Samenvatting hoofdstuk 1
Paragraaf 1
Een constitutionele monarchie is een koninkrijk (monarchie), waarin de macht van de vorst
wordt beperkt door de Grondwet (constitutie).
De koning moet zich houden aan de Grondwet.
De Koning en de ministers vormen samen de regering, die het hoogste bestuursorgaan is. De
regering is het dagelijkse bestuur van ons land.
De Koning is onschendbaar. Dit betekent dat de Koning niet kan worden aangesproken op
uitlatingen die hij doet of daden die hij verricht. De ministers zijn verantwoordelijk voor het
politieke handelen van de Koning. We noemen dit de ministeriële verantwoordelijkheid.
Door deze onschendbaarheid kan hij ook niet vervolgd worden als hij een strafbaar feit
pleegt.
Een democratische rechtsstaat is een staatsvorm, waarin de burgers kiezen wie het land
regeert (democratisch) en iedereen zich aan het Nederlandse recht moet houden
(rechtsstaat).
De Staten-Generaal, die bestaan uit de 1e en de 2e Kamer, vertegenwoordigen het gehele
Nederlandse volk. De belangrijkste taken van de Staten-Generaal zijn het controleren –
namens het volk – van de regering en het maken van wetten in samenwerking met de
regering.
De zittingsduur van zowel de 1e als de 2e Kamer is 4 jaar. De 75 leden van de 1e Kamer
worden niet rechtstreeks door de kiezers gekozen, maar door de leden van Provinciale
Staten. We noemen dat getrapte verkiezingen. De 150 leden van de 2e Kamer worden wel
rechtstreeks door de kiezers gekozen.
Het recht om te kiezen heet actief kiesrecht, terwijl het recht om gekozen te worden passief
kiesrecht heet. Wie mag kiezen, mag ook gekozen worden.
Ons land is een staat, omdat op een eigen grondgebied een volk woont, dat een eigen gezag
heeft.
Nederland is een gedecentraliseerde staat. Dat betekent dat de centrale overheid een deel
van haar macht heeft afgestaan aan lagere bestuursorganen.
De provincies, de gemeenten en de waterschappen hebben weliswaar eigen bevoegdheden
en taken, maar internationaal treedt Nederland als eenheid op. De regering
vertegenwoordigt daarbij alle onderdelen van de staat. Daarom spreken we van een
gedecentraliseerde eenheidsstaat.
In een democratische rechtsstaat is het belangrijk dat niet alle taken en bevoegdheden bij
één persoon of één orgaan liggen.
,Bij de Trias Politica worden de volgende drie machten onderscheiden:
o Wetgevende macht à regering en Staten-Generaal à wetten bedenken en ontwikkelen
o Uitvoerende macht à regering en haar ambtenaren à correcte toepassing van de wet
o Rechterlijke macht à rechters en het openbaar ministerie à oordelen indien er twijfel is
over de correcte naleving van de wet
Paragraaf 2
Het provinciaal bestuur wordt gevormd door:
o Provinciale Staten à zijn de gekozen volksvertegenwoordiging van een provincie
o Gedeputeerde Staten à zijn een bestuursorgaan dat het dagelijks bestuur van de
provincie vormt
o Commissaris van de Koning à is een door de regering benoemde rijksambtenaar, die
voorzitter is van Provinciale Staten en voorzitter en lid van Gedeputeerde Staten
Provinciale Staten staan aan het hoofd van de provincie en vormen het algemeen bestuur
daarvan. De belangrijkste taak van Provinciale Staten is het vaststellen van het beleid en het
toezien op de uitvoering daarvan. Provinciale Staten zijn bevoegd provinciale verordeningen
te maken en vast te stellen. Verder zijn zij bevoegd tot regeling en bestuur inzake de
huishouding van de provincie.
De leden van Provinciale Staten, die vier jaar zitting hebben, worden rechtstreeks gekozen
door de kiesgerechtigde Nederlanders, die ingezetenen zijn van de provincie.
Gedeputeerde Staten zijn het dagelijks bestuur van de provincie, dat wordt gevormd door
de commissaris van de Koning en de gedeputeerden.
Het college van Gedeputeerde Staten bereidt de besluiten van Provinciale Staten voor en
voert ze uit. Ze voeren een groot aantal regelingen van de Rijksoverheid uit en houden
toezicht op de gemeentebesturen. De gedeputeerden worden door Provinciale Staten
benoemd. De gedeputeerden worden voor 4 jaar benoemd.
