SAMENVATTING
OVERHEID EN PRIVAATRECHT
LUNA BERKEDAM
2021-2022
,Inhoudsopgave
WEEK 1A: INTRODUCTIE ................................................................................................................................. 5
Algemene informatie ........................................................................................................................................... 5
Onderwerp en docent ..................................................................................................................................... 5
Literatuur en jurisprudentie ............................................................................................................................ 5
Video’s week 1A: herhaling bachelor .................................................................................................................. 5
1. Overheid en privaatrecht introductie .......................................................................................................... 5
2. Beperking van het gebruik van privaatrecht door de overheid: tweewegenleer/doorkruisingsleer .......... 7
3. Toepasselijke normen bij het gebruik van privaatrecht door de overheid ............................................... 10
4. Openbare zaken ........................................................................................................................................ 11
5. Overeenkomsten met de overheid............................................................................................................ 13
HC week 1A: Algemeen (introductie) ................................................................................................................. 15
1. Kan de overheid vrij kiezen tussen de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke weg? .............................. 15
2. Welke normen gelden als het privaatrecht wordt gebruikt door de overheid?........................................ 16
3. Kan de overheid worden gehouden aan gesloten overeenkomsten? ....................................................... 16
4. Hoe wordt privaatrecht toegepast op openbare zaken/publiek domein? ................................................ 16
WEEK 1B: OVERHEID EN AANSPRAKELIJKHEID: ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD (INTRODUCTIE) ............ 17
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 17
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 17
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 17
Video’s week 1B: herhaling bachelor................................................................................................................. 17
1. Schadevergoeding voor onrechtmatig overheidshandelen....................................................................... 17
2. Onrechtmatige overheidsdaad: onrechtmatigheid en toerekenbaarheid ................................................ 18
3. Onrechtmatige overheidsdaad: relativiteit ............................................................................................... 19
4. Onrechtmatige overheidsdaad: causaal verband ...................................................................................... 20
5. Onrechtmatige overheidsdaad: schade, eigen schuld en verjaring........................................................... 21
HC week 1B: Onrechtmatige overheidsdaad (besluitenaansprakelijkheid) ....................................................... 22
1. Overheidsaansprakelijkheid algemeen...................................................................................................... 22
2. Voorwaarde 1: onrechtmatigheid van het ‘besluit’................................................................................... 24
3. Voorwaarde 4: causaliteit.......................................................................................................................... 29
WEEK 2A: VERDIEPING ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD: GE- EN VERBOD DOOR EN TEGEN HET BESTUUR
..................................................................................................................................................................... 30
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 30
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 30
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 30
HC week 2A: Ge- en verbod door en tegen het bestuur ..................................................................................... 30
1. Ge- en verbodsacties tegen het bestuur ................................................................................................... 30
2. Ge- en verbodsacties van het bestuur....................................................................................................... 37
3. Overige jurisprudentie (niet besproken in college) ................................................................................... 40
WEEK 2B: OVERHEID EN AANSPRAKELIJKHEID: RECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD (INTRODUCTIE) ................. 41
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 41
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 41
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 41
Video’s week 2B: herhaling bachelor................................................................................................................. 41
1. Nadeelcompensatie voor rechtmatig overheidshandelen ........................................................................ 41
2. Nadeelcompensatie op grond van wettelijke regeling of beleidsregel ..................................................... 42
3. Nadeelcompensatie op grond van onzelfstandig of zelfstandig nadeelcompensatiebesluit .................... 44
2
, 4. Reikwijdte en randvoorwaarden van het égalitébeginsel ......................................................................... 46
HC week 2B: Nadeelcompensatie ...................................................................................................................... 48
1. Grondslag voor nadeelcompensatie .......................................................................................................... 48
2. Rechtsmachtverdeling bij geschillen over nadeelcompensatie................................................................. 49
3. Abnormale last .......................................................................................................................................... 49
4. Casusposities (m.b.t. het normaal maatschappelijk risico) ....................................................................... 50
5. Speciale last ............................................................................................................................................... 51
6. Overige jurisprudentie (niet besproken in college) ................................................................................... 52
WEEK 3A: VERDIEPING RECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD: PLANSCHADEVERGOEDING(S)OVEREENKOMSTEN 53
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 53
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 53
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 53
HC week 3A: Planschadevergoeding(s)overeenkomsten ................................................................................... 53
1. Planschadevergoeding en de visie op grondeigendom ............................................................................. 53
2. Planschadevergoeding op grond van de Wro ............................................................................................ 53
3. Zeer korte intro omgevingswet ................................................................................................................. 57
