkeling
- 20-29 jaar à geen verandering
- > 30 jaar à afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering
- Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
- Herstel vaak trager
- Verhoogde kans op complicaties
- Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
- Kwaliteit van leven staat voorop
Geriatrie: lichamelijke problematiek
Psychogeriatrie: psychische problematiek
In NL sprake van dubbele vergrijzing
- Meer ouderen
- Ouderen worden ouder
Regel voor levensverwachting
- 60 jaar oud à gemiddeld nog 18 jaar te gaan
- 70 jaar oud à gemiddeld nog 12 jaar te gaan
- 80 jaar oud à gemiddeld nog 6 jaar te gaan
Kenmerken van de oudere patiënt
- Leeftijd (biologische leeftijd/echte leeftijd)
- Complexe patiënt
- Kwetsbaarheid
o Fysiologische reserves nemen af + compensaties nemen af
- Multimorbiditeit (≥ bijkomende ziekten)
- Geriatrische syndromen
- Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
- Apart aandacht
4
, o Bewegen en vallen
o Zintuigen + communicatie
o Advanced care planning, kwaliteit leven
o Functioneren
- Hoge zorgbehoefte
Frailty = kwetsbaarheid
- Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit
verstoorde homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden
aan belasting
Criteria voor kwetsbaarheid
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen frailty/kwetsbaarheid: vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit
leven, sterfte
De Groningen Frailty Indicator (GFI): selectie-instrument om ouderen te selecteren voor interventies
- Meet met 15 items 4 domeinen van functioneren
o Lichamelijk, cognitief, sociaal, psychologisch
- Score van 4 of hoger = frail
Geriatrische syndromen: dementie, depressie, delier, duizeligheid, incontinentie, decubitus,
mobiliteit, vallen, etc.
Syndroom: meerdere oorzaken veroorzaken één beeld
Dementie
- Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis)
- Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier: verminderd
bewustzijn)
- Problemen met o.a. het geheugen, oriëntatie en plannen
- Dementie is een verzamelbegrip
o Belangrijkste vormen
§ Ziekte van Alzheimer (60-70%)
§ Vasculaire dementie (15%)
§ Combinaties van beide
§ Ziekte van Pick/frontotemporale dementie
§ Lewy body dementie
§ De ziekte van Parkinson
§ Het Korsakov-syndroom
§ Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
5
, Psychogeriatrie
- Depressie
- Delier
- Angststoornissen
- Persoonlijkheidsstoornissen, persoonlijkheidsverandering
- Dementie en andere cognitieve stoornissen
- Veranderd gedrag
Polyfarmacie
- ≥ 2 medicijnen gebruiken (theorie)
- ≥ 5 medicijnen gebruiken (praktijk)
Veroudering theorieën
- Biologische theorieën
- Ontwikkelingstheorieën
o Geprogrammeerde levensduur
- Degeneratieve theorieën
o Degeneratietheorieën
o Vrijeradicalentheorieën
o Slijtagetheorie
o Instabiliteit erfelijk materiaal
o Exogeen
- Psychische (emotionele) theorieën
- Sociale theorieën
Vrije zuurstofradicalentheorie
- Ontstaan als bijproduct van de energievoorziening van alle lichaamscellen (in de
mitochondriën)
- Kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen
- Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en zorgt
voor functieachteruitgang van (alle) weefsels
Instabiliteit van het erfelijk materiaal
- DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen
- Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig
- Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt
- Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de dochtercellen
- Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf (apoptose)
Gevolgen van (veel) zonnebaden
- Collagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt
- Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af
- Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen
- Uv-straling gaat niet dieper dan de huid
Onderzoek algemeen overzicht
- Lichamelijke problemen
- Psychische problemen
- Sociale problemen
- Existentiële en religieuze vragen
- Extra aandacht voor
o Mobiliteit en vallen
6
Inhoudsopgave
Week 1 ........................................................................................................................................................... 4
Hoorcollege......................................................................................................................................................... 4
Werkcollege ........................................................................................................................................................ 8
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 10
§18.4 Sterven en dood ................................................................................................................................. 10
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 10
§15.3 Osteoporose ...................................................................................................................................... 10
§15.4 Reuma ................................................................................................................................................ 11
Farmacologie .................................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 3 – Bijwerkingen, interacties en farmacokinetiek van medicijnen ............................................. 14
Week 2 ......................................................................................................................................................... 18
Hoorcollege....................................................................................................................................................... 18
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 22
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 27
§6.6.2 Hemopoëse ....................................................................................................................................... 27
§6.6.3 Hemostase ........................................................................................................................................ 28
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 28
§9.3 Anemie/bloedarmoede........................................................................................................................ 28
§9.5 Diepe veneuze trombose ..................................................................................................................... 30
§9.6 Verhoogde bloedingsneiging ............................................................................................................... 31
Farmacologie .................................................................................................................................................... 33
§4.3.3 Anticoagulantia ................................................................................................................................. 33
§4.3.4 Geneesmiddelen die worden gebruikt om stolling te voorkomen ................................................... 33
Week 3 ......................................................................................................................................................... 34
Hoorcollege....................................................................................................................................................... 34
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 38
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 40
§12.5.3 Functies hersenen ........................................................................................................................... 40
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 42
§10.8 Dementie ........................................................................................................................................... 42
§11.1 Delier.................................................................................................................................................. 43
Farmacologie .................................................................................................................................................... 43
