Pedagogische systemen Kindertijd en Adolescentie; hoorcolleges + aantekeningen
Tentamen:
- 5 vragen per hoorcollege
- Ackermann is geen tentamenstof
Hoorcollege 1: theorieën opvoeding/socialisatie
- Iedereen heeft dezelfde basis met individuele behoeftes
Socialisatie
• Socialisatie: is een proces waarbij kinderen kennis, vaardigheden en gedragingen
verkrijgen/aanleren en overtuigingen, waarden en normen eigen maken die eigen zijn aan een
bepaalde cultuur/samenleving, waardoor ze in staat zijn te participeren in de samenleving.
- Unidirectioneel: de ouders voeden op en leren kinderen bepaald gedrag aan.
- Bidirectioneel: (wederkerig) verschillende invloeden heen en weer
- Transactioneel: meerdere bidirectionele interacties over tijd.
Socialisatie: regulatie impulsen
• Psychodynamische benadering van Freud (1856-1939) -> waarbij gekeken wordt naar
socialisatie als manier om impulsen te reguleren.
- Het kind wordt geboren met bepaalde driften -> gedrag = uiting van instinctieve agressieve of
seksuele impulsen
- Oorsprong: het gedrag wordt opgewekt door sterke intrinsieke energie (is al aanwezig in een
kind)
- In conflict met de omgeving
- Ouders zorgen voor controle op het gedrag en grijpen in waar nodig.
, - Externe controle (controle waarbinnen regels door anderen worden aangegeven -> interne
controle (je beslist vanuit je eigen perspectief dat je iets niet meer of wel doet)/identificatie
(super-ego)
Freud
- Id: primitieve driften (ongeorganiseerde aangeboren gedeelte van de persoonlijkheid) ->
genot
- Ego: rationele gedeelte -> reguleert impulsen
Een buffer tussen id en de echte wereld
- Superego: geweten (onderscheid maken tussen goed en slecht)
Taak ouders: kind helpen om impulsen te beheersen, om te buigen, of uit te stellen.
Zelfregulatie
Is onderzocht in:
• 1970: Block & Block
- Ego-controle; inhibitie/expressie van bepaalde impulsen. Wanneer kun je het wel en niet tot
expressie laten komen.
- Ego-resiliency; mate van ego-controle (je gaat je aanpassen aan je omgeving)
• 1990: Rothbart
- Effortful control;
1. Aandacht verdelen over aspecten
2. Zelfregulatie/zelfcontrole; houdt je focus
3. Waarnemend sensitief; welk gedrag is wenselijk
Socialisatie door de tijd heen
- Martinus Langeveld (1905-1989)
- ‘’Ouders, lieve tantes en grootouders, die zich verbeelden, dat een baby er is om uit de wieg
genomen te worden, er bij voortduring trararietjes tegen te maken en sentimentele wartaal
tegen te koeterwalen, zijn volkomen in de war’’
Taak ouders: kind helpen ‘’mondig te worden’’(= moreel en betrouwbaar in de samenleving deel te
nemen). Doel is zelfverantwoordelijke zelfbepaling.
- Spock (1903-1998)
- Kinderen meer als individuen beschouwen, oppakken en betuttelen (meer affectie)
- Behoefte van ouders aan informatie en ondersteuning
- (1946: Baby and Child Care)
Socialisatie
- Begin 20e eeuw: behavioristisch perspectief
- Klassieke conditionering (Watson 1878-1958)
- Nadruk op uiterlijk gedrag
- Versterken van associaties: stimulus -> respons
- Leren door associaties (little Albert)
- Little Albert: wanneer little albert de rat aaide werd er op een harde bel gedrukt, waardoor hij
de bel ging associëren met het aaien. Hierdoor durfde hij niet meer de rat te aaien. Hij
generaliseerde de associatie met andere dieren.
, - Pavlov (van de eenden achter de man aan)
- Watson -> ‘’het kind is een onbeschreven blad (tabula rasa).
- Je kunt een kind creëren.
- Halverwege de 20e eeuw: behavioristisch perspectief
- Operante conditionering (Skinner 1904-1990)
- Aanleren van gewenst gedrag
- Bekrachtiging
- Stimulus- Response relaties
- Bekrachtigen van positief gedrag vs bestraffen van ongewenst gedrag
- Ouders ‘’vormen’’ hun kind
Operante conditionering
Patterson: coercion cycle
1. Moeder dring op ‘’aversieve’’ manier binnen de activiteit van het kind
2. Het kind gaat in de tegenaanval
3. Moeder stopt met berispen
- Effect op korte termijn; kind staakt de tegenaanval
- Effect op lange termijn; volgende keer reageert het kind net zo, omdat het gedrag niet
gecorrigeerd is.
