Adviesrapport
Hoe kunnen verpleegkundigen de zorg toegankelijker maken voor
migranten met dementie en hun mantelzorgers?
N a a m : L a u ra S p e e & T u g b a A t a
S t u d e n t n u m m e r T u g b a : S 114 0 7 6 2
S tu d e n tn u m m e r L a u ra : S 113 0 2 2 4
K la s : V P V 4 18
O p le id in g : H b o - ve rp le e g k u n d e
S c h o o l: H o g e s c h o o l W in d e s h e im , Z w o lle
D a tu m : 2 0 -12 -2 0 2 1
S t a g e d o c e n t : B irg it v a n E e
W e rk b e g e le id e r: G ö zd e D u ra n
,Voorwoord
Wij zijn Laura Spee en Tugba Ata, twee 4e jaars studenten Hbo-Verpleegkunde aan de Hogeschool
Windesheim, locatie Zwolle. Voor het lectoraat Goed leven met Dementie, tevens onze
opdrachtgever, hebben wij onderzoek gedaan naar hoe verpleegkundigen de zorg toegankelijker
kunnen maken voor niet-westerse migranten met dementie en hun mantelzorgers.
Voor u ligt het adviesrapport: ‘Toegankelijkheid van zorg vergroten voor niet-westerse migranten
met dementie en hun mantelzorgers’. Dit onderzoek is geschreven in het kader van het semester
Verbeteren van Zorg. In de tijdsperiode van september 2021 tot en met december 2021 zijn wij bezig
geweest met het schrijven van het adviesrapport. Het is een vijfjarig onderzoek waar wij gedurende
twee semesters een bijdrage aan hebben geleverd. Dit is gedaan door aanbevelingen te schrijven aan
onze opdrachtgever, over hoe verpleegkundigen 1 de zorg toegankelijker kunnen maken voor niet-
westerse migranten.
Binnen het onderzoek streven wij naar het constant en doelgericht werken aan kwaliteitsverbetering
met inachtneming van de wensen van patiëntengroepen en professionals binnen de zorgverlening.
Om dit te kunnen bereiken wordt er veilig, effectief, gelijkwaardig en persoonsgericht gewerkt.
Graag willen wij onze opdrachtgever bedanken voor de fijne begeleiding en adviezen die wij hebben
mogen ontvangen tijdens deze semesters. Ook willen wij alle respondenten bedanken die hun
bijdrage hebben geleverd aan dit onderzoek.
Laura Spee en Tugba Ata
Zwolle, 20 december 2021
1
Met verpleegkundigen wordt in dit adviesrapport casemanagers dementie en praktijkondersteuners bedoeld.
2
,Samenvatting
Inleiding/ aanleiding
Niet westerse- migranten bezitten onvoldoende vaardigheden om toegang tot zorg te kunnen
krijgen. Om deze toegang tot zorg te kunnen verlenen hebben verpleegkundige competenties nodig.
Zowel de vaardigheden van migranten als de competenties van de verpleegkundigen zijn niet
voldoende.
Doelstelling
Het doel is te onderzoeken hoe verpleegkundigen de zorg toegankelijker kunnen maken voor niet-
westerse migranten met dementie en hun mantelzorgers.
Methoden
De literatuurstudie was gericht op deelvraag 1, ‘waar lopen verpleegkundigen tegenaan bij het
verlenen van toegang tot zorg aan niet-westerse migranten’. Deelvraag 2 was gericht op hoe
verpleegkundigen de ervaren knelpunten konden overwinnen. Ten slotte was er nog gebruik
gemaakt van Design Thinking bijeenkomsten. De focusgroepen werden getranscribeerd, gecodeerd
en geanalyseerd. De literatuurstudie werd geanalyseerd door middel van een zoekstrategie.
