AK De Geo 9e editie - H3 Nederland: omgaan met energie en water
- Leer met een kennen- en kunnen lijst als die je van je docent krijgt. En maak
werkboekvragen om te oefenen met toepassingsvragen.
2M Kennen- en kunnenlijst
Algemeen
1. Je kan figuren goed bekijken, door eerst naar de titel te kijken en daarna naar overige informatie
(legenda, tekst bij assen van een grafiek, etc.)
2. Je kan in de atlas een thematische kaart, een overzichtskaart en een plaats opzoeken (zie tabel
hieronder).
3. Je kan de algemene legenda uit de atlas gebruiken (zie tabel hieronder).
Wat zoek je? Hoe vind je dat?
1. Overzichtskaart van een continent of land in Europa Bladwijzer (laatste bladzijde)
2. Plaatsnaam (stad, rivier, vulkaan, etc.) Topografisch namenregister
3. Onderwerp (bijvoorbeeld: bevolkingsdichtheid, aardbevingen, etc.) Trefwoordenregister
Algemene legenda (eerste
4. Betekenis van een symbool op de kaart
bladzijde)
P1 Energie en klimaatverandering
5. Je kan 3 voorbeelden noemen van fossiele energiebronnen.
Je kan 3 voorbeelden noemen van 1. Aardgas
fossiele energiebronnen 2. Aardolie
3. Steenkool
Energie De kracht die dingen laat werken.
Fossiele energiebron Brandstof die in vele jaren gevormd is uit planten-
en/of dierenresten (aardgas, aardolie en steenkool).
Heet ook fossiele energiebron.
6. Je kan 2 redenen noemen waarom fossiele energiebronnen gebruiken niet duurzaam is.
Je kan 2 redenen noemen waarom 1. Er komt daardoor extra koolzuurgas (CO2) in de
fossiele energiebronnen gebruiken lucht en dat veroorzaakt klimaatverandering.
niet duurzaam is. 2. Het raakt langzaam op, de voorraad wordt steeds
kleiner.
Duurzame energiebronnen Energiebronnen die niet vervuilt en nooit opraakt.
Wind, water, zon, aardwarmte.
Welke twee soorten - Fossiele energiebronnen = aardolie, aardgas,
energiebronnen zijn er? steenkool.
(vr. 1b werkboek) - Duurzame energiebronnen = wind, water
(hydro-elektriciteit), zon, aardwarmte
(geothermische energie).
Koolzuurgas CO2 Broeikasgas dat bijdraagt aan het versterkte
broeikaseffect.
7. Je kan uitleggen hoe fossiele energiebronnen ontstaan.
Je kan uitleggen hoe fossiele Uit de resten van afgestorven planten, bomen en
energiebronnen ontstaan. dieren. Dat gebeurt heel langzaam in de loop van
miljoenen jaren.
1
, 8. Je kan uitleggen hoe de aardbevingen in Groningen ontstaan.
Je kan uitleggen hoe de Doordat aardgas uit de grond wordt gehaald.
aardbevingen in Groningen (Aardgaswinning).
ontstaan. Daardoor zakt de grond in.
Als dat plotseling gebeurt, ontstaat er een beving.
9. Je kan uitleggen hoe het natuurlijke broeikaseffect werkt (BB 126).
Je kan uitleggen hoe het natuurlijke 1. Zonnestralen naar aarde
broeikaseffect werkt (BB 126). 2. Zonnestralen weerkaatst door aarde
3. Er zitten broeikasgassen in de atmosfeer
4. Straling door broeikasgassen weer
teruggekaatst naar aarde
5. Straling verlaat uiteindelijk de dampkring.
Broeikaseffect Het vasthouden van de zonnewarmte door de
dampkring.
Wat heeft koolzuurgas met het Dat werkt in de dampkring net als glas in een
broeikaseffect te maken? broeikas. Glas laat de zonnestralen door, maar
(vr. 4b wb) houdt de warmte vast.
→ Koolzuurgas houdt zonnewarmte vast.
Waarom is het broeikaseffect Anders raakt de aarde zijn warmte kwijt aan de
belangrijk op aarde? hogere atmosfeer en is de aarde onbewoonbaar.
(vr. 4c wb) → Koolzuurgas houdt warmte in de dampkring
vast. Daardoor houdt de aarde zijn warmte vast
en niet meteen kwijt aan de hogere atmosfeer.
Zonder broeikaseffect aarde onbewoonbaar. -18
graden.
10. Je kan uitleggen wat het verschil is tussen het natuurlijke en het versterkte broeikaseffect (BB 126 + 127).
Je kan uitleggen wat het verschil is Versterkte broeikaseffect wordt door de mens
tussen het natuurlijke en het veroorzaakt en het natuurlijke broeikaseffect niet.
versterkte broeikaseffect (BB 126 +
127).
