Hoofdstuk 1 – Inleiding dieren in de zorg
Animal Assisted Interventions (AAI):
- Animal Support = ondersteuning door honden, waarbij de honden het ‘gereedschap’ zijn waarmee
bepaalde activiteiten uitgevoerd worden
- Animal Assisted Activities (AAA) = kwaliteit om het leven te verbeteren met behulp van dieren
(dagbesteding/bezoekteams).
- Animal Assisted Education (AAE) = onderwijsomgeving (leesdieren).
- Animal Assisted Therapy (AAT) = doelgerichte interventie waarbij het dier een integraal
bestanddeel van het behandelproces is (therapeut met honden/paarden).
Kwaliteitssysteem: Welfare Quality
Hond:
- blindengeleidehond, autismegeleidehond en hulphond
- therapie en coaching
- bezoekteams
- reukvermogen gebruiken voor detectie ziektes (epilepsie of diabetes)
Paard:
- paardrijden voor gehandicapten
- huifbedrijven
- therapie en coaching
- zorgboerderijen
Konijn:
- zorgboerderijen
- bezoekteams
- educatieve doeleinden in speciaal onderwijs
2
, Hoofdstuk 2 – Oog voor dierenwelzijn
Dierenwelzijn = omvat het fysieke welzijn (diergezondheid) en het geestelijke welzijn (hoe voelen
dieren zich). Het dier en de kwaliteit van leven staan centraal.
Gezondheid: vrij zijn van ziekte, aandoeningen en verwondingen draagt bij aan een goed
welzijn
Gevoel en emotie: het welzijn van het dier is goed als het dier zich goed voelt
Natuurlijk gedrag: als dieren hun natuurlijke gedrag laten zien en de beschikking hebben
over natuurlijke elementen in hun omgeving (behavioural needs) goed welzijn
Vijf vrijheden:
- vrij van honger en dorst
- vrij van ongemak
- vrij van pijn, verwondingen en ziekte
- vrij van angst en stress
- vrij om normaal gedrag te vertonen
De biologie van het dier bepaalt in belangrijke mate welke behoeften het dier heeft.
Meten van dierenwelzijn aan het dier:
o Fysiologische veranderingen (maagzweren, verminderde afweer) die erop duiden dat dieren
niet in staat zijn om zich nog goed aan te passen aan de omgeving
o Beperkingen in het uitvoeren van soorteigen natuurlijk gedrag die bv leiden tot stereotiep
gedrag, verhoogde agressie en beschadigend gedrag
o Negatieve emoties (uitingen van pijn en agressie)
o Verhoging van ziektecijfers en sterftecijfers
o Ontbreken van spelgedrag en comfortgedrag
Welfare Quality:
1. Goede huisvesting
- Comfortabel klimaat: temperatuur, luchtvochtigheid, licht, luchtsnelheid en
luchtsamenstelling
- Bewegingsvrijheid: makkelijk kunnen verplaatsen of zich kunnen onttrekken aan activiteiten,
zonder belemmerd te worden door obstakels of gevaarlijke ondergrond
- Comfortabel liggen en rusten: genoeg ruimte, zitstokken voor vogels, nacht- of dagdieren
- Omgevingsverrijking: sociale interactie met soortgenoten, fysiek verrijkingsmateriaal en
voedselverrijking
2. goede voeding
- Afwezigheid van chronische honger of overvoeding: honger is een signaal van energie tekort.
Chronische honger leidt tot verminderde lichaamsconditie, afwijkend gedrag.
- Afwezigheid van langdurige dorst: goede kwaliteit van het water- en drinksysteem en
voldoende toegang tot water
- Juiste samenstelling voeding: voldoende voedingsstoffen zoals vetten, koolhydraten,
eiwitten, mineralen en vitamines
3. Goede gezondheid
- Afwezigheid van verwondingen: leidt tot pijn, stress en frustraties.
- Afwezigheid van ziekten: verschijnselen zijn braken, diarree of koorts.
- Afwezigheid van ongemak veroorzaakt door ingrepen en handelingen: leidt tot pijn/angst
2
, 4. Normaal gedrag
- Expressie van sociaal gedrag: in staat zijn om hun soortspecifieke sociale gedrag uit te
oefenen (rangorde, verzorging en bescherming)
- Expressie andere soort specifiek gedrag: als dieren worden beperkt in het uitoefenen van
belangrijke gedragingen ontstaat chronische stress, stereotiep of apathisch (geen
belangstelling voor omgeving) gedrag
- Goede mens-dier relaties: mensen die positief omgaan met dieren ontwikkelen dieren met
minder angst voor mensen en dus gemakkelijker in de omgang
- Positieve emotionele toestand: hersenstructuren en hersenprocessen van mensen en
gewervelde dieren lijken veel op elkaar (homologiepostulaat). Negatieve emoties moeten
worden beperkt (angst/stress/frustratie). Positieve emoties moeten worden gestimuleerd
(veiligheid/tevredenheid/plezier).