§11.3 Geneesmiddelen van de behandeling van psychische/psychiatrische stoornissen ........................... 43
§11.4.3 Geneesmiddelen die gebruikt worden om de ziekte van Alzheimer onder controle te houden .... 45
Psychiatrie voor verpleegkundigen ................................................................................................................... 45
Hoofdstuk 11 – Neurocognitieve stoornissen.............................................................................................. 45
Hoofdstuk 17 – Ouderenpsychiatrie ............................................................................................................ 52
,Week 4 ......................................................................................................................................................... 52
Hoorcollege....................................................................................................................................................... 52
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 57
Anatomie & Fysiologie ...................................................................................................................................... 58
§6.1 Het hart ................................................................................................................................................ 58
§6.2 Hartfunctie ........................................................................................................................................... 59
§6.5 Bloeddruk in het lichaam ..................................................................................................................... 61
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 62
§8.1.1 Bloedsomloop/circulatie: klein en groot........................................................................................... 62
§8.2 Circulatoire shock ................................................................................................................................ 63
§4.3 SIRS, sepsis, septische shock ................................................................................................................ 64
§8.6 Hartfalen .............................................................................................................................................. 66
Farmacologie .................................................................................................................................................... 69
§4.3.1 Geneesmiddelen voor de behandeling van angina pectoris ............................................................. 69
§4.3.2 Lipideverlagende middelen............................................................................................................... 70
§5.3 Antihypertensiva .................................................................................................................................. 70
Week 5 ......................................................................................................................................................... 71
Hoorcollege – Buik ............................................................................................................................................ 71
Hoorcollege – Overgewicht............................................................................................................................... 77
Werkcollege ...................................................................................................................................................... 82
Klinische pathologie .......................................................................................................................................... 84
§13.1 Spijsvertering/digestief ...................................................................................................................... 84
§13.2 Peritonitis/ileum ................................................................................................................................ 87
§13.3 Ulcus pepticum .................................................................................................................................. 91
§13.4 Ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa .................................................................................................. 93
§13.5 Colorectale carcinomen ..................................................................................................................... 95
Farmacologie .................................................................................................................................................... 96
§7.3 Middelen voor de behandeling van stoornissen van het spijsverteringsstelsel .................................. 96
Voeding bij gezondheid en ziekte ..................................................................................................................... 97
§8.3 Energiebehoefte .................................................................................................................................. 97
§8.4 Lichaamsgewicht en andere antropometrische indices....................................................................... 97
§8.5 Overgewicht ......................................................................................................................................... 98
Hulpboek Medische kennis ............................................................................................................................. 100
Hoofdstuk 7 – Overgewicht en obesitas .................................................................................................... 100
Week 6 ....................................................................................................................................................... 103
Hoorcollege – Lever en leverfalen ................................................................................................................... 103
Werkcollege .................................................................................................................................................... 106
Anatomie & Fysiologie .................................................................................................................................... 108
§7.3.2 Lever ............................................................................................................................................... 108
§7.4 Peritoneum ........................................................................................................................................ 108
Klinische pathologie ........................................................................................................................................ 108
§13.6 Levercirrose ..................................................................................................................................... 108
Week 7 ....................................................................................................................................................... 109
Hoorcollege – Voeding bij operaties, kanker en nierinsufficiëntie .................................................................. 109
Hoorcollege – Voeding bij diabetes en voedselovergevoeligheid ................................................................... 114
2
,Werkcollege .................................................................................................................................................... 118
Voeding bij gezondheid en ziekte ................................................................................................................... 120
Hoofdstuk 28 – Voeding bij kanker ............................................................................................................ 120
Hoofdstuk 29 – Voedselovergevoeligheid ................................................................................................. 122
3
,Week 1
Hoorcollege
Ouder worden is niet hetzelfde als veroudering.