De commissaris van de Koning:
• Maakt deel uit van het bestuur van de provincie;
• Is voorzitter van Provinciale Staten;
• Is voorzitter en lid van Gedeputeerde Staten;
• Ziet erop toe dat het beleidsproces van de provincie goed verloopt;
• Is verantwoordelijk voor rampenbestrijding, openbare orde en veiligheid en rijkstaken;
• Stimuleert de samenwerking tussen instellingen en organisaties in de provincie;
• Gaat regelmatig op werkbezoek bij de gemeenten in de provincie.
De commissaris van de Koning is de ‘hoogste gezagsdrager’ in de provincie. De commissaris
van de Koning heeft een rol in het proces van benoeming of herbenoeming van
burgemeesters. De commissaris van de Koning, wordt bij koninklijk besluit op voordracht
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor 6 jaar benoemd.
,Het gemeentelijk bestuur wordt gevormd door:
o Gemeenteraad à is de door inwoners van de gemeente gekozen
volksvertegenwoordiging die onder voorzitterschap van de burgemeester aan het hoofd
van de gemeente staat.
o College van B en W à is het bestuurslichaam, bestaande uit de burgemeesters en de
wethouders, dat het dagelijks bestuur heeft over een gemeente.
o Burgemeester à is de bij koninklijk besluit benoemde functionaris die samen met de
wethouders het dagelijks bestuur van de gemeente vormt, het college van B en W. De
burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter en lid van het college van
B en W.
De gemeenteraad is de volksvertegenwoordiging op gemeentelijk niveau. Rollen die de
gemeenteraad in de veranderende samenleving heeft, zijn onder meer initiatieven nemen,
ruimte creëren, faciliteren en inspireren.
Raadsleden bepalen de hoofdlijnen van het beleid van de gemeente en controleren of het
college van B en W dit goed uitvoert. De gemeenteraad maakt de begroting en controleert
het financiële jaarverslag van de gemeente.
De gemeenteraad is bevoegd:
• Gemeentelijke verordeningen (zoals de APV) vast te stellen;
• De huishouding van de gemeente te regelen en te besturen;
• Bij verordeningen de burgemeester de bevoegdheid te verlenen om door deze
aangewezen groepen personen te doen ophouden op een door deze aangewezen plaats,
in het kader van de openbare ordehandhaving;
• De naam van de gemeente te wijzigen.
De leden van de gemeenteraad, die vier jaar zitting hebben, worden rechtstreeks gekozen
door de kiesgerechtigde Nederlanders van achttien jaar en ouder, die ingezetenen van de
gemeente zijn.
Het college van B en W voert de besluiten van de gemeenteraad uit. Het college voert ook
wetten en regelingen van het Rijk en de provincie uit (medebewind). Het college is verder
verantwoordelijk voor de financiën van de gemeente en de organisatie.
De leden van de gemeenteraad benoemen de wethouders. De benoeming is voor 4 jaar.
Deze wethouders mogen zelf geen gemeenteraadslid zijn. Daarom hebben zij ook geen
stemrecht tijdens de vergaderingen. Als een wethouder slecht functioneert, kan hij door de
gemeenteraad worden weggestuurd.
De burgemeester speelt een belangrijke rol in het bewaken van de kwaliteit van het bestuur
in de gemeente en het bevorderen van een goede interne afstemming tussen de
verschillende bestuursorganen binnen de gemeente. De burgemeester heeft een centrale rol
bij het verlenen van koninklijke onderscheidingen.
, De burgemeester heeft onder meer de volgende functies:
• Hij maakt deel uit van het gemeentebestuur;
• Hij is voorzitter van de gemeenteraad;
• Hij is voorzitter en lid van het college van burgemeester en wethouders;
• Hij is lid van het algemeen bestuur van de veiligheidsregio waarbinnen de gemeente valt.
De burgemeester is geen lid van de gemeenteraad. Hij heeft daarom in de raad geen
stemrecht. Hij heeft wel spreekrecht en hij mag de raad ook adviezen geven.
De burgemeester heeft een aantal zelfstandige taken en bevoegdheden. Zo is de
burgemeester belast met de handhaving van de openbare orde. De burgemeester kan
optreden tegen overtredingen van wettelijke voorschriften die betrekking hebben op de
openbare orde, waarbij hij gebruik kan maken van de onder zijn gezag staande politie.