4. Planschade als nadeelcompensatie onder de omgevingswet ................................................................... 58
WEEK 3B: OVERHEID EN ORGANISATIE: PRIVAATRECHT EN/OF PUBLIEKRECHT............................................. 61
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 61
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 61
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 61
HC week 3B: organisatierecht: privaat- en publiekrechtelijke rechtspersonen ................................................. 61
1. Publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersoon ............................................................................ 61
2. Waarom privaatrechtelijke rechtspersoon? (Motieven) ........................................................................... 63
3. Overheidsinvloed en verantwoording (democratische controle?) ............................................................ 64
4. Privaatrechtelijke rechtspersoon en het begrip bestuursorgaan in de zin van art. 1:1 Awb .................... 65
5. Organisatierecht: publiekrecht en privaatrecht in ruimer perspectief ..................................................... 66
6. Casus GSP (Groningen Seaports) ............................................................................................................... 67
WEEK 4A: VERDIEPING OVERHEID EN PRIVAATRECHT: OVEREENKOMSTEN (INTRODUCTIE EN NAKOMING) . 69
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 69
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 69
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 69
HC week 4A: Bestuur en privaatrecht: nakomen van overeenkomsten............................................................. 69
1. Soorten contracten (en bevoegdheidsverdeling binnen de overheid) ...................................................... 69
2. Aandachtspunten bij overeenkomsten met de overheid .......................................................................... 71
3. Bevoegdhedenovereenkomst ................................................................................................................... 72
4. Onvoorziene omstandigheden .................................................................................................................. 75
6. Jurisprudentie die niet aan bod is gekomen in het college ....................................................................... 76
WEEK 5A: VERDIEPING OVERHEID EN PRIVAATRECHT: GEBIEDSONTWIKKELING MET OVEREENKOMSTEN .... 78
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 78
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 78
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 78
HC week 5A: Gebiedsontwikkeling met overeenkomsten.................................................................................. 78
1. Gebiedsontwikkeling en samenwerkingsvormen ...................................................................................... 78
2. De positie van de gemeenteraad bij gebiedsontwikkeling ........................................................................ 80
3. De overheid en precontractuele verhoudingen ........................................................................................ 81
4. Participatie in privaatrechtelijke rechtspersonen door overheden .......................................................... 81
5. Inspannings- en resultaatsverbintenissen bij gebiedsontwikkeling .......................................................... 82
6. Grenzen van het gebruik van privaatrecht bij gebiedsontwikkeling ......................................................... 82
3
, WEEK 5B: VERDIEPING ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAD: ZELFSTANDIGE
SCHADEVERZOEKSCHRIFTPROCEDURE .......................................................................................................... 90
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 90
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 90
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 90
HC week 5B: Zelfstandige schadeverzoekschriftprocedure ............................................................................... 90
1. Wat houdt de zelfstandige schadeverzoekschriftprocedure in? ............................................................... 90
2. Situatie voorafgaand aan invoering van titel 8.4 Awb en aanleiding voor titel 8.4 Awb........................... 90
3. Schadeverzoekschriftprocedure: algemeen .............................................................................................. 92
4. Schadeverzoekschriftprocedure: bevoegde (bestuurs)rechter ................................................................. 92
5. Schadeverzoekschriftprocedure: procedure ............................................................................................. 94
6. Schadeverzoekschriftprocedure: vraagpunten ......................................................................................... 94
7. Schadeverzoekschriftprocedure: voor welke handelingen ....................................................................... 95
8. Toepassing in drie verschillende zaken ..................................................................................................... 97
WEEK 6A: MIJNBOUWSCHADEVERGOEDING GRONINGEN ............................................................................ 99
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 99
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 99
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 99
HC week 6A: Overheid en schadevergoeding – mijnbouwschade Groningen.................................................... 99
1. Historische achtergrond ............................................................................................................................ 99
2. Schadevergoeding ................................................................................................................................... 100
3. Versterking .............................................................................................................................................. 107
WEEK 6B: VERDIEPING OVERHEID EN PRIVAATRECHT: PUBLIEK DOMEIN .................................................... 110
Algemene informatie ....................................................................................................................................... 110
Onderwerp en docent ................................................................................................................................. 110
Literatuur en jurisprudentie ........................................................................................................................ 110
HC week 6B: Publiek domein/openbare zaken ................................................................................................ 110
1. Publiek domein/openbare zaken ............................................................................................................ 110
2. Voorbeeld: de openbare weg .................................................................................................................. 113
3. HR 3 december 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1815) ........................................................................................ 114
4. Casus I en II .............................................................................................................................................. 115
5. Jurisprudentie die niet aan bod is gekomen in het college ..................................................................... 116
4
OVERHEID EN PRIVAATRECHT
LUNA BERKEDAM
2021-2022
,Inhoudsopgave