Resultaten
Uit de literatuurstudie kwam naar voren dat verpleegkundigen meerdere knelpunten ervaarden bij
het verlenen van toegang tot zorg voor niet- westerse migranten met dementie. Uit de focusgroepen
kwam naar voren dat verpleegkundigen behoefte hadden aan: een sociale kaart, handvatten om
gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken, kennis/ informatie over cultuurhighlights, regels,
cultuur en gebruiken. Ten slotte kwam uit de Design Thinking naar voren dat verpleegkundigen de
knelpunten verschil contactpersoon/beslisser en niet weten hoe ze de juiste vragen konden stellen
het belangrijkste vonden om te overwinnen.
Discussie
Er kan geïnterpreteerd worden dat de resultaten vanuit de literatuurstudie en de focusgroepen
grotendeels overeenkomen. Wat nieuw naar voren is gekomen uit de focusgroepen vergeleken met
de literatuur is dat het onduidelijk is wie betrokken is bij de zorg met welke rol en dat
verpleegkundigen dat graag overzichtelijk willen hebben.
Conclusie
Verpleegkundigen dragen verschillende oplossingen aan om de ervaren te knelpunten te kunnen
overwinnen. Echter vinden ze onderwerpen onduidelijkheid verschil beslisser/contactpersoon en niet
weten welke vragen ze kunnen/mogen stellen het belangrijkste om te overwinnen om de
toegankelijkheid van zorg te kunnen vergroten.
Aanbevelingen
De aanbevelingen die werden gegeven zijn: cultureel interview toepassen in een
anamnesegesprek/opnamegesprek, sociogram implementeren in familiegesprekken, sociale kaart
opstellen en training communicatievaardigheden volgen.
3
, Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................2
1.1: Gezondheidsverschillen tussen Nederlandse ouderen en ouderen met een
migratieachtergrond...........................................................................................................................6
1.2: Complexiteit zorgsysteem bij niet-westerse migranten..............................................................6
1.3: Onbekendheid dementie onder niet-westerse migranten..........................................................7
1.4: Complexiteit toegang tot zorg voor professionals.......................................................................7
1.5: Doelstelling, hoofdvraag en deelvragen......................................................................................8
Hoofdstuk 2: Methodologie & technieken.............................................................................................9
2.1 Participatief actieonderzoek (PAO)...............................................................................................9
2.1.1 Dataverzamelingsmethode deelvraag 1....................................................................................9
2.1.2 Dataverzamelingsmethode deelvraag 2..................................................................................10
2.2 Betrouwbaarheid en validiteit....................................................................................................11
2.3 Juridische en etnische aspecten.................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Resultaten.......................................................................................................................12
3.1 Deelvraag 1: Wat zijn de knelpunten waar verpleegkundigen tegen aanlopen bij het verlenen
van toegang tot zorg aan migranten met dementie en hun mantelzorgers?...................................12
3.1.1 Ontoereikende kennis en culturele gevoeligheid....................................................................12
3.1.2 Taalbarrière.........................................................................................................................13
3.1.3 Contact leggen en onderhouden.........................................................................................13
3.1.4 Onduidelijkheid over vindbaarheid van dementiediensten.................................................13
3.1.5 Stereotype...........................................................................................................................13
3.2 Deelvraag 2: Wat hebben verpleegkundigen nodig om de knelpunten te overwinnen?............14
Hoofdstuk 4: Discussie..........................................................................................................................16
4.1 Zwakte punten............................................................................................................................16
4.2 Sterke punten.............................................................................................................................16
Hoofdstuk 5: Conclusie.........................................................................................................................17
Hoofdstuk 6: Aanbevelingen................................................................................................................18
Hoofdstuk 7: Nawoord.........................................................................................................................20
Hoofdstuk 8: Literatuurlijst...................................................................................................................21
Hoofdstuk 9: Bijlagen............................................................................................................................23
Bijlage 1: CRAPP Test........................................................................................................................23
Bijlage 2: Zoekstrategie....................................................................................................................26
Bijlage 3: Codeboom.........................................................................................................................28
Bijlage 4: PDDOEN-cyclus.................................................................................................................30
Bijlage 5: SWOT- analyse..................................................................................................................32
4
Hoe kunnen verpleegkundigen de zorg toegankelijker maken voor
migranten met dementie en hun mantelzorgers?
