Jaarverslaggeving
Hoofdstuk 1
Belanghebbenden van een organisatie willen kunnen beoordelen of hun doelstellingen met
betrekking tot de organisatie worden gerealiseerd.
Zij willen daarom geïnformeerd worden over het reilen en zeilen van de organisatie. hierbij
wordt onderscheid gemaakt in interne en externe verslaggeving.
Interne verslaggeving: gericht op de informatiebehoefte van de leiding voor het nemen van
beslissingen en het beheersen van het bedrijfsproces.
Het terrein van management accounting.
Externe verslaggeving: gericht op de informatiebehoefte van derden voor hun oordeelsvorming
en/of besluitvorming ten aanzien van de organisatie; de informatie is mede bedoeld om
verantwoording af te leggen over het gevoerde beleid.
Het terrein van de financial accounting.
Verschillen:
Intern Extern
Wettelijke voorschriften Nee Ja
Frequentie Vrijwel doorlopend Periodiek
Detaillering Zeer gedetailleerd Meer globaal
Tijdstip van berichtgeving Vrij snel na einde periode Later
Mogelijke neiging tot Nee, althans niet op het Ja
‘creative accounting’ niveau van de centrale leiding
In Nederland is het gebruikelijk om ten behoeve van de fiscus een aparte jaarrekening op te
stellen, aangezien die in de belastingwet opgenomen regels kunnen verschillen van de regels die
gelden voor de externe jaarrekening.
We kennen drie soorten jaarrekeningen:
1. De interne jaarrekening ten behoeve van de leiding
2. De externe jaarrekening ten behoeve van externe belanghebbenden
3. De fiscale jaarrekening ten behoeve van de fiscus.
De jaarrekening is het geheel van de balans en de winst- en verliesrekening en de toelichting op
beide stukken.
Een indeling in balansposten is die in materiële en monetaire posten.
Materiële activa: duurzame productiemiddelen en voorraden, hierbij gaat het om hoeveelheden
die – door vermenigvuldiging met een prijsgrondslag – moeten worden vertaald in geld.
Monetaire posten: vorderingen en liquide middelen en schulden en voorzieningen. Hierbij hoeft
geen vertaalslag gemaakt te worden omdat die al in een geldbedrag luiden.
De winst over een bepaalde periode kan op twee manieren worden berekend:
1. Vanuit de resultatenrekening, als het verschil tussen de opbrengsten en kosten.
2. Vanuit de balans, als het verschil tussen het eigen vermogen aan het eind en het eigen
vermogen aan het begin van de periode (vermogensvergelijking)
,De bij twee berekende vermogenstoename moet worden gecorrigeerd voor mutaties in de
kapitaalsfeer; kapitaalstortingen en kapitaalonttrekkingen.
Vinden hun oorzaak in vermogensverschuivingen tussen de onderneming en haar eigenaren.
De kernfunctie van de jaarrekening ligt op het vlak van de vermogens- en winstbepaling. Het
quotiënt van de winst en vermogen is de rentabiliteit; een belangrijk criterium bij het
beoordelen van de financiële prestaties van de onderneming. Ook kan de jaarrekening gebruikt
worden voor de beoordeling van de solvabiliteit en liquiditeit.
Vormen van rentabiliteit:
1. De rentabiliteit van het totale vermogen (RTV); dient ter beoordeling van de
winstgevendheid van het transformatieproces.
Bedrijfsresultaat (EBIT )
RTV = x 100 % .
Gemiddeld geïnvesteerd vermogen
2. De rentabiliteit van het eigen vermogen (REV)
Nettowinst voor aftrek belastingen
REVvb= x 100 %.
Gemiddeld geïnvesteerd eigen vermogen
3. De rentabiliteit van het vreemd vermogen (RVV)
Rentelasten
RVV = x 100 % .
Gemiddeld geïnvesteerd vreemd vermogen
Indien de RTV hoger is dan de RVV, komt dit verschil ten goede aan de
eigenvermogensverschaffers en zal de REV voor aftrek van belasting hoger zijn dan de RTV. Er is
dan sprake van het positieve financiële hefboomeffect.
Solvabiliteit: de mate waarin de onderneming in staat is aan haar verplichtingen jegens de
schudeisers te voldoen.
Hoe groter de relatieve omvang van het eigen vermogen, hoe beter de solvabiliteit.