De burgemeester heeft het gezag bij brand en ook bij ongevallen, voor zover de brandweer
daarbij een taak heeft. Hij is bevoegd daarbij de bevelen te geven met het oog op het
voorkomen, beperken en bestrijden van gevaar nodig zijn. Ook heeft de burgemeester het
opperbevel in geval van een ramp of een ernstige vrees voor het ontstaan daarvan. Verder
heeft de burgemeester een representatieve taak en vertegenwoordigt hij de gemeente ‘in
en buiten rechte’. De burgemeester wordt bij koninklijk besluit voor 6 jaar benoemd.
Het grondgebied van Nederland is onderverdeeld in een aantal “veiligheidsregio’s”. Deze
zijn ingesteld om de inwoners van deze gebieden te beschermen tegen de risico’s van
branden en rampen en om hen betere hulpverlening en nazorg te geven tijdens en na deze
gebeurtenissen. Het algemeen bestuur van elke veiligheidsregio bestaat uit de
burgemeesters van de gemeenten die binnen die regio vallen. Eén van deze burgemeesters
wordt bij koninklijk besluit benoemd tot voorzitter van de betreffende veiligheidsregio. Ten
tijde van een ramp of andere crisis (of bij dreiging daarvan) is het de taak van deze voorzitter
om een regionaal beleidsteam bijeen te roepen. Het beleidsteam bestaat uit de
burgemeesters van de gemeenten die betrokken zijn of betrokken dreigen te worden bij de
ramp of crisis. Dit beleidsteam dient de nodige maatregelen te nemen die in het bepaalde
geval noodzakelijk zijn.
Paragraaf 3
Een wet is een algemeen bindend voorschrift gemaakt door de regering en de Staten-
Generaal. Hierdoor vormen de regering en de Staten-Generaal op rijksniveau de wetgevende
macht in Nederland.
Wetten worden onderscheiden in:
o Wetten in formele zin
o Wetten in materiële zin
Een wet in formele zin is een regeling, die tot stand wordt gebracht door de nationale
wetgever, dat wil zeggen de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk. Van belang hierbij
is dus de manier waarop een wet tot stand komt.
Paragraaf 1
Een constitutionele monarchie is een koninkrijk (monarchie), waarin de macht van de vorst
wordt beperkt door de Grondwet (constitutie).
De koning moet zich houden aan de Grondwet.
De Koning en de ministers vormen samen de regering, die het hoogste bestuursorgaan is. De
regering is het dagelijkse bestuur van ons land.
De Koning is onschendbaar. Dit betekent dat de Koning niet kan worden aangesproken op
uitlatingen die hij doet of daden die hij verricht. De ministers zijn verantwoordelijk voor het
politieke handelen van de Koning. We noemen dit de ministeriële verantwoordelijkheid.
Door deze onschendbaarheid kan hij ook niet vervolgd worden als hij een strafbaar feit
pleegt.
Een democratische rechtsstaat is een staatsvorm, waarin de burgers kiezen wie het land
regeert (democratisch) en iedereen zich aan het Nederlandse recht moet houden
(rechtsstaat).
De Staten-Generaal, die bestaan uit de 1e en de 2e Kamer, vertegenwoordigen het gehele
Nederlandse volk. De belangrijkste taken van de Staten-Generaal zijn het controleren –
namens het volk – van de regering en het maken van wetten in samenwerking met de
regering.
De zittingsduur van zowel de 1e als de 2e Kamer is 4 jaar. De 75 leden van de 1e Kamer
worden niet rechtstreeks door de kiezers gekozen, maar door de leden van Provinciale
Staten. We noemen dat getrapte verkiezingen. De 150 leden van de 2e Kamer worden wel
rechtstreeks door de kiezers gekozen.
Het recht om te kiezen heet actief kiesrecht, terwijl het recht om gekozen te worden passief
kiesrecht heet. Wie mag kiezen, mag ook gekozen worden.
Ons land is een staat, omdat op een eigen grondgebied een volk woont, dat een eigen gezag
heeft.
Nederland is een gedecentraliseerde staat. Dat betekent dat de centrale overheid een deel
van haar macht heeft afgestaan aan lagere bestuursorganen.