Natuurlijke selectie = het gedrag waardoor het dier het beste kan overleven wordt doorgegeven aan
de volgende generatie
Natuurlijke selectie natuurlijk gedrag
Individuele variatie = dieren van hetzelfde ras gedragen zich verschillend
Doordat dieren informatie uit de omgeving opnemen (zintuigen) en communiceren, zijn ze in staat
om te leren
Dieren kunnen beter ruiken, maar slechter kleuren zien (vogels zien beter dan mensen)
Communicatie bij dieren bestaat uit:
- poetsen (eenden) - bewegingen - geuren
- geluid - lichaamstaal
Imitatie = bv zingen van een vogel heeft hij geleerd van zijn ouders
Socialiseren = konijn leren dat oppakken niet erg is (handig voor in de zorg)
Inprenting = vorm van leren die beperkt is tot een korte (gevoelige) periode na de geboorte
(hechting)
Conditionering = bv het openmaken van een blikje associëren met eten
Operante conditionering = dier leert samenhang tussen eigen gedrag en het effect ervan (bv op een
knopje drukken en dan komt eten)
Gedrag = respons op een stimulus (prikkel) en heeft altijd consequenties die de waarschijnlijkheid
beïnvloeden dat het gedrag herhaald of juist nagelaten zal worden.
Positieve bekrachtiging = het toedienen van een aangename prikkel (voedsel/aandacht/spelen), met
de bedoeling dat herhaling van het gedrag in de toekomst zal toenemen
Negatieve bekrachtiging = wanneer het dier kan ontsnappen aan een onaangename prikkel of die
kan vermijden door gewenst gedrag te vertonen (= vermijdingsleren)
Een dier heeft een intrinsieke waarde (= eigen waarde omdat het dier gevoel kent) en moet op de
positieflijst zoogdieren staan.
Eigenaren/verzorgers van dieren hebben een wettelijke verantwoordelijkheid voor het waarborgen
van welzijn en de gezondheid van hun dieren.
2
Animal Assisted Interventions (AAI):
- Animal Support = ondersteuning door honden, waarbij de honden het ‘gereedschap’ zijn waarmee
bepaalde activiteiten uitgevoerd worden
- Animal Assisted Activities (AAA) = kwaliteit om het leven te verbeteren met behulp van dieren
(dagbesteding/bezoekteams).
- Animal Assisted Education (AAE) = onderwijsomgeving (leesdieren).
- Animal Assisted Therapy (AAT) = doelgerichte interventie waarbij het dier een integraal
bestanddeel van het behandelproces is (therapeut met honden/paarden).
Kwaliteitssysteem: Welfare Quality
Hond:
- blindengeleidehond, autismegeleidehond en hulphond
- therapie en coaching
- bezoekteams
- reukvermogen gebruiken voor detectie ziektes (epilepsie of diabetes)
Paard:
- paardrijden voor gehandicapten
- huifbedrijven
- therapie en coaching
- zorgboerderijen
Konijn:
- zorgboerderijen
- bezoekteams
- educatieve doeleinden in speciaal onderwijs
2
, Hoofdstuk 2 – Oog voor dierenwelzijn
Dierenwelzijn = omvat het fysieke welzijn (diergezondheid) en het geestelijke welzijn (hoe voelen
dieren zich). Het dier en de kwaliteit van leven staan centraal.
Gezondheid: vrij zijn van ziekte, aandoeningen en verwondingen draagt bij aan een goed
welzijn
Gevoel en emotie: het welzijn van het dier is goed als het dier zich goed voelt
Natuurlijk gedrag: als dieren hun natuurlijke gedrag laten zien en de beschikking hebben
over natuurlijke elementen in hun omgeving (behavioural needs) goed welzijn
Vijf vrijheden:
- vrij van honger en dorst
- vrij van ongemak
- vrij van pijn, verwondingen en ziekte
- vrij van angst en stress
- vrij om normaal gedrag te vertonen
De biologie van het dier bepaalt in belangrijke mate welke behoeften het dier heeft.