11. Je kan de belangrijkste oorzaak van het versterkte broeikaseffect noemen (BB 126).
Je kan de belangrijkste oorzaak van Door het verbranden van fossiele energiestoffen; de
het versterkte broeikaseffect uitstoot van CO2 door gebruik fossiele
noemen (BB 126). energiebronnen.
Versterkte broeikaseffect Opwarming van de aarde door de uitstoot van
broeikasgassen door mensen.
Koolzuurgas (CO2) Broeikasgas dat bijdraagt aan het versterkte
broeikaseffect.
Klimaatverandering Verandering van het klimaat, waarbij de
temperatuur stijgt en het weer extremer wordt.
2
, Wat verandert er bij het versterkte
broeikaseffect?
a. er zijn meer zonnestralen die de
aarde verwarmen.
b. er zijn meer broeikasgassen in
de dampkring.
c. de aarde geeft meer warmte af b, d.
aan de ruimte.
d. er wordt meer warmte op aarde
vastgehouden.
(vr. 5a wb)
12. Je kan twee redenen noemen voor de stijgende zeespiegel door het versterkte broeikaseffect.
Je kan twee redenen noemen voor 1. Poolkappen, landijs, gletsjers smelten.
de stijgende zeespiegel door het 2. Het zeewater zet uit.
versterkte broeikaseffect.
Zeespiegel De gemiddelde hoogte van het zeewater.
Zeespiegelstijging De stijging van de zeespiegel.
Wat gebeurt er als er meer Meer koolzuurgas
koolzuurgas in de lucht → Versterkt broeikaseffect
terechtkomt? Zet in de goede → Hogere temperaturen
volgorde. → Klimaatveranderingen
Hogere temperaturen – versterkt → Stijging zeespiegel.
broeikaseffect – stijging zeespiegel
– klimaatverandering.
(vr. 6a wb)
Waarom stijgt door a, d.
klimaatverandering de zeespiegel?
Juist of onjuist
a. Door de warmte smelten
landijs en gletsjers
b. Door de warmte verdampt
minder water uit de zee.
c. Door de warmte regent het
meer
d. Door de warmte wordt
zeewater warmer en zet
het uit.
(vr. 7a wb)
Bedenk een gevolg van Overstromingen
zeespiegelstijging, en dus van
klimaatverandering.
(vr. 7b wb)
Heeft Nederland last van de Ja, want Nederland ligt voor een groot deel onder de
zeespiegelstijging? (vr. 7c wb) zeespiegel.
Waarom is een verandering van Omdat klimaatverandering vaker is voorgekomen.
het klimaat niet bijzonder?
(vr. 8a wb)
3
- Leer met een kennen- en kunnen lijst als die je van je docent krijgt. En maak
werkboekvragen om te oefenen met toepassingsvragen.
2M Kennen- en kunnenlijst
Algemeen
1. Je kan figuren goed bekijken, door eerst naar de titel te kijken en daarna naar overige informatie
(legenda, tekst bij assen van een grafiek, etc.)
2. Je kan in de atlas een thematische kaart, een overzichtskaart en een plaats opzoeken (zie tabel
hieronder).
3. Je kan de algemene legenda uit de atlas gebruiken (zie tabel hieronder).
Wat zoek je? Hoe vind je dat?
1. Overzichtskaart van een continent of land in Europa Bladwijzer (laatste bladzijde)
2. Plaatsnaam (stad, rivier, vulkaan, etc.) Topografisch namenregister
3. Onderwerp (bijvoorbeeld: bevolkingsdichtheid, aardbevingen, etc.) Trefwoordenregister
Algemene legenda (eerste
4. Betekenis van een symbool op de kaart
bladzijde)
P1 Energie en klimaatverandering
5. Je kan 3 voorbeelden noemen van fossiele energiebronnen.
Je kan 3 voorbeelden noemen van 1. Aardgas
fossiele energiebronnen 2. Aardolie
3. Steenkool
Energie De kracht die dingen laat werken.
Fossiele energiebron Brandstof die in vele jaren gevormd is uit planten-
en/of dierenresten (aardgas, aardolie en steenkool).
Heet ook fossiele energiebron.
6. Je kan 2 redenen noemen waarom fossiele energiebronnen gebruiken niet duurzaam is.
Je kan 2 redenen noemen waarom 1. Er komt daardoor extra koolzuurgas (CO2) in de
fossiele energiebronnen gebruiken lucht en dat veroorzaakt klimaatverandering.
niet duurzaam is. 2. Het raakt langzaam op, de voorraad wordt steeds
kleiner.
Duurzame energiebronnen Energiebronnen die niet vervuilt en nooit opraakt.
Wind, water, zon, aardwarmte.
Welke twee soorten - Fossiele energiebronnen = aardolie, aardgas,
energiebronnen zijn er? steenkool.
(vr. 1b werkboek) - Duurzame energiebronnen = wind, water
(hydro-elektriciteit), zon, aardwarmte
(geothermische energie).
Koolzuurgas CO2 Broeikasgas dat bijdraagt aan het versterkte
broeikaseffect.
