Renée Kool, boekbespreking
Reynaldo Adames, De 18 wetten van de Nederlandse bajes, Roffa Publishing, 2016 (isbn:
978-90-8263-890-5.
De 18 wetten van de Nederlandse bajes is al weer het derde boek van de hand van Reynaldo
Adames. Eerder verschenen Dader en Eens een boef. En onlangs verscheen een bundel met
verhalen (De stapelaar). Alle publicatie verhalen over Adames verleden als delinkwent hoe
hij dat met hulp van naasten en betekenisvolle derden achter zich liet. Tegenwoordig is
Adames schrijver, coach en geeft hij lezingen. Al deze activiteiten doet hij op zeer
inspirerende wijze, zoals ik heb mogen vaststellen na zijn optreden op het jaarcongres van het
European Forum for Restorative Justice dat vorige zomer plaats vond te Leiden, en ook de
twee boeken (Dader en de Gevangeniswetten) die ik heb gelezen spreken tot de verbeelding.
Hoewel de boeken vooral zijn geschreven als bron voor inspiratie voor gedetineerden, is het
lezen ervan ook voor hen die nimmer een gevangenisstraf hebben hoeven te ondergaan zinvol.
Het leert je als men om je vooral bewust te zijn van het voorrecht je in (relatieve) vrijheid te
kunnen bewegen en je leven in te richten.
Tegelijkertijd geldt de boodschap die spreekt uit het werk van Adames voor iedereen: wil je
aanspraak kunnen maken op respect, dan moet je bereid zijn jezelf de maat te nemen en te
bezin wat jou handelen betekent in relatie tot de ander. Vanzelfsprekend is dit te eenvoudig
gezegd, maar de boodschap van Adames is herkenbaar en bracht me terug naar Dworkin, en
hetgeen deze stelt in zijn Justice for hedgehodgs (2011).1 Kort gezegd komt het betoog van
Dworkin erop neer dat een ieder de ethische plicht heeft ‘goed te leven’, daarbij mag men best
het eigen belang nastreven, maar moet men ook steeds op voorhand een houding betrachten
van reflectie op de ander en de gemeenschap. Of je verantwoordelijk bent voor eventuele
schade die volgt uit het een handelen voortspruitend uit eigen belang is afhankelijk van de
vraag in hoeverre jij je op voorhand rekenschap hebt gegeven van de gevolgen en in de
wetenschap daarvan toch hebt gehandeld. Aandachtspunt daarbij, en ligt een tweede verband
met het werk van Adames, is de vraag of, en in hoeverre het individu daartoe de capaciteiten
heeft. Ik had Dworkin in verband met een nog te schrijven artikel weer ter hand gepakt, maar
het was fijn om dit wat ingewikkelder rechtsfilosofische betoog in eenvoudiger, maar niet
minder indringende wijze terug te lezen in het werk van Adames. Zeker omdat het debat
rondom resocialisatie van gedetineerden al enige tijd vooral in het teken staat van
responsabilisering, maar dan vooral opgevat als het oppakken van ‘eigen
verantwoordelijkheid’. ‘Each of us it to be our own rock’, zoals Niklas Rose het uitdrukte.2
Nu richt Rose zijn kritiek zich – terecht – op het bloot leggen van de (Foucaultiaanse)
disciplineringstechnieken die schuil gaan achter het huidige penitentaire beleid. De boodschap
daar is kritisch te blijven ten opzichte van allerhande, ogenschijnlijk op solidariteit berustend
streven naar resocialisatie. Rose en anderen vragen terecht aandacht voor het risico op
‘ontmenselijking’ die besloten ligt in het huidige detentiebeleid. Als herstelrechtelijk
georiënteerd denker bracht me dat in verwarring, want ook herstelrecht is op instrumentele
wijze in te zetten en wie verzekert mij dat de huidige beleidsbelangstelling voor het
herstelrecht gegrond is op zuivere motieven? Voordat de lezer nu denkt dat ik in deze recensie
wel erg ver wegdrijf van het werk van Adames, ik verzeker u dat dit niet zo is. Want juist
door het lezen van zijn werk voelde ik me er weer van verzekerd dat het aanspreken van de
mens – inclusief jezelf – op de eigen verantwoordelijkheid en te betonen zelfrespect de juiste
1
Ronald Dworkin, Justice for hedgehogs, London: The Belknap press 2011.
2
Niklas Rose, Government and Control, British Journal of Criminology 2000, vol. 40, p. 328.