Meten van dierenwelzijn aan het dier:
o Fysiologische veranderingen (maagzweren, verminderde afweer) die erop duiden dat dieren
niet in staat zijn om zich nog goed aan te passen aan de omgeving
o Beperkingen in het uitvoeren van soorteigen natuurlijk gedrag die bv leiden tot stereotiep
gedrag, verhoogde agressie en beschadigend gedrag
o Negatieve emoties (uitingen van pijn en agressie)
o Verhoging van ziektecijfers en sterftecijfers
o Ontbreken van spelgedrag en comfortgedrag
Welfare Quality:
1. Goede huisvesting
- Comfortabel klimaat: temperatuur, luchtvochtigheid, licht, luchtsnelheid en
luchtsamenstelling
- Bewegingsvrijheid: makkelijk kunnen verplaatsen of zich kunnen onttrekken aan activiteiten,
zonder belemmerd te worden door obstakels of gevaarlijke ondergrond
- Comfortabel liggen en rusten: genoeg ruimte, zitstokken voor vogels, nacht- of dagdieren
- Omgevingsverrijking: sociale interactie met soortgenoten, fysiek verrijkingsmateriaal en
voedselverrijking
2. goede voeding
- Afwezigheid van chronische honger of overvoeding: honger is een signaal van energie tekort.
Chronische honger leidt tot verminderde lichaamsconditie, afwijkend gedrag.
- Afwezigheid van langdurige dorst: goede kwaliteit van het water- en drinksysteem en
voldoende toegang tot water
- Juiste samenstelling voeding: voldoende voedingsstoffen zoals vetten, koolhydraten,
eiwitten, mineralen en vitamines
3. Goede gezondheid
- Afwezigheid van verwondingen: leidt tot pijn, stress en frustraties.
- Afwezigheid van ziekten: verschijnselen zijn braken, diarree of koorts.
- Afwezigheid van ongemak veroorzaakt door ingrepen en handelingen: leidt tot pijn/angst
2
, 4. Normaal gedrag
- Expressie van sociaal gedrag: in staat zijn om hun soortspecifieke sociale gedrag uit te
oefenen (rangorde, verzorging en bescherming)
- Expressie andere soort specifiek gedrag: als dieren worden beperkt in het uitoefenen van
belangrijke gedragingen ontstaat chronische stress, stereotiep of apathisch (geen
belangstelling voor omgeving) gedrag
- Goede mens-dier relaties: mensen die positief omgaan met dieren ontwikkelen dieren met
minder angst voor mensen en dus gemakkelijker in de omgang
- Positieve emotionele toestand: hersenstructuren en hersenprocessen van mensen en
gewervelde dieren lijken veel op elkaar (homologiepostulaat). Negatieve emoties moeten
worden beperkt (angst/stress/frustratie). Positieve emoties moeten worden gestimuleerd
(veiligheid/tevredenheid/plezier).
Natuurlijke selectie = het gedrag waardoor het dier het beste kan overleven wordt doorgegeven aan
de volgende generatie
Natuurlijke selectie natuurlijk gedrag
Individuele variatie = dieren van hetzelfde ras gedragen zich verschillend
Doordat dieren informatie uit de omgeving opnemen (zintuigen) en communiceren, zijn ze in staat
om te leren
Dieren kunnen beter ruiken, maar slechter kleuren zien (vogels zien beter dan mensen)
Communicatie bij dieren bestaat uit:
- poetsen (eenden) - bewegingen - geuren
- geluid - lichaamstaal
Imitatie = bv zingen van een vogel heeft hij geleerd van zijn ouders
Socialiseren = konijn leren dat oppakken niet erg is (handig voor in de zorg)
Inprenting = vorm van leren die beperkt is tot een korte (gevoelige) periode na de geboorte
(hechting)
Conditionering = bv het openmaken van een blikje associëren met eten
Operante conditionering = dier leert samenhang tussen eigen gedrag en het effect ervan (bv op een
knopje drukken en dan komt eten)
Gedrag = respons op een stimulus (prikkel) en heeft altijd consequenties die de waarschijnlijkheid
beïnvloeden dat het gedrag herhaald of juist nagelaten zal worden.
Positieve bekrachtiging = het toedienen van een aangename prikkel (voedsel/aandacht/spelen), met
de bedoeling dat herhaling van het gedrag in de toekomst zal toenemen
Negatieve bekrachtiging = wanneer het dier kan ontsnappen aan een onaangename prikkel of die
kan vermijden door gewenst gedrag te vertonen (= vermijdingsleren)
Een dier heeft een intrinsieke waarde (= eigen waarde omdat het dier gevoel kent) en moet op de
positieflijst zoogdieren staan.
Eigenaren/verzorgers van dieren hebben een wettelijke verantwoordelijkheid voor het waarborgen
van welzijn en de gezondheid van hun dieren.
2