Garantievermogen: al het vermogen dat een bufferfunctie heeft (eigen vermogen, achtergestelde
leningen).
Liquiditeit: geeft de mate aan waarin de onderneming in staat is aan haar lopende
betalingsverplichtingen te voldoen. Er wordt onderscheid gemaakt in:
- Dynamische liquiditeit (basis van liquiditeitsbegroting)
- Statische liquiditeit (basis van de balans)
vlottende activa
current ratio= .
kortlopende verplichtingen
Het bezitsmodel: hierbij is geen sprake van een scheiding tussen leiding en eigendom. Het doel
van de onderneming beperkt zich voornamelijk tot het vergroten van het kapitaal van de
ondernemer. De ondernemer zelf en de fiscus zijn de voornaamste belanghebbenden. Er wordt
vaak naast de fiscale jaarrekening geen externe jaarrekening opgesteld. (eenmanszaak en vof)
Het klassieke of gesloten model: er is sprake van 2 partijen, namelijk de kapitaalverschaffer en de
kapitaalbeheerder. Er is dus wel sprake van een scheiding tussen leiding en eigendom. De
, functie van de jaarrekening is vooral die van verantwoording van de kapitaalbeheerder over het
gevoerde beleid ten behoeve van de kapitaalverschaffers. Centraals staat de
verantwoordingsfunctie.
Het moderne of open model: de onderneming wordt gezien als een coalitie van meerdere partijen,
zoals kapitaalverschaffers, kapitaalbeheerder, werknemers, vakbonden, overheid, potentiële
beleggers en publiek. De kapitaalbeheerder informeert de diverse participanten of
belanghebbenden over de (financiële) gang van zaken binnen de onderneming. De jaarrekening
vervult – naast de verantwoordingsfunctie – een informatie of beslissingsondersteunende
functie ten behoeve van de partijen.
Er is niet alleen behoefte aan financiële maar ook aan niet financiële informatie.
Kwaliteitskenmerken:
1. Relevantie
2. Betrouwbaarheid (een belangrijk aspect van betrouwbaarheid is controleerbaarheid)
Creative accounting ontleent in de eerste plaats zijn bestaansmogelijkheid aan het feit dat bij de
winstbepaling allerlei schattingen gemaakt dienen te worden. Schattingen zijn subjectief en
bieden dus ruimte voor een optimistische en pessimistische invulling. In de tweede plaats geven
de wet- en regelgeving vaak de vrijheid om bij het opstellen van de jaarrekening te kiezen uit
verschillende manieren om een transactie of gebeurtenis te verwerken.
Door de overstap van het ene op het andere verslaggevingsalternatief kan aanpassing van het
winstcijfer bereikt worden (een stelselwijziging).
Naast het opwaarts of neerwaarts bijstellen van de winst, zijn er nog twee vormen van creative
accounting:
1. Winstegalisatie (income smoothing)
2. ‘taking a bath’ – strategie
Winstegalisatie: vind plaats door in goede jaren het winstbedrag naar beneden bij te stellen en
het afgeroomde bedrag toe te voegen aan de winst in een minder goed boekjaar.
Taking a bath-strategie: als een onderneming geconfronteerd wordt met een bijzonder slecht
boekjaar, waarin een groot verlies wordt geleden, kan het management in de verleiding komen
om dit verlies te vergroten (door extra afschrijvingen of voorzieningen).
Dit wordt gedaan omdat het in een slecht boekjaar niet uitmaakt of het verlies nou 10 of 15
mln is. In de volgende jaren zal er vervolgens minder hoeven te worden afgeschreven waardoor
er dan meer winst is.
Hoofdstuk 2
Voor het vaststellen van het eigen vermogen bestaan twee fundamentele verschillende
benaderingen:
1. Het economische waardebegrip
2. Het boekhoudkundige waardebegrip
Economische Bedrijfswaarde = indirecte opbrengstwaarde = bedrijfswaarde: de contante waarde
van de toekomstige netto-ontvangsten of netto kasstromen uit hoofde van de te produceren
goederen en/of diensten.
Essentiële elementen bepalen bedrijfswaarde:
1. Schatting toekomstige verkoopontvangsten
2. Schatting toekomstige exploitatie-uitgaven
3. Bepalen disconteringsvoet
Hoofdstuk 1
Belanghebbenden van een organisatie willen kunnen beoordelen of hun doelstellingen met
betrekking tot de organisatie worden gerealiseerd.