De provincies, de gemeenten en de waterschappen hebben weliswaar eigen bevoegdheden
en taken, maar internationaal treedt Nederland als eenheid op. De regering
vertegenwoordigt daarbij alle onderdelen van de staat. Daarom spreken we van een
gedecentraliseerde eenheidsstaat.
In een democratische rechtsstaat is het belangrijk dat niet alle taken en bevoegdheden bij
één persoon of één orgaan liggen.
,Bij de Trias Politica worden de volgende drie machten onderscheiden:
o Wetgevende macht à regering en Staten-Generaal à wetten bedenken en ontwikkelen
o Uitvoerende macht à regering en haar ambtenaren à correcte toepassing van de wet
o Rechterlijke macht à rechters en het openbaar ministerie à oordelen indien er twijfel is
over de correcte naleving van de wet
Paragraaf 2
Het provinciaal bestuur wordt gevormd door:
o Provinciale Staten à zijn de gekozen volksvertegenwoordiging van een provincie
o Gedeputeerde Staten à zijn een bestuursorgaan dat het dagelijks bestuur van de
provincie vormt
o Commissaris van de Koning à is een door de regering benoemde rijksambtenaar, die
voorzitter is van Provinciale Staten en voorzitter en lid van Gedeputeerde Staten
Provinciale Staten staan aan het hoofd van de provincie en vormen het algemeen bestuur
daarvan. De belangrijkste taak van Provinciale Staten is het vaststellen van het beleid en het
toezien op de uitvoering daarvan. Provinciale Staten zijn bevoegd provinciale verordeningen
te maken en vast te stellen. Verder zijn zij bevoegd tot regeling en bestuur inzake de
huishouding van de provincie.
De leden van Provinciale Staten, die vier jaar zitting hebben, worden rechtstreeks gekozen
door de kiesgerechtigde Nederlanders, die ingezetenen zijn van de provincie.
Gedeputeerde Staten zijn het dagelijks bestuur van de provincie, dat wordt gevormd door
de commissaris van de Koning en de gedeputeerden.
Het college van Gedeputeerde Staten bereidt de besluiten van Provinciale Staten voor en
voert ze uit. Ze voeren een groot aantal regelingen van de Rijksoverheid uit en houden
toezicht op de gemeentebesturen. De gedeputeerden worden door Provinciale Staten
benoemd. De gedeputeerden worden voor 4 jaar benoemd.
De commissaris van de Koning:
• Maakt deel uit van het bestuur van de provincie;
• Is voorzitter van Provinciale Staten;
• Is voorzitter en lid van Gedeputeerde Staten;
• Ziet erop toe dat het beleidsproces van de provincie goed verloopt;
• Is verantwoordelijk voor rampenbestrijding, openbare orde en veiligheid en rijkstaken;
• Stimuleert de samenwerking tussen instellingen en organisaties in de provincie;
• Gaat regelmatig op werkbezoek bij de gemeenten in de provincie.
De commissaris van de Koning is de ‘hoogste gezagsdrager’ in de provincie. De commissaris
van de Koning heeft een rol in het proces van benoeming of herbenoeming van
burgemeesters. De commissaris van de Koning, wordt bij koninklijk besluit op voordracht
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor 6 jaar benoemd.
,Het gemeentelijk bestuur wordt gevormd door:
o Gemeenteraad à is de door inwoners van de gemeente gekozen
volksvertegenwoordiging die onder voorzitterschap van de burgemeester aan het hoofd
van de gemeente staat.
o College van B en W à is het bestuurslichaam, bestaande uit de burgemeesters en de
wethouders, dat het dagelijks bestuur heeft over een gemeente.
o Burgemeester à is de bij koninklijk besluit benoemde functionaris die samen met de
wethouders het dagelijks bestuur van de gemeente vormt, het college van B en W. De
burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter en lid van het college van
B en W.
De gemeenteraad is de volksvertegenwoordiging op gemeentelijk niveau. Rollen die de
gemeenteraad in de veranderende samenleving heeft, zijn onder meer initiatieven nemen,
ruimte creëren, faciliteren en inspireren.
Raadsleden bepalen de hoofdlijnen van het beleid van de gemeente en controleren of het
college van B en W dit goed uitvoert. De gemeenteraad maakt de begroting en controleert
het financiële jaarverslag van de gemeente.