N a a m : L a u ra S p e e & T u g b a A t a
S t u d e n t n u m m e r T u g b a : S 114 0 7 6 2
S tu d e n tn u m m e r L a u ra : S 113 0 2 2 4
K la s : V P V 4 18
O p le id in g : H b o - ve rp le e g k u n d e
S c h o o l: H o g e s c h o o l W in d e s h e im , Z w o lle
D a tu m : 2 0 -12 -2 0 2 1
S t a g e d o c e n t : B irg it v a n E e
W e rk b e g e le id e r: G ö zd e D u ra n
,Voorwoord
Wij zijn Laura Spee en Tugba Ata, twee 4e jaars studenten Hbo-Verpleegkunde aan de Hogeschool
Windesheim, locatie Zwolle. Voor het lectoraat Goed leven met Dementie, tevens onze
opdrachtgever, hebben wij onderzoek gedaan naar hoe verpleegkundigen de zorg toegankelijker
kunnen maken voor niet-westerse migranten met dementie en hun mantelzorgers.
Voor u ligt het adviesrapport: ‘Toegankelijkheid van zorg vergroten voor niet-westerse migranten
met dementie en hun mantelzorgers’. Dit onderzoek is geschreven in het kader van het semester
Verbeteren van Zorg. In de tijdsperiode van september 2021 tot en met december 2021 zijn wij bezig
geweest met het schrijven van het adviesrapport. Het is een vijfjarig onderzoek waar wij gedurende
twee semesters een bijdrage aan hebben geleverd. Dit is gedaan door aanbevelingen te schrijven aan
onze opdrachtgever, over hoe verpleegkundigen 1 de zorg toegankelijker kunnen maken voor niet-
westerse migranten.
Binnen het onderzoek streven wij naar het constant en doelgericht werken aan kwaliteitsverbetering
met inachtneming van de wensen van patiëntengroepen en professionals binnen de zorgverlening.
Om dit te kunnen bereiken wordt er veilig, effectief, gelijkwaardig en persoonsgericht gewerkt.
Graag willen wij onze opdrachtgever bedanken voor de fijne begeleiding en adviezen die wij hebben
mogen ontvangen tijdens deze semesters. Ook willen wij alle respondenten bedanken die hun
bijdrage hebben geleverd aan dit onderzoek.
Laura Spee en Tugba Ata
Zwolle, 20 december 2021
1
Met verpleegkundigen wordt in dit adviesrapport casemanagers dementie en praktijkondersteuners bedoeld.
2
,Samenvatting
Inleiding/ aanleiding
Niet westerse- migranten bezitten onvoldoende vaardigheden om toegang tot zorg te kunnen
krijgen. Om deze toegang tot zorg te kunnen verlenen hebben verpleegkundige competenties nodig.
Zowel de vaardigheden van migranten als de competenties van de verpleegkundigen zijn niet
voldoende.
Doelstelling
Het doel is te onderzoeken hoe verpleegkundigen de zorg toegankelijker kunnen maken voor niet-
westerse migranten met dementie en hun mantelzorgers.
Methoden
De literatuurstudie was gericht op deelvraag 1, ‘waar lopen verpleegkundigen tegenaan bij het
verlenen van toegang tot zorg aan niet-westerse migranten’. Deelvraag 2 was gericht op hoe
verpleegkundigen de ervaren knelpunten konden overwinnen. Ten slotte was er nog gebruik
gemaakt van Design Thinking bijeenkomsten. De focusgroepen werden getranscribeerd, gecodeerd
en geanalyseerd. De literatuurstudie werd geanalyseerd door middel van een zoekstrategie.