7. Je kan uitleggen hoe fossiele energiebronnen ontstaan.
Je kan uitleggen hoe fossiele Uit de resten van afgestorven planten, bomen en
energiebronnen ontstaan. dieren. Dat gebeurt heel langzaam in de loop van
miljoenen jaren.
1
, 8. Je kan uitleggen hoe de aardbevingen in Groningen ontstaan.
Je kan uitleggen hoe de Doordat aardgas uit de grond wordt gehaald.
aardbevingen in Groningen (Aardgaswinning).
ontstaan. Daardoor zakt de grond in.
Als dat plotseling gebeurt, ontstaat er een beving.
9. Je kan uitleggen hoe het natuurlijke broeikaseffect werkt (BB 126).
Je kan uitleggen hoe het natuurlijke 1. Zonnestralen naar aarde
broeikaseffect werkt (BB 126). 2. Zonnestralen weerkaatst door aarde
3. Er zitten broeikasgassen in de atmosfeer
4. Straling door broeikasgassen weer
teruggekaatst naar aarde
5. Straling verlaat uiteindelijk de dampkring.
Broeikaseffect Het vasthouden van de zonnewarmte door de
dampkring.
Wat heeft koolzuurgas met het Dat werkt in de dampkring net als glas in een
broeikaseffect te maken? broeikas. Glas laat de zonnestralen door, maar
(vr. 4b wb) houdt de warmte vast.
→ Koolzuurgas houdt zonnewarmte vast.
Waarom is het broeikaseffect Anders raakt de aarde zijn warmte kwijt aan de
belangrijk op aarde? hogere atmosfeer en is de aarde onbewoonbaar.
(vr. 4c wb) → Koolzuurgas houdt warmte in de dampkring
vast. Daardoor houdt de aarde zijn warmte vast
en niet meteen kwijt aan de hogere atmosfeer.
Zonder broeikaseffect aarde onbewoonbaar. -18
graden.
10. Je kan uitleggen wat het verschil is tussen het natuurlijke en het versterkte broeikaseffect (BB 126 + 127).
Je kan uitleggen wat het verschil is Versterkte broeikaseffect wordt door de mens
tussen het natuurlijke en het veroorzaakt en het natuurlijke broeikaseffect niet.
versterkte broeikaseffect (BB 126 +
127).
11. Je kan de belangrijkste oorzaak van het versterkte broeikaseffect noemen (BB 126).
Je kan de belangrijkste oorzaak van Door het verbranden van fossiele energiestoffen; de
het versterkte broeikaseffect uitstoot van CO2 door gebruik fossiele
noemen (BB 126). energiebronnen.
Versterkte broeikaseffect Opwarming van de aarde door de uitstoot van
broeikasgassen door mensen.
Koolzuurgas (CO2) Broeikasgas dat bijdraagt aan het versterkte
broeikaseffect.
Klimaatverandering Verandering van het klimaat, waarbij de
temperatuur stijgt en het weer extremer wordt.
2
, Wat verandert er bij het versterkte
broeikaseffect?
a. er zijn meer zonnestralen die de
aarde verwarmen.
b. er zijn meer broeikasgassen in
de dampkring.
c. de aarde geeft meer warmte af b, d.
aan de ruimte.
d. er wordt meer warmte op aarde
vastgehouden.
(vr. 5a wb)
12. Je kan twee redenen noemen voor de stijgende zeespiegel door het versterkte broeikaseffect.
Je kan twee redenen noemen voor 1. Poolkappen, landijs, gletsjers smelten.
de stijgende zeespiegel door het 2. Het zeewater zet uit.
versterkte broeikaseffect.
Zeespiegel De gemiddelde hoogte van het zeewater.
Zeespiegelstijging De stijging van de zeespiegel.
Wat gebeurt er als er meer Meer koolzuurgas
koolzuurgas in de lucht → Versterkt broeikaseffect
terechtkomt? Zet in de goede → Hogere temperaturen
volgorde. → Klimaatveranderingen
Hogere temperaturen – versterkt → Stijging zeespiegel.
broeikaseffect – stijging zeespiegel
– klimaatverandering.
(vr. 6a wb)
Waarom stijgt door a, d.
klimaatverandering de zeespiegel?
Juist of onjuist
a. Door de warmte smelten
landijs en gletsjers
b. Door de warmte verdampt
minder water uit de zee.
c. Door de warmte regent het
meer
d. Door de warmte wordt
zeewater warmer en zet
het uit.
(vr. 7a wb)
Bedenk een gevolg van Overstromingen
zeespiegelstijging, en dus van
klimaatverandering.
(vr. 7b wb)
Heeft Nederland last van de Ja, want Nederland ligt voor een groot deel onder de
zeespiegelstijging? (vr. 7c wb) zeespiegel.
Waarom is een verandering van Omdat klimaatverandering vaker is voorgekomen.
het klimaat niet bijzonder?
(vr. 8a wb)
3