1
Reynaldo Adames, De 18 wetten van de Nederlandse bajes, Roffa Publishing, 2016 (isbn:
978-90-8263-890-5.
De 18 wetten van de Nederlandse bajes is al weer het derde boek van de hand van Reynaldo
Adames. Eerder verschenen Dader en Eens een boef. En onlangs verscheen een bundel met
verhalen (De stapelaar). Alle publicatie verhalen over Adames verleden als delinkwent hoe
hij dat met hulp van naasten en betekenisvolle derden achter zich liet. Tegenwoordig is
Adames schrijver, coach en geeft hij lezingen. Al deze activiteiten doet hij op zeer
inspirerende wijze, zoals ik heb mogen vaststellen na zijn optreden op het jaarcongres van het
European Forum for Restorative Justice dat vorige zomer plaats vond te Leiden, en ook de
twee boeken (Dader en de Gevangeniswetten) die ik heb gelezen spreken tot de verbeelding.
Hoewel de boeken vooral zijn geschreven als bron voor inspiratie voor gedetineerden, is het
lezen ervan ook voor hen die nimmer een gevangenisstraf hebben hoeven te ondergaan zinvol.
Het leert je als men om je vooral bewust te zijn van het voorrecht je in (relatieve) vrijheid te
kunnen bewegen en je leven in te richten.
Tegelijkertijd geldt de boodschap die spreekt uit het werk van Adames voor iedereen: wil je
aanspraak kunnen maken op respect, dan moet je bereid zijn jezelf de maat te nemen en te
bezin wat jou handelen betekent in relatie tot de ander. Vanzelfsprekend is dit te eenvoudig
gezegd, maar de boodschap van Adames is herkenbaar en bracht me terug naar Dworkin, en
hetgeen deze stelt in zijn Justice for hedgehodgs (2011).1 Kort gezegd komt het betoog van
Dworkin erop neer dat een ieder de ethische plicht heeft ‘goed te leven’, daarbij mag men best
het eigen belang nastreven, maar moet men ook steeds op voorhand een houding betrachten
van reflectie op de ander en de gemeenschap. Of je verantwoordelijk bent voor eventuele
schade die volgt uit het een handelen voortspruitend uit eigen belang is afhankelijk van de
vraag in hoeverre jij je op voorhand rekenschap hebt gegeven van de gevolgen en in de
wetenschap daarvan toch hebt gehandeld. Aandachtspunt daarbij, en ligt een tweede verband
met het werk van Adames, is de vraag of, en in hoeverre het individu daartoe de capaciteiten
heeft. Ik had Dworkin in verband met een nog te schrijven artikel weer ter hand gepakt, maar
het was fijn om dit wat ingewikkelder rechtsfilosofische betoog in eenvoudiger, maar niet
minder indringende wijze terug te lezen in het werk van Adames. Zeker omdat het debat
rondom resocialisatie van gedetineerden al enige tijd vooral in het teken staat van
responsabilisering, maar dan vooral opgevat als het oppakken van ‘eigen
verantwoordelijkheid’. ‘Each of us it to be our own rock’, zoals Niklas Rose het uitdrukte.2
Nu richt Rose zijn kritiek zich – terecht – op het bloot leggen van de (Foucaultiaanse)
disciplineringstechnieken die schuil gaan achter het huidige penitentaire beleid. De boodschap
daar is kritisch te blijven ten opzichte van allerhande, ogenschijnlijk op solidariteit berustend
streven naar resocialisatie. Rose en anderen vragen terecht aandacht voor het risico op
‘ontmenselijking’ die besloten ligt in het huidige detentiebeleid. Als herstelrechtelijk
georiënteerd denker bracht me dat in verwarring, want ook herstelrecht is op instrumentele
wijze in te zetten en wie verzekert mij dat de huidige beleidsbelangstelling voor het
herstelrecht gegrond is op zuivere motieven? Voordat de lezer nu denkt dat ik in deze recensie
wel erg ver wegdrijf van het werk van Adames, ik verzeker u dat dit niet zo is. Want juist
door het lezen van zijn werk voelde ik me er weer van verzekerd dat het aanspreken van de
mens – inclusief jezelf – op de eigen verantwoordelijkheid en te betonen zelfrespect de juiste
1
Ronald Dworkin, Justice for hedgehogs, London: The Belknap press 2011.
2
Niklas Rose, Government and Control, British Journal of Criminology 2000, vol. 40, p. 328.
1