WEEK 1A: INTRODUCTIE ................................................................................................................................. 5
Algemene informatie ........................................................................................................................................... 5
Onderwerp en docent ..................................................................................................................................... 5
Literatuur en jurisprudentie ............................................................................................................................ 5
Video’s week 1A: herhaling bachelor .................................................................................................................. 5
1. Overheid en privaatrecht introductie .......................................................................................................... 5
2. Beperking van het gebruik van privaatrecht door de overheid: tweewegenleer/doorkruisingsleer .......... 7
3. Toepasselijke normen bij het gebruik van privaatrecht door de overheid ............................................... 10
4. Openbare zaken ........................................................................................................................................ 11
5. Overeenkomsten met de overheid............................................................................................................ 13
HC week 1A: Algemeen (introductie) ................................................................................................................. 15
1. Kan de overheid vrij kiezen tussen de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke weg? .............................. 15
2. Welke normen gelden als het privaatrecht wordt gebruikt door de overheid?........................................ 16
3. Kan de overheid worden gehouden aan gesloten overeenkomsten? ....................................................... 16
4. Hoe wordt privaatrecht toegepast op openbare zaken/publiek domein? ................................................ 16
WEEK 1B: OVERHEID EN AANSPRAKELIJKHEID: ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD (INTRODUCTIE) ............ 17
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 17
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 17
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 17
Video’s week 1B: herhaling bachelor................................................................................................................. 17
1. Schadevergoeding voor onrechtmatig overheidshandelen....................................................................... 17
2. Onrechtmatige overheidsdaad: onrechtmatigheid en toerekenbaarheid ................................................ 18
3. Onrechtmatige overheidsdaad: relativiteit ............................................................................................... 19
4. Onrechtmatige overheidsdaad: causaal verband ...................................................................................... 20
5. Onrechtmatige overheidsdaad: schade, eigen schuld en verjaring........................................................... 21
HC week 1B: Onrechtmatige overheidsdaad (besluitenaansprakelijkheid) ....................................................... 22
1. Overheidsaansprakelijkheid algemeen...................................................................................................... 22
2. Voorwaarde 1: onrechtmatigheid van het ‘besluit’................................................................................... 24
3. Voorwaarde 4: causaliteit.......................................................................................................................... 29
WEEK 2A: VERDIEPING ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD: GE- EN VERBOD DOOR EN TEGEN HET BESTUUR
..................................................................................................................................................................... 30
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 30
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 30
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 30
HC week 2A: Ge- en verbod door en tegen het bestuur ..................................................................................... 30
1. Ge- en verbodsacties tegen het bestuur ................................................................................................... 30
2. Ge- en verbodsacties van het bestuur....................................................................................................... 37
3. Overige jurisprudentie (niet besproken in college) ................................................................................... 40
WEEK 2B: OVERHEID EN AANSPRAKELIJKHEID: RECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD (INTRODUCTIE) ................. 41
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 41
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 41
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 41
Video’s week 2B: herhaling bachelor................................................................................................................. 41
1. Nadeelcompensatie voor rechtmatig overheidshandelen ........................................................................ 41
2. Nadeelcompensatie op grond van wettelijke regeling of beleidsregel ..................................................... 42
3. Nadeelcompensatie op grond van onzelfstandig of zelfstandig nadeelcompensatiebesluit .................... 44
2
, 4. Reikwijdte en randvoorwaarden van het égalitébeginsel ......................................................................... 46
HC week 2B: Nadeelcompensatie ...................................................................................................................... 48
1. Grondslag voor nadeelcompensatie .......................................................................................................... 48
2. Rechtsmachtverdeling bij geschillen over nadeelcompensatie................................................................. 49
3. Abnormale last .......................................................................................................................................... 49
4. Casusposities (m.b.t. het normaal maatschappelijk risico) ....................................................................... 50
5. Speciale last ............................................................................................................................................... 51
6. Overige jurisprudentie (niet besproken in college) ................................................................................... 52
WEEK 3A: VERDIEPING RECHTMATIGE OVERHEIDSDAAD: PLANSCHADEVERGOEDING(S)OVEREENKOMSTEN 53
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 53
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 53
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 53
HC week 3A: Planschadevergoeding(s)overeenkomsten ................................................................................... 53
1. Planschadevergoeding en de visie op grondeigendom ............................................................................. 53
2. Planschadevergoeding op grond van de Wro ............................................................................................ 53
3. Zeer korte intro omgevingswet ................................................................................................................. 57
4. Planschade als nadeelcompensatie onder de omgevingswet ................................................................... 58