Resultaten
Uit de literatuurstudie kwam naar voren dat verpleegkundigen meerdere knelpunten ervaarden bij
het verlenen van toegang tot zorg voor niet- westerse migranten met dementie. Uit de focusgroepen
kwam naar voren dat verpleegkundigen behoefte hadden aan: een sociale kaart, handvatten om
gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken, kennis/ informatie over cultuurhighlights, regels,
cultuur en gebruiken. Ten slotte kwam uit de Design Thinking naar voren dat verpleegkundigen de
knelpunten verschil contactpersoon/beslisser en niet weten hoe ze de juiste vragen konden stellen
het belangrijkste vonden om te overwinnen.
Discussie
Er kan geïnterpreteerd worden dat de resultaten vanuit de literatuurstudie en de focusgroepen
grotendeels overeenkomen. Wat nieuw naar voren is gekomen uit de focusgroepen vergeleken met
de literatuur is dat het onduidelijk is wie betrokken is bij de zorg met welke rol en dat
verpleegkundigen dat graag overzichtelijk willen hebben.
Conclusie
Verpleegkundigen dragen verschillende oplossingen aan om de ervaren te knelpunten te kunnen
overwinnen. Echter vinden ze onderwerpen onduidelijkheid verschil beslisser/contactpersoon en niet
weten welke vragen ze kunnen/mogen stellen het belangrijkste om te overwinnen om de
toegankelijkheid van zorg te kunnen vergroten.
Aanbevelingen
De aanbevelingen die werden gegeven zijn: cultureel interview toepassen in een
anamnesegesprek/opnamegesprek, sociogram implementeren in familiegesprekken, sociale kaart
opstellen en training communicatievaardigheden volgen.
3
, Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................2
1.1: Gezondheidsverschillen tussen Nederlandse ouderen en ouderen met een
migratieachtergrond...........................................................................................................................6
1.2: Complexiteit zorgsysteem bij niet-westerse migranten..............................................................6
1.3: Onbekendheid dementie onder niet-westerse migranten..........................................................7
1.4: Complexiteit toegang tot zorg voor professionals.......................................................................7
1.5: Doelstelling, hoofdvraag en deelvragen......................................................................................8
Hoofdstuk 2: Methodologie & technieken.............................................................................................9
2.1 Participatief actieonderzoek (PAO)...............................................................................................9
2.1.1 Dataverzamelingsmethode deelvraag 1....................................................................................9
2.1.2 Dataverzamelingsmethode deelvraag 2..................................................................................10
2.2 Betrouwbaarheid en validiteit....................................................................................................11
2.3 Juridische en etnische aspecten.................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Resultaten.......................................................................................................................12
3.1 Deelvraag 1: Wat zijn de knelpunten waar verpleegkundigen tegen aanlopen bij het verlenen
van toegang tot zorg aan migranten met dementie en hun mantelzorgers?...................................12
3.1.1 Ontoereikende kennis en culturele gevoeligheid....................................................................12
3.1.2 Taalbarrière.........................................................................................................................13
3.1.3 Contact leggen en onderhouden.........................................................................................13
3.1.4 Onduidelijkheid over vindbaarheid van dementiediensten.................................................13
3.1.5 Stereotype...........................................................................................................................13
3.2 Deelvraag 2: Wat hebben verpleegkundigen nodig om de knelpunten te overwinnen?............14
Hoofdstuk 4: Discussie..........................................................................................................................16
4.1 Zwakte punten............................................................................................................................16
4.2 Sterke punten.............................................................................................................................16
Hoofdstuk 5: Conclusie.........................................................................................................................17
Hoofdstuk 6: Aanbevelingen................................................................................................................18
Hoofdstuk 7: Nawoord.........................................................................................................................20
Hoofdstuk 8: Literatuurlijst...................................................................................................................21
Hoofdstuk 9: Bijlagen............................................................................................................................23
Bijlage 1: CRAPP Test........................................................................................................................23
Bijlage 2: Zoekstrategie....................................................................................................................26
Bijlage 3: Codeboom.........................................................................................................................28
Bijlage 4: PDDOEN-cyclus.................................................................................................................30
Bijlage 5: SWOT- analyse..................................................................................................................32
4
