Samenvatting Handboek Jeugdhulpverlening + aanvullen collegestof

Beknopte punten vanuit samenvattingen + colleges


Intern en extern gedefinieerde opvoedingssituaties:
- Intern: opvoeders zelf
- Extern: buitenstaander

Problematische opvoedingssituatie is gevolg van de interactie tussen:
- Primair gevolg: hoe opvoeders opvoeden
- Secundair gevolg: kenmerken van het kind, ouders of bredere maatschappelijke context

Invloed van context = interactioneel en ecologisch

Sociale constructen: plaats, tijd en cultuur (vanuit modellen)

Aspecten in behandeling:
- Evidence-based & pratice-based: kwaliteit van interventie in praktijk
- Steeds meer aandacht voor ‘werkzame factoren’
- Meervoudige of multimodale behandeling: complexiteit en samenhang met meerdere
factoren (kind, gezin, omgeving)
- Specialistische aangelegenheid
- Paradigmaverschuiving: individu  systeem/context en samenhang

Kinderen met leerproblemen/stoornissen
Algemene leervoorwaarden:
- Sensomotorische ontwikkeling
- Visuele perceptie
- Auditieve perceptie
- Taal en denken (expressief en receptief)
o Opnemen en uitdrukken
- Sociale ontwikkeling en adaptatie

Specifieke leervoorwaarden:
- Bijzondere kennis en vaardigheden op specifiek domein van schoolse vaardigheden
- Grafeem = het schrijven
- Foneem = het horen
- Intermodale integratie: juiste horen en juiste noteren
- Schoolse vaardigheden: koppeling tussen grafeem en foneem (moet perfect zijn)

Soorten leerproblemen/stoornissen
- Primair: schoolse vaardigheden
- Secundair: omstandigheden buiten leren van die schoolse vaardigheden

Discrepantiecriterium: verschil reële vs. verwachte niveau
- Kritiek: IQ geen goede maat

Drie criteria leerproblemen:
1) Achterstand
2) Hardnekkigheid/didactische resistentie
o Oefening heeft niet geholpen
o Response-to-instruction / intervention
o Soorten hulp vanuit school:
 Instructie en oefening in klas
 Geprotocolleerd aanbod van differentiatie

,Beknopte punten vanuit samenvattingen + colleges


 Individuele remediërende hulp
3) Exclusiviteit: andere oorzaken uitsluiten
o Voorwaarden hiervan:
 Hardnekkig  niet (volledig) door andere condities te verklaren
 Leerproblemen  ernstiger

Typen leerproblemen:
1) Leesstoornis (dyslexie)
2) Spellingsstoornis (dysorthografie)
3) Rekenstoornis (dyscalculie)
o Procedureel  toepassen ervan
o Geheugen  ophalen hoe het moest

Comorbiditeit: Voorkomen van twee of meer aandoeningen:
- Gedrags- en emotionele problemen met leerstoornissen
o ADHD en depressie
- Leerstoornis en motorische ontwikkeling
- Dyslexie en specifieke taalontwikkelingsstoornissen

Oorzaken van leerstoornissen:
- Genetisch
- Neuro(psycho)logisch
o Dyslexie  linker hemisfeer
 Disconnectie tussen hersenzones
 Maar lezen is = aangeleerd?
o Temporo-pariëtale- en occipito-temporale-cortex minder geactiveerd
o Frontale cortex overgeactiveerd  compensatiestrategieën
o Meeste rekenproblemen in frontale- en pariëtale hersenzones
o Dyscalculie  intrapariëtale sulcus
o Makkelijker dan genetische benadering
- Cognitief
o Basisfunctiemodel: volgens (relatief) vaste volgorde
 Leerstoornissen gevolg van: gebrekkige ontwikkeling van senso-motoriek,
visuele- en auditieve perceptie
 Actuele ontwikkelingsmodellen  domeinspecifiek
o Informatieverwerkingstheorie/procesmodel: Verwerkingsproces  nieuwe kennis
opdoen of vaardigheden verwerven
 Langetermijngeheugen bestaat uit: declaratieve- (feiten), procedurele
voorkennis (proces) en metacognitieve kennis (wat heb je + toepassen)
 Aandachtsprocessen  het verloopt adequaat
 Automatisering (procedureel naar geheugen)

Wat bedoelen we met niet/slecht automatiseren?
- Vraagt veel aandacht (bv. hakken en plakken)
- Tegelijk op iets anders letten is een probleem
- Gevoeligheid voor storing is groot
- Tempo is laag of fouten nemen toe
- Bij spanning gaat het flink slechter
- Verbetering blijft beperkt

Voorwaarden dat een leerling zich goed voelt:

, Beknopte punten vanuit samenvattingen + colleges


- Psychologische basisbehoeften - Kwetsbaarheid
- Eisen in evenwicht met mogelijkheden - Ontwikkelen waarden en normen
Diagnostiek:
- Classificerend:
o Doel: probleem onderkennen als één of ander type
- Verklarend
- Handelingsgericht:
o Doel: beslissingen over behandeling te ondersteunen
o Taakniveau (didactisch onderzoek)
 Niveaubepaling  verzameling van voldoende concreet lees-, spelling- of
rekengedrag  hypothesen gevormd  welke oplossingsstrategie, en of
hiervoor taakspecifieke voorkennis aanwezig is
 Probleemgeschiedenis ook belangrijk
o Procesonderzoek
 Wanneer taakniveau niet genoeg inzicht levert of maatregelen niet genoeg
effect geven

Behandeling:
- School/gezin is essentieel om te begeleiden
o Nadeel: doelgroep is niet specifiek
- Taakgericht:
o Proces = uitgangspunt
o Behandeling  expliciet door instrictieprincipes laten sturen
 Direct: leerinhoud opsplitsen in deelstappen
 Indirect: systematisch aanleren van oplossingsstrategieën en verantwoording
 Metacognitieve vaardigheden zijn heel belangrijk
- Gericht op het wegwerken van tekorten  remediëren
- Gaan uit van de te leren taak

STICORDI-maatregel: (volgorde is van belang!!)
- Motiveren/stimuleren: activiteiten opzetten zodat het het kind stimuleert
- Compenseren: toch taak uitvoeren door hulpmiddelen
- Remediëren: hulp geven bij vaardigheden die het kind wel heeft
- Dispenseren: van bepaalde opdracht ontslaan

Hersenscan geeft de activiteit weer  maar is geen echte verklaring

Didactiek als oorzaak?  kan wel probleem versterken of in stand houden
- Aanpak = (ortho)didactisch van aard

Jongeren met autismespectrumstoornis
Autismespectrumstoornis: problemen in sociale communicatie, sociale interactie en met beperkt,
repetitief patroon van gedragingen, interesses of activiteiten.
- Kan erg variëren van verstandelijk beperkt tot hoogbegaafd
- Pervasief = doordringend, zicht uitbreidend, ernstig

Prevalentie: toenemende cijfers
 Toegenomen bekendheid, betere onderkenning en een verbreding van de definitie en
criteria
 Vaker bij jongens