De gemeenteraad is bevoegd:
• Gemeentelijke verordeningen (zoals de APV) vast te stellen;
• De huishouding van de gemeente te regelen en te besturen;
• Bij verordeningen de burgemeester de bevoegdheid te verlenen om door deze
aangewezen groepen personen te doen ophouden op een door deze aangewezen plaats,
in het kader van de openbare ordehandhaving;
• De naam van de gemeente te wijzigen.
De leden van de gemeenteraad, die vier jaar zitting hebben, worden rechtstreeks gekozen
door de kiesgerechtigde Nederlanders van achttien jaar en ouder, die ingezetenen van de
gemeente zijn.
Het college van B en W voert de besluiten van de gemeenteraad uit. Het college voert ook
wetten en regelingen van het Rijk en de provincie uit (medebewind). Het college is verder
verantwoordelijk voor de financiën van de gemeente en de organisatie.
De leden van de gemeenteraad benoemen de wethouders. De benoeming is voor 4 jaar.
Deze wethouders mogen zelf geen gemeenteraadslid zijn. Daarom hebben zij ook geen
stemrecht tijdens de vergaderingen. Als een wethouder slecht functioneert, kan hij door de
gemeenteraad worden weggestuurd.
De burgemeester speelt een belangrijke rol in het bewaken van de kwaliteit van het bestuur
in de gemeente en het bevorderen van een goede interne afstemming tussen de
verschillende bestuursorganen binnen de gemeente. De burgemeester heeft een centrale rol
bij het verlenen van koninklijke onderscheidingen.
, De burgemeester heeft onder meer de volgende functies:
• Hij maakt deel uit van het gemeentebestuur;
• Hij is voorzitter van de gemeenteraad;
• Hij is voorzitter en lid van het college van burgemeester en wethouders;
• Hij is lid van het algemeen bestuur van de veiligheidsregio waarbinnen de gemeente valt.
De burgemeester is geen lid van de gemeenteraad. Hij heeft daarom in de raad geen
stemrecht. Hij heeft wel spreekrecht en hij mag de raad ook adviezen geven.
De burgemeester heeft een aantal zelfstandige taken en bevoegdheden. Zo is de
burgemeester belast met de handhaving van de openbare orde. De burgemeester kan
optreden tegen overtredingen van wettelijke voorschriften die betrekking hebben op de
openbare orde, waarbij hij gebruik kan maken van de onder zijn gezag staande politie.
De burgemeester heeft het gezag bij brand en ook bij ongevallen, voor zover de brandweer
daarbij een taak heeft. Hij is bevoegd daarbij de bevelen te geven met het oog op het
voorkomen, beperken en bestrijden van gevaar nodig zijn. Ook heeft de burgemeester het
opperbevel in geval van een ramp of een ernstige vrees voor het ontstaan daarvan. Verder
heeft de burgemeester een representatieve taak en vertegenwoordigt hij de gemeente ‘in
en buiten rechte’. De burgemeester wordt bij koninklijk besluit voor 6 jaar benoemd.
Het grondgebied van Nederland is onderverdeeld in een aantal “veiligheidsregio’s”. Deze
zijn ingesteld om de inwoners van deze gebieden te beschermen tegen de risico’s van
branden en rampen en om hen betere hulpverlening en nazorg te geven tijdens en na deze
gebeurtenissen. Het algemeen bestuur van elke veiligheidsregio bestaat uit de
burgemeesters van de gemeenten die binnen die regio vallen. Eén van deze burgemeesters
wordt bij koninklijk besluit benoemd tot voorzitter van de betreffende veiligheidsregio. Ten
tijde van een ramp of andere crisis (of bij dreiging daarvan) is het de taak van deze voorzitter
om een regionaal beleidsteam bijeen te roepen. Het beleidsteam bestaat uit de
burgemeesters van de gemeenten die betrokken zijn of betrokken dreigen te worden bij de
ramp of crisis. Dit beleidsteam dient de nodige maatregelen te nemen die in het bepaalde
geval noodzakelijk zijn.
Paragraaf 3
Een wet is een algemeen bindend voorschrift gemaakt door de regering en de Staten-
Generaal. Hierdoor vormen de regering en de Staten-Generaal op rijksniveau de wetgevende
macht in Nederland.
Wetten worden onderscheiden in:
o Wetten in formele zin
o Wetten in materiële zin
Een wet in formele zin is een regeling, die tot stand wordt gebracht door de nationale
wetgever, dat wil zeggen de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk. Van belang hierbij
is dus de manier waarop een wet tot stand komt.