4. Het kind staakt de tegenaanval
Bekrachtiging komt hierin terug* -> bovenstaand voorbeeld is negatieve bekrachtiging.
, Sociaal cognitieve leertheorie
- Bandura (1925-2021)
- Leren door observeren/imiteren
- Performance versus learning
- Voor performance is motivatie en self-efficacy (doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen)
nodig. Ook moet je het kunnen uitvoeren met de (werkende) executieve functies.
Taak ouders: een goed model zijn voor het kind
Socialisatie: resultaat evolutie
- 1969 Bowlby: attachment and loss
- Ainsworth
- Het kind heeft de aangeboren neiging om bij de ouder bescherming te zoeken in geval van
stress, gevaar of ziekte/ gebruikt ouder om omgeving te exploreren.
Taak ouder: ingaan op de behoefte aan bescherming/steun, bijv. troosten.
- Lorenz (1903-1989)
- Imprenting bij ganzen
Taak ouder: in kritische/sensitieve periode het kind iets aanleren
- Experimenten van Harlow
- Koestering belangrijker dan voedsel
Theorieën
• Wat is een theorie?
- Een door de mens geconstrueerd beeld van de werkelijkheid, een ‘’denksel’’
- Anders dan de waarneembare werkelijkheid (empirie), maar de poging deze begrijpelijk en
inzichtelijk te maken.
- Een theorie geeft verbanden aan
- Hypothesen worden afgeleid uit de theorie
- Een theorie kan worden weergegeven in een schema of model
- Empirisch onderzoek kan de theorie ondersteunen of verwerpen.
Socialisatieprocessen en mechanismen
• samenhang versus causaliteit
- unidirectioneel
- bidirectioneel
• moderatie; versterking of verzwakking van het effect
• mediatie/indirecte effecten; verklaringen voor effecten
4 voorbeelden
Opvoeding -> gedrag kind? (unidirectioneel)
Opvoeden als democratie
- Lewin, Lippitt, and White (1939)
• Autoritaire stijl; opvoedingshandelen; ongewenste ontwikkeling
• Democratische stijl; beste resultaten (tevreden, coörperatief en productief)
Tentamen:
- 5 vragen per hoorcollege
- Ackermann is geen tentamenstof
Hoorcollege 1: theorieën opvoeding/socialisatie
- Iedereen heeft dezelfde basis met individuele behoeftes
Socialisatie
• Socialisatie: is een proces waarbij kinderen kennis, vaardigheden en gedragingen
verkrijgen/aanleren en overtuigingen, waarden en normen eigen maken die eigen zijn aan een
bepaalde cultuur/samenleving, waardoor ze in staat zijn te participeren in de samenleving.
- Unidirectioneel: de ouders voeden op en leren kinderen bepaald gedrag aan.
- Bidirectioneel: (wederkerig) verschillende invloeden heen en weer
- Transactioneel: meerdere bidirectionele interacties over tijd.
Socialisatie: regulatie impulsen
• Psychodynamische benadering van Freud (1856-1939) -> waarbij gekeken wordt naar
socialisatie als manier om impulsen te reguleren.
- Het kind wordt geboren met bepaalde driften -> gedrag = uiting van instinctieve agressieve of
seksuele impulsen
- Oorsprong: het gedrag wordt opgewekt door sterke intrinsieke energie (is al aanwezig in een
kind)
- In conflict met de omgeving
- Ouders zorgen voor controle op het gedrag en grijpen in waar nodig.
, - Externe controle (controle waarbinnen regels door anderen worden aangegeven -> interne
controle (je beslist vanuit je eigen perspectief dat je iets niet meer of wel doet)/identificatie
(super-ego)
Freud
- Id: primitieve driften (ongeorganiseerde aangeboren gedeelte van de persoonlijkheid) ->
genot
- Ego: rationele gedeelte -> reguleert impulsen
Een buffer tussen id en de echte wereld
- Superego: geweten (onderscheid maken tussen goed en slecht)
Taak ouders: kind helpen om impulsen te beheersen, om te buigen, of uit te stellen.
Zelfregulatie
Is onderzocht in:
• 1970: Block & Block
- Ego-controle; inhibitie/expressie van bepaalde impulsen. Wanneer kun je het wel en niet tot
expressie laten komen.