Zij willen daarom geïnformeerd worden over het reilen en zeilen van de organisatie. hierbij
wordt onderscheid gemaakt in interne en externe verslaggeving.
Interne verslaggeving: gericht op de informatiebehoefte van de leiding voor het nemen van
beslissingen en het beheersen van het bedrijfsproces.
Het terrein van management accounting.
Externe verslaggeving: gericht op de informatiebehoefte van derden voor hun oordeelsvorming
en/of besluitvorming ten aanzien van de organisatie; de informatie is mede bedoeld om
verantwoording af te leggen over het gevoerde beleid.
Het terrein van de financial accounting.
Verschillen:
Intern Extern
Wettelijke voorschriften Nee Ja
Frequentie Vrijwel doorlopend Periodiek
Detaillering Zeer gedetailleerd Meer globaal
Tijdstip van berichtgeving Vrij snel na einde periode Later
Mogelijke neiging tot Nee, althans niet op het Ja
‘creative accounting’ niveau van de centrale leiding
In Nederland is het gebruikelijk om ten behoeve van de fiscus een aparte jaarrekening op te
stellen, aangezien die in de belastingwet opgenomen regels kunnen verschillen van de regels die
gelden voor de externe jaarrekening.
We kennen drie soorten jaarrekeningen:
1. De interne jaarrekening ten behoeve van de leiding
2. De externe jaarrekening ten behoeve van externe belanghebbenden
3. De fiscale jaarrekening ten behoeve van de fiscus.
De jaarrekening is het geheel van de balans en de winst- en verliesrekening en de toelichting op
beide stukken.
Een indeling in balansposten is die in materiële en monetaire posten.
Materiële activa: duurzame productiemiddelen en voorraden, hierbij gaat het om hoeveelheden
die – door vermenigvuldiging met een prijsgrondslag – moeten worden vertaald in geld.
Monetaire posten: vorderingen en liquide middelen en schulden en voorzieningen. Hierbij hoeft
geen vertaalslag gemaakt te worden omdat die al in een geldbedrag luiden.
De winst over een bepaalde periode kan op twee manieren worden berekend:
1. Vanuit de resultatenrekening, als het verschil tussen de opbrengsten en kosten.
2. Vanuit de balans, als het verschil tussen het eigen vermogen aan het eind en het eigen
vermogen aan het begin van de periode (vermogensvergelijking)
,De bij twee berekende vermogenstoename moet worden gecorrigeerd voor mutaties in de
kapitaalsfeer; kapitaalstortingen en kapitaalonttrekkingen.
Vinden hun oorzaak in vermogensverschuivingen tussen de onderneming en haar eigenaren.
De kernfunctie van de jaarrekening ligt op het vlak van de vermogens- en winstbepaling. Het
quotiënt van de winst en vermogen is de rentabiliteit; een belangrijk criterium bij het
beoordelen van de financiële prestaties van de onderneming. Ook kan de jaarrekening gebruikt
worden voor de beoordeling van de solvabiliteit en liquiditeit.
Vormen van rentabiliteit:
1. De rentabiliteit van het totale vermogen (RTV); dient ter beoordeling van de
winstgevendheid van het transformatieproces.
Bedrijfsresultaat (EBIT )
RTV = x 100 % .
Gemiddeld geïnvesteerd vermogen
2. De rentabiliteit van het eigen vermogen (REV)
Nettowinst voor aftrek belastingen
REVvb= x 100 %.
Gemiddeld geïnvesteerd eigen vermogen
3. De rentabiliteit van het vreemd vermogen (RVV)
Rentelasten
RVV = x 100 % .
Gemiddeld geïnvesteerd vreemd vermogen
Indien de RTV hoger is dan de RVV, komt dit verschil ten goede aan de
eigenvermogensverschaffers en zal de REV voor aftrek van belasting hoger zijn dan de RTV. Er is
dan sprake van het positieve financiële hefboomeffect.
Solvabiliteit: de mate waarin de onderneming in staat is aan haar verplichtingen jegens de
schudeisers te voldoen.
Hoe groter de relatieve omvang van het eigen vermogen, hoe beter de solvabiliteit.
