Nova
Nova
Nova
© Uitgeverij
© Uitgeverij
© Uitgeverij
Malmberg
Malmberg
Malmberg
H5 Koolstof als basis
Inhoudsopgave
5Inhoudsopgave
Koolstof als basis
De uitkomsten
De uitkomsten
bij de practica
bij de practica
kunnenkunnen
ten gevolge
ten gevolge
van de van
unieke
de unieke
situatiesituatie
op scholen
op scholen
verschillen.
verschillen.
De uitwerkingen
De uitwerkingen
zijnSpuugzat,
danzijn
ookdan
nietook
in dit al die kauwgom
nietmateriaal
in dit materiaal
opgenomen.
opgenomen.
Voorbeelduitwerkingen
Voorbeelduitwerkingen
zijn vermeld
zijn vermeld
in de TOA-handleiding.
in de TOA-handleiding.
Praktijk
1 1 Atoombouw
1Kunststoffen
Atoombouw zijn de ‘kauw’ in kauwgom.
Sterrenstof
Sterrenstof
De harsen 3
zorgen ervoor dat de smaak langer behouden3 blijft.
1 Atoommodel
1 Atoommodel 3 3
Weekmakers maken de kauwgom zachter zodat die kauwbaar wordt.
2 Periodiek
2 Periodiek
systeemsysteem 6 6
3 Atoommassa
3 Atoommassa
en molecuulmassa
en molecuulmassa 6 6
2 4 aSignificante
De langecijfers
koolstofketen
4 Significante cijfers is hydrofoob. Deze 7
hydrofobe
7 staart stoot watermoleculen af en mengt het
liefst met andere hydrofobe moleculen.
2 Rekenen
2 Rekenen in de chemie
in de chemie
b De weekmakers
Koolstofdioxide
Koolstofdioxide
en harsen worden erdoor opgelost.
in de klas
in de klas 9 9
1 De hoeveelheid
1 De hoeveelheid
stof stof 10 10
3 2 Molaire
a Ze
2 zorgen
massaervoor
Molaire massa dat
en de
en dichtheid toegevoegde oliën,11bijvoorbeeld
dichtheid 11 van de smaakstoffen, gemengd blijven
met
3 Gehaltesde andere bestanddelen in de gombasis.
3 Gehaltes 14 14
4 Rekenen
4 Rekenen
b Een aan reacties
aanEen
emulgator. reacties
emulgator zorgt ervoor16dat stoffen
16 die normaliter niet met elkaar mengen, wel
met elkaar een stabiel mengsel (emulsie) kunnen vormen.
3 Bindingstypen
3 Bindingstypen
Haarfijne
Haarfijne
chemiechemie 20 20
4 a polybutadieen, polyisobuteen en polyisopreen 20
1 Metaalbinding
1 Metaalbinding 20
2 Molecuul-
2 Molecuul-
en atoombinding
en atoombinding 22 22
b Een elastomeer is een kunststof die heel elastisch is. Je kunt elastomeren heel ver uitrekken, maar
3 Waterstofbruggen
3 Waterstofbruggen 24 24
ze nemen weer de oorspronkelijke vorm aan als je stopt met uitrekken.
4 Ionbinding
4 Ionbinding 28 28
c De molecuulmassa van isobuteen is: 4 × 12,01 + 8 × 1,008 = 48,04 + 8,064 = 56,104 u.
4 Zouten
4 Zouten
37 000
Beton Een polyisobuteenmolecuul met een massa31van 3731000 u bestaat uit
Beton = 659 moleculen
1 Verhoudingsformules
1 Verhoudingsformules
van zouten
van zouten 31 31 56,104
isobuteen.
2 Oplosbaarheid
2 Oplosbaarheid
van zouten
van zouten 34 34
3 Bijzondere
3 Bijzondere
zouten zouten 35 35
4 Rekenen
4 Rekenen
aan zoutoplossingen
aan zoutoplossingen 36 36
1
5 Koolstof
5 Koolstof
als basis
als basis
Spuugzat, Aardolie
Spuugzat,
al die kauwgom
al die kauwgom 39 39
1 Aardolie
1 Aardolie 39 39
2 Systematische
2 Systematische
naamgeving
naamgeving 40 40
1 3 aKarakteristieke
De scheidingstechniek
3 Karakteristieke
groepen is gefractioneerde destillatie.
groepen 44 44
4 Additie
b Deze scheidingsmethode berust op het verschil in47
4 Additie
en substitutie
en substitutie 47 kookpunt.