WEEK 3B: OVERHEID EN ORGANISATIE: PRIVAATRECHT EN/OF PUBLIEKRECHT............................................. 61
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 61
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 61
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 61
HC week 3B: organisatierecht: privaat- en publiekrechtelijke rechtspersonen ................................................. 61
1. Publiekrechtelijke en privaatrechtelijke rechtspersoon ............................................................................ 61
2. Waarom privaatrechtelijke rechtspersoon? (Motieven) ........................................................................... 63
3. Overheidsinvloed en verantwoording (democratische controle?) ............................................................ 64
4. Privaatrechtelijke rechtspersoon en het begrip bestuursorgaan in de zin van art. 1:1 Awb .................... 65
5. Organisatierecht: publiekrecht en privaatrecht in ruimer perspectief ..................................................... 66
6. Casus GSP (Groningen Seaports) ............................................................................................................... 67
WEEK 4A: VERDIEPING OVERHEID EN PRIVAATRECHT: OVEREENKOMSTEN (INTRODUCTIE EN NAKOMING) . 69
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 69
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 69
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 69
HC week 4A: Bestuur en privaatrecht: nakomen van overeenkomsten............................................................. 69
1. Soorten contracten (en bevoegdheidsverdeling binnen de overheid) ...................................................... 69
2. Aandachtspunten bij overeenkomsten met de overheid .......................................................................... 71
3. Bevoegdhedenovereenkomst ................................................................................................................... 72
4. Onvoorziene omstandigheden .................................................................................................................. 75
6. Jurisprudentie die niet aan bod is gekomen in het college ....................................................................... 76
WEEK 5A: VERDIEPING OVERHEID EN PRIVAATRECHT: GEBIEDSONTWIKKELING MET OVEREENKOMSTEN .... 78
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 78
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 78
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 78
HC week 5A: Gebiedsontwikkeling met overeenkomsten.................................................................................. 78
1. Gebiedsontwikkeling en samenwerkingsvormen ...................................................................................... 78
2. De positie van de gemeenteraad bij gebiedsontwikkeling ........................................................................ 80
3. De overheid en precontractuele verhoudingen ........................................................................................ 81
4. Participatie in privaatrechtelijke rechtspersonen door overheden .......................................................... 81
5. Inspannings- en resultaatsverbintenissen bij gebiedsontwikkeling .......................................................... 82
6. Grenzen van het gebruik van privaatrecht bij gebiedsontwikkeling ......................................................... 82
3
, WEEK 5B: VERDIEPING ONRECHTMATIGE OVERHEIDSDAD: ZELFSTANDIGE
SCHADEVERZOEKSCHRIFTPROCEDURE .......................................................................................................... 90
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 90
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 90
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 90
HC week 5B: Zelfstandige schadeverzoekschriftprocedure ............................................................................... 90
1. Wat houdt de zelfstandige schadeverzoekschriftprocedure in? ............................................................... 90
2. Situatie voorafgaand aan invoering van titel 8.4 Awb en aanleiding voor titel 8.4 Awb........................... 90
3. Schadeverzoekschriftprocedure: algemeen .............................................................................................. 92
4. Schadeverzoekschriftprocedure: bevoegde (bestuurs)rechter ................................................................. 92
5. Schadeverzoekschriftprocedure: procedure ............................................................................................. 94
6. Schadeverzoekschriftprocedure: vraagpunten ......................................................................................... 94
7. Schadeverzoekschriftprocedure: voor welke handelingen ....................................................................... 95
8. Toepassing in drie verschillende zaken ..................................................................................................... 97
WEEK 6A: MIJNBOUWSCHADEVERGOEDING GRONINGEN ............................................................................ 99
Algemene informatie ......................................................................................................................................... 99
Onderwerp en docent ................................................................................................................................... 99
Literatuur en jurisprudentie .......................................................................................................................... 99
HC week 6A: Overheid en schadevergoeding – mijnbouwschade Groningen.................................................... 99
1. Historische achtergrond ............................................................................................................................ 99
2. Schadevergoeding ................................................................................................................................... 100
3. Versterking .............................................................................................................................................. 107
WEEK 6B: VERDIEPING OVERHEID EN PRIVAATRECHT: PUBLIEK DOMEIN .................................................... 110
Algemene informatie ....................................................................................................................................... 110
Onderwerp en docent ................................................................................................................................. 110
Literatuur en jurisprudentie ........................................................................................................................ 110
HC week 6B: Publiek domein/openbare zaken ................................................................................................ 110
1. Publiek domein/openbare zaken ............................................................................................................ 110
2. Voorbeeld: de openbare weg .................................................................................................................. 113
3. HR 3 december 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1815) ........................................................................................ 114
4. Casus I en II .............................................................................................................................................. 115
5. Jurisprudentie die niet aan bod is gekomen in het college ..................................................................... 116
4