Garantievermogen: al het vermogen dat een bufferfunctie heeft (eigen vermogen, achtergestelde
leningen).
Liquiditeit: geeft de mate aan waarin de onderneming in staat is aan haar lopende
betalingsverplichtingen te voldoen. Er wordt onderscheid gemaakt in:
- Dynamische liquiditeit (basis van liquiditeitsbegroting)
- Statische liquiditeit (basis van de balans)
vlottende activa
current ratio= .
kortlopende verplichtingen
Het bezitsmodel: hierbij is geen sprake van een scheiding tussen leiding en eigendom. Het doel
van de onderneming beperkt zich voornamelijk tot het vergroten van het kapitaal van de
ondernemer. De ondernemer zelf en de fiscus zijn de voornaamste belanghebbenden. Er wordt
vaak naast de fiscale jaarrekening geen externe jaarrekening opgesteld. (eenmanszaak en vof)
Het klassieke of gesloten model: er is sprake van 2 partijen, namelijk de kapitaalverschaffer en de
kapitaalbeheerder. Er is dus wel sprake van een scheiding tussen leiding en eigendom. De
, functie van de jaarrekening is vooral die van verantwoording van de kapitaalbeheerder over het
gevoerde beleid ten behoeve van de kapitaalverschaffers. Centraals staat de
verantwoordingsfunctie.
Het moderne of open model: de onderneming wordt gezien als een coalitie van meerdere partijen,
zoals kapitaalverschaffers, kapitaalbeheerder, werknemers, vakbonden, overheid, potentiële
beleggers en publiek. De kapitaalbeheerder informeert de diverse participanten of
belanghebbenden over de (financiële) gang van zaken binnen de onderneming. De jaarrekening
vervult – naast de verantwoordingsfunctie – een informatie of beslissingsondersteunende
functie ten behoeve van de partijen.
Er is niet alleen behoefte aan financiële maar ook aan niet financiële informatie.
Kwaliteitskenmerken:
1. Relevantie
2. Betrouwbaarheid (een belangrijk aspect van betrouwbaarheid is controleerbaarheid)
Creative accounting ontleent in de eerste plaats zijn bestaansmogelijkheid aan het feit dat bij de
winstbepaling allerlei schattingen gemaakt dienen te worden. Schattingen zijn subjectief en
bieden dus ruimte voor een optimistische en pessimistische invulling. In de tweede plaats geven
de wet- en regelgeving vaak de vrijheid om bij het opstellen van de jaarrekening te kiezen uit
verschillende manieren om een transactie of gebeurtenis te verwerken.
Door de overstap van het ene op het andere verslaggevingsalternatief kan aanpassing van het
winstcijfer bereikt worden (een stelselwijziging).
Naast het opwaarts of neerwaarts bijstellen van de winst, zijn er nog twee vormen van creative
accounting:
1. Winstegalisatie (income smoothing)
2. ‘taking a bath’ – strategie
Winstegalisatie: vind plaats door in goede jaren het winstbedrag naar beneden bij te stellen en
het afgeroomde bedrag toe te voegen aan de winst in een minder goed boekjaar.
Taking a bath-strategie: als een onderneming geconfronteerd wordt met een bijzonder slecht
boekjaar, waarin een groot verlies wordt geleden, kan het management in de verleiding komen
om dit verlies te vergroten (door extra afschrijvingen of voorzieningen).
Dit wordt gedaan omdat het in een slecht boekjaar niet uitmaakt of het verlies nou 10 of 15
mln is. In de volgende jaren zal er vervolgens minder hoeven te worden afgeschreven waardoor
er dan meer winst is.
Hoofdstuk 2
Voor het vaststellen van het eigen vermogen bestaan twee fundamentele verschillende
benaderingen:
1. Het economische waardebegrip
2. Het boekhoudkundige waardebegrip
Economische Bedrijfswaarde = indirecte opbrengstwaarde = bedrijfswaarde: de contante waarde
van de toekomstige netto-ontvangsten of netto kasstromen uit hoofde van de te produceren
goederen en/of diensten.
Essentiële elementen bepalen bedrijfswaarde:
1. Schatting toekomstige verkoopontvangsten
2. Schatting toekomstige exploitatie-uitgaven
3. Bepalen disconteringsvoet