6 6c Reacties
De kookpunten
Reacties liggen in een fractie heel dicht bij elkaar, zodat scheiding daarvan niet mogelijk is.
in beweging
in beweging
Enzymen
Enzymen
als katalysator
als katalysator 51 51
1 Reactiewarmte
1 Reactiewarmte 51 51
2 a De volgende brandstoffen ontstaan: benzine, kerosine, diesel, lpg, flessengas, stookolie.
2 Reactiesnelheid
2 Reactiesnelheid 53 53
b C7 H16 (l) + 11 O 2 (g) → 7 CO 2 (g) + 8 H 2 O(g)
3 Evenwichtsreacties
3 Evenwichtsreacties 56 56
c de
4 naftafractie en deels ook de gasoliefractie
4 Evenwichtsvoorwaarde
Evenwichtsvoorwaarde 58 58
d de petrochemische industrie
e Enkele voorbeelden zijn: kunststoffen, cosmetica en geneesmiddelen.
3 a met het aantal C-atomen per molecuul
b Bij toenemende grootte van het molecuul worden de vanderwaalsbindingen tussen de moleculen
steeds groter (microniveau) en neemt het kookpunt van de stoffen (macroniveau) toe.
4 a alkenen
b Dit is een alkaan. Het voldoet aan de algemene formule van alkanen: CnH2n+2.
Voor 9 C-atomen, n = 9, bevat het molecuul (2 × 9) + 2 = 20 H-atomen. C9H20(l) is dus een alkaan.
c Deze stof heet decaan (zie Binas tabel 66C).
d Een homologe reeks wil zeggen dat er steeds een CH2-groep bijkomt. Voeg je een CH2-groep toe
aan een molecuul C10H22, dan krijg je de molecuulformule C11H24.De stof C11H24(l) heet undecaan.
Nova
Nova
© Uitgeverij
© Uitgeverij
© Uitgeverij
Malmberg
Malmberg
Malmberg
H5 Koolstof als basis
Inhoudsopgave
5Inhoudsopgave
Koolstof als basis
De uitkomsten
De uitkomsten
bij de practica
bij de practica
kunnenkunnen
ten gevolge
ten gevolge
van de van
unieke
de unieke
situatiesituatie
op scholen
op scholen
verschillen.
verschillen.
De uitwerkingen
De uitwerkingen
zijnSpuugzat,
danzijn
ookdan
nietook
in dit al die kauwgom
nietmateriaal
in dit materiaal
opgenomen.
opgenomen.
Voorbeelduitwerkingen
Voorbeelduitwerkingen
zijn vermeld
zijn vermeld
in de TOA-handleiding.
in de TOA-handleiding.
Praktijk
1 1 Atoombouw
1Kunststoffen
Atoombouw zijn de ‘kauw’ in kauwgom.
Sterrenstof
Sterrenstof
De harsen 3
zorgen ervoor dat de smaak langer behouden3 blijft.
1 Atoommodel
1 Atoommodel 3 3
Weekmakers maken de kauwgom zachter zodat die kauwbaar wordt.
2 Periodiek
2 Periodiek
systeemsysteem 6 6
3 Atoommassa
3 Atoommassa
en molecuulmassa
en molecuulmassa 6 6
2 4 aSignificante
De langecijfers
koolstofketen
4 Significante cijfers is hydrofoob. Deze 7
hydrofobe
7 staart stoot watermoleculen af en mengt het
liefst met andere hydrofobe moleculen.