- Ego-resiliency; mate van ego-controle (je gaat je aanpassen aan je omgeving)
• 1990: Rothbart
- Effortful control;
1. Aandacht verdelen over aspecten
2. Zelfregulatie/zelfcontrole; houdt je focus
3. Waarnemend sensitief; welk gedrag is wenselijk
Socialisatie door de tijd heen
- Martinus Langeveld (1905-1989)
- ‘’Ouders, lieve tantes en grootouders, die zich verbeelden, dat een baby er is om uit de wieg
genomen te worden, er bij voortduring trararietjes tegen te maken en sentimentele wartaal
tegen te koeterwalen, zijn volkomen in de war’’
Taak ouders: kind helpen ‘’mondig te worden’’(= moreel en betrouwbaar in de samenleving deel te
nemen). Doel is zelfverantwoordelijke zelfbepaling.
- Spock (1903-1998)
- Kinderen meer als individuen beschouwen, oppakken en betuttelen (meer affectie)
- Behoefte van ouders aan informatie en ondersteuning
- (1946: Baby and Child Care)
Socialisatie
- Begin 20e eeuw: behavioristisch perspectief
- Klassieke conditionering (Watson 1878-1958)
- Nadruk op uiterlijk gedrag
- Versterken van associaties: stimulus -> respons
- Leren door associaties (little Albert)
- Little Albert: wanneer little albert de rat aaide werd er op een harde bel gedrukt, waardoor hij
de bel ging associëren met het aaien. Hierdoor durfde hij niet meer de rat te aaien. Hij
generaliseerde de associatie met andere dieren.
, - Pavlov (van de eenden achter de man aan)
- Watson -> ‘’het kind is een onbeschreven blad (tabula rasa).
- Je kunt een kind creëren.
- Halverwege de 20e eeuw: behavioristisch perspectief
- Operante conditionering (Skinner 1904-1990)
- Aanleren van gewenst gedrag
- Bekrachtiging
- Stimulus- Response relaties
- Bekrachtigen van positief gedrag vs bestraffen van ongewenst gedrag
- Ouders ‘’vormen’’ hun kind
Operante conditionering
Patterson: coercion cycle
1. Moeder dring op ‘’aversieve’’ manier binnen de activiteit van het kind
2. Het kind gaat in de tegenaanval
3. Moeder stopt met berispen
- Effect op korte termijn; kind staakt de tegenaanval
- Effect op lange termijn; volgende keer reageert het kind net zo, omdat het gedrag niet
gecorrigeerd is.
4. Het kind staakt de tegenaanval
Bekrachtiging komt hierin terug* -> bovenstaand voorbeeld is negatieve bekrachtiging.
, Sociaal cognitieve leertheorie
- Bandura (1925-2021)
- Leren door observeren/imiteren
- Performance versus learning
- Voor performance is motivatie en self-efficacy (doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen)
nodig. Ook moet je het kunnen uitvoeren met de (werkende) executieve functies.
Taak ouders: een goed model zijn voor het kind
Socialisatie: resultaat evolutie
- 1969 Bowlby: attachment and loss
- Ainsworth
- Het kind heeft de aangeboren neiging om bij de ouder bescherming te zoeken in geval van
stress, gevaar of ziekte/ gebruikt ouder om omgeving te exploreren.
Taak ouder: ingaan op de behoefte aan bescherming/steun, bijv. troosten.
- Lorenz (1903-1989)
- Imprenting bij ganzen
Taak ouder: in kritische/sensitieve periode het kind iets aanleren
- Experimenten van Harlow
- Koestering belangrijker dan voedsel
Theorieën
• Wat is een theorie?
- Een door de mens geconstrueerd beeld van de werkelijkheid, een ‘’denksel’’
- Anders dan de waarneembare werkelijkheid (empirie), maar de poging deze begrijpelijk en
inzichtelijk te maken.
- Een theorie geeft verbanden aan
- Hypothesen worden afgeleid uit de theorie
- Een theorie kan worden weergegeven in een schema of model
- Empirisch onderzoek kan de theorie ondersteunen of verwerpen.
Socialisatieprocessen en mechanismen
• samenhang versus causaliteit
- unidirectioneel
- bidirectioneel
• moderatie; versterking of verzwakking van het effect
• mediatie/indirecte effecten; verklaringen voor effecten
4 voorbeelden
Opvoeding -> gedrag kind? (unidirectioneel)
Opvoeden als democratie
- Lewin, Lippitt, and White (1939)
• Autoritaire stijl; opvoedingshandelen; ongewenste ontwikkeling
• Democratische stijl; beste resultaten (tevreden, coörperatief en productief)