Gerontologie:
- Biologische gerontologie
- Biomedische gerontologie
- Sociale gerontologie
- Psychogerontologie
Senioren = 58-82 jaar
Bejaarden = 83 jaar en ouder
Verouderingsproces
- Lichamelijke veranderingen
- Psychische veranderingen
- Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen
- Conceptie – 20 jaar à groei en ontwikkeling
- 20-29 jaar à geen verandering
- > 30 jaar à afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering
- Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
- Herstel vaak trager
- Verhoogde kans op complicaties
- Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
- Kwaliteit van leven staat voorop
Geriatrie: lichamelijke problematiek
Psychogeriatrie: psychische problematiek
In NL sprake van dubbele vergrijzing
- Meer ouderen
- Ouderen worden ouder
Regel voor levensverwachting
- 60 jaar oud à gemiddeld nog 18 jaar te gaan
- 70 jaar oud à gemiddeld nog 12 jaar te gaan
- 80 jaar oud à gemiddeld nog 6 jaar te gaan
Kenmerken van de oudere patiënt
- Leeftijd (biologische leeftijd/echte leeftijd)
- Complexe patiënt
- Kwetsbaarheid
o Fysiologische reserves nemen af + compensaties nemen af
- Multimorbiditeit (≥ bijkomende ziekten)
- Geriatrische syndromen
- Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
- Apart aandacht
4
, o Bewegen en vallen
o Zintuigen + communicatie
o Advanced care planning, kwaliteit leven
o Functioneren
- Hoge zorgbehoefte
Frailty = kwetsbaarheid
- Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit
verstoorde homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden
aan belasting
Criteria voor kwetsbaarheid
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen frailty/kwetsbaarheid: vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit
leven, sterfte
De Groningen Frailty Indicator (GFI): selectie-instrument om ouderen te selecteren voor interventies
- Meet met 15 items 4 domeinen van functioneren
o Lichamelijk, cognitief, sociaal, psychologisch
- Score van 4 of hoger = frail
Geriatrische syndromen: dementie, depressie, delier, duizeligheid, incontinentie, decubitus,
mobiliteit, vallen, etc.
Syndroom: meerdere oorzaken veroorzaken één beeld
Dementie
- Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis)
- Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier: verminderd
bewustzijn)
- Problemen met o.a. het geheugen, oriëntatie en plannen
- Dementie is een verzamelbegrip
o Belangrijkste vormen
§ Ziekte van Alzheimer (60-70%)
§ Vasculaire dementie (15%)
§ Combinaties van beide
§ Ziekte van Pick/frontotemporale dementie
§ Lewy body dementie
§ De ziekte van Parkinson
§ Het Korsakov-syndroom
§ Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
5
, Psychogeriatrie
- Depressie
- Delier
- Angststoornissen
- Persoonlijkheidsstoornissen, persoonlijkheidsverandering
- Dementie en andere cognitieve stoornissen
- Veranderd gedrag
Polyfarmacie
- ≥ 2 medicijnen gebruiken (theorie)
- ≥ 5 medicijnen gebruiken (praktijk)
Veroudering theorieën
- Biologische theorieën
- Ontwikkelingstheorieën
o Geprogrammeerde levensduur
- Degeneratieve theorieën
o Degeneratietheorieën
o Vrijeradicalentheorieën
o Slijtagetheorie
o Instabiliteit erfelijk materiaal
o Exogeen
- Psychische (emotionele) theorieën
- Sociale theorieën
Vrije zuurstofradicalentheorie
- Ontstaan als bijproduct van de energievoorziening van alle lichaamscellen (in de
mitochondriën)
- Kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen
- Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en zorgt
voor functieachteruitgang van (alle) weefsels
Instabiliteit van het erfelijk materiaal
- DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen
- Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig
- Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt
- Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de dochtercellen
- Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf (apoptose)
Gevolgen van (veel) zonnebaden
- Collagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt
- Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af
- Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen
- Uv-straling gaat niet dieper dan de huid
Onderzoek algemeen overzicht
- Lichamelijke problemen
- Psychische problemen
- Sociale problemen
- Existentiële en religieuze vragen
- Extra aandacht voor
o Mobiliteit en vallen
6