2 Rekenen
2 Rekenen in de chemie
in de chemie
b De weekmakers
Koolstofdioxide
Koolstofdioxide
en harsen worden erdoor opgelost.
in de klas
in de klas 9 9
1 De hoeveelheid
1 De hoeveelheid
stof stof 10 10
3 2 Molaire
a Ze
2 zorgen
massaervoor
Molaire massa dat
en de
en dichtheid toegevoegde oliën,11bijvoorbeeld
dichtheid 11 van de smaakstoffen, gemengd blijven
met
3 Gehaltesde andere bestanddelen in de gombasis.
3 Gehaltes 14 14
4 Rekenen
4 Rekenen
b Een aan reacties
aanEen
emulgator. reacties
emulgator zorgt ervoor16dat stoffen
16 die normaliter niet met elkaar mengen, wel
met elkaar een stabiel mengsel (emulsie) kunnen vormen.
3 Bindingstypen
3 Bindingstypen
Haarfijne
Haarfijne
chemiechemie 20 20
4 a polybutadieen, polyisobuteen en polyisopreen 20
1 Metaalbinding
1 Metaalbinding 20
2 Molecuul-
2 Molecuul-
en atoombinding
en atoombinding 22 22
b Een elastomeer is een kunststof die heel elastisch is. Je kunt elastomeren heel ver uitrekken, maar
3 Waterstofbruggen
3 Waterstofbruggen 24 24
ze nemen weer de oorspronkelijke vorm aan als je stopt met uitrekken.
4 Ionbinding
4 Ionbinding 28 28
c De molecuulmassa van isobuteen is: 4 × 12,01 + 8 × 1,008 = 48,04 + 8,064 = 56,104 u.
4 Zouten
4 Zouten
37 000
Beton Een polyisobuteenmolecuul met een massa31van 3731000 u bestaat uit
Beton = 659 moleculen
1 Verhoudingsformules
1 Verhoudingsformules
van zouten
van zouten 31 31 56,104
isobuteen.
2 Oplosbaarheid
2 Oplosbaarheid
van zouten
van zouten 34 34
3 Bijzondere
3 Bijzondere
zouten zouten 35 35
4 Rekenen
4 Rekenen
aan zoutoplossingen
aan zoutoplossingen 36 36
1
5 Koolstof
5 Koolstof
als basis
als basis
Spuugzat, Aardolie
Spuugzat,
al die kauwgom
al die kauwgom 39 39
1 Aardolie
1 Aardolie 39 39
2 Systematische
2 Systematische
naamgeving
naamgeving 40 40
1 3 aKarakteristieke
De scheidingstechniek
3 Karakteristieke
groepen is gefractioneerde destillatie.
groepen 44 44
4 Additie
b Deze scheidingsmethode berust op het verschil in47
4 Additie
en substitutie
en substitutie 47 kookpunt.
6 6c Reacties
De kookpunten
Reacties liggen in een fractie heel dicht bij elkaar, zodat scheiding daarvan niet mogelijk is.
in beweging
in beweging
Enzymen
Enzymen
als katalysator
als katalysator 51 51
1 Reactiewarmte
1 Reactiewarmte 51 51
2 a De volgende brandstoffen ontstaan: benzine, kerosine, diesel, lpg, flessengas, stookolie.
2 Reactiesnelheid
2 Reactiesnelheid 53 53
b C7 H16 (l) + 11 O 2 (g) → 7 CO 2 (g) + 8 H 2 O(g)
3 Evenwichtsreacties
3 Evenwichtsreacties 56 56
c de
4 naftafractie en deels ook de gasoliefractie
4 Evenwichtsvoorwaarde
Evenwichtsvoorwaarde 58 58
d de petrochemische industrie
e Enkele voorbeelden zijn: kunststoffen, cosmetica en geneesmiddelen.
3 a met het aantal C-atomen per molecuul
b Bij toenemende grootte van het molecuul worden de vanderwaalsbindingen tussen de moleculen
steeds groter (microniveau) en neemt het kookpunt van de stoffen (macroniveau) toe.
4 a alkenen
b Dit is een alkaan. Het voldoet aan de algemene formule van alkanen: CnH2n+2.
Voor 9 C-atomen, n = 9, bevat het molecuul (2 × 9) + 2 = 20 H-atomen. C9H20(l) is dus een alkaan.
c Deze stof heet decaan (zie Binas tabel 66C).
d Een homologe reeks wil zeggen dat er steeds een CH2-groep bijkomt. Voeg je een CH2-groep toe
aan een molecuul C10H22, dan krijg je de molecuulformule C11H24.De stof C11H24(l) heet undecaan.
