Colleges 1.4C Intelligentie,
persoonlijkheid en identiteit
College 1, 03-01-2022
Openingscollege
Diagnostische cyclus
- Klachtanalyse: uitspraak dat gedrag van de cliënt (kind) als negatief wordt ervaren door de
cliënt of diens omgeving (school, ouders). Je verzamelt zoveel mogelijk informatie over het
kind en het probleem.
- Probleemanalyse: gedragingen van de cliënt op basis waarvan de pedagoog kan vaststellen
dat er sprake is van een ongunstige toestand.
- Diagnosestelling (verklaringsanalyse): stellen van een diagnose die als verklaring kan dienen
voor problematisch gedrag.
- Indicatiestelling (indicatieanalyse): geven van aanbeveling voor behandeling.
Het is een cyclus omdat je bij gebrek aan informatie terug kan naar een eerdere stap.
1. Persoonlijkheid: benaderingen
1. Psychoanalytische benadering (Sigmund Freud, college Stacey Sanders)
2. Psychosociale benadering (Erik Erikson)
3. Dispositionele benadering (Big Five, college Amaranta de Haan)
4. Situationisme en interactionisme
5. Biologische benadering: gedragsgenetica
2. Intelligentie: benaderingen
1. Psychometrisch: operationaliseren met als doel verklaren en voorspellen
2. Cognitief-psychologisch: zicht krijgen op mentale processen via reactietijden
3. Neurologisch: bijvoorbeeld bloedtoevoer naar hersenen, vorm van EEG
4. Beschrijvend: verschillende manifestaties (factoren) in verband brengen met elkaar
In dit blok staan de eerste en laatste benadering centraal.
3. Etnische identiteit
Psychosociale theorie – Erik Erikson
- Adolescentie (13-18 jaar): identiteit versus rolverwarring
Etnische identiteit is onderdeel van sociale identiteit.
Psychoanalyse – Stacey Sanders
Freud
Cartoon: sleutel bij het brein refereert naar het onbewuste.
- 1856-1939, jongste en slimste van 8 kinderen, favoriet van zijn moeder
- PhD in medicijnen, neuroloog
- Basis van de psychoanalyse (Parijs)
- Zocht naar psychologische i.p.v. fysieke oorzaken voor ziekten
- Bekend om hypnose bij behandeling van hysterie
- Baanbrekend werk geleverd op het gebied van onbewuste
- 12 keer genomineerd voor Nobelprijs, nooit gewonnen
- Verslaafd aan cocaïne en last van depressie en angsten, gestorven aan kanker (kettingroker)
Bijdrage aan psychologie
1
, - Game changer
- 19e eeuw werd gekenmerkt door positivisme en het idee dat mensen (rationeel) controle
hebben over zichzelf en de omgeving Freud: mensen handelen vaak op basis van het
onbewuste (zaken waar ze geen controle over hebben)
- Theorie over persoonlijkheid en psychotherapie
- Zag als eerste een relatie tussen emotionele stoornissen en fysieke symptomen
- Benadrukte dat ervaringen in de jeugd een grote stempel drukte op iemands ontwikkeling
Complexiteit Freud’s theorie
- Bleef theorie aanpassen
- Nooit eindversie van theorie
- Weinig wetenschappelijke evidentie voor theorie (maar wel erg invloedrijk)
- Grand theory omvatte veel verschillende aspecten
o Model van het brein (topographical model of the mind)
o Mentale structuren (id, ego, superego)
o Persoonlijkheidsontwikkeling (psychoseksuele ontwikkelingstheorie)
o Psychopathologie en ontwikkeling van symptomen
o Psychotherapie
Basiselementen psychoanalytisch perspectief
Gedrag wordt bepaald door onze ervaringen in het verleden die opgeslagen zijn in ons onbewuste.
Drie assumpties:
1. Principe van psychic determinism: niets in ons brein gebeurt per ongeluk. Al ons gedrag
wordt bepaald door innerlijke krachten die gerelateerd zijn aan twee instincten: Eros/Libido
(levensdrift) en Thanatos (doodsdrift)
2. De rol van het onbewuste: bewust en reationeel handelen is een uitzondering. Het
onbewuste speelt een grotere rol in ons handelen
3. Conflict: er is altijd sprake van een conflict tussen tegenstrijdige impulsen (bijvoorbeeld liefde
versus haat). Deze conflicten veroorzaken vaak angst.
Vijf psychoseksuele stadia van ontwikkeling
Oraal, anaal, fallisch, latent, genitaal.
Als er iets fout is gegaan in de eerste drie fases, dan kunnen er fixaties ontstaan.
Oedipus complex: jongens voelen zich de baas over hun moeder en verafschuwen vader
Penisnijd: meisjes beseffen dat ze geen penis hebben
Topografische model van het brein
1. Bewuste (conscious): zaken waar we ons nu bewust van zijn, gedachten en waarnemingen
die nu toegankelijk zijn.
2. Onderbewuste (preconscious): herinneringen en opgeslagen kennis, kunnen worden
opgehaald als we dat willen. Bijvoorbeeld: de laatste film die je hebt gezien.
3. Onbewuste (unconscious): geen directe toegang, bepaalt wel gedrag. Niet vrijwillig naar
bewustzijn te halen. Instincten en (egocentrische) behoeften.
ID, ego, superego
Deze drie delen van je persoonlijkheid worden gedreven door onbewuste energie en zijn continu met
elkaar in conflict:
- ID: impuls gedreven, instincten gericht op het vergaren van plezier en het vermijden van pijn.
- Ego: het op realistische en sociaal gepaste wijze voldoen aan de verlangens van het ID
(realiteitsprincipe).
- Superego: geïnternaliseerde morele normen (oordelen op basis van idealen).
2
persoonlijkheid en identiteit
College 1, 03-01-2022
Openingscollege
Diagnostische cyclus
- Klachtanalyse: uitspraak dat gedrag van de cliënt (kind) als negatief wordt ervaren door de
cliënt of diens omgeving (school, ouders). Je verzamelt zoveel mogelijk informatie over het
kind en het probleem.
- Probleemanalyse: gedragingen van de cliënt op basis waarvan de pedagoog kan vaststellen
dat er sprake is van een ongunstige toestand.
- Diagnosestelling (verklaringsanalyse): stellen van een diagnose die als verklaring kan dienen
voor problematisch gedrag.
- Indicatiestelling (indicatieanalyse): geven van aanbeveling voor behandeling.
Het is een cyclus omdat je bij gebrek aan informatie terug kan naar een eerdere stap.
1. Persoonlijkheid: benaderingen
1. Psychoanalytische benadering (Sigmund Freud, college Stacey Sanders)
2. Psychosociale benadering (Erik Erikson)
3. Dispositionele benadering (Big Five, college Amaranta de Haan)
4. Situationisme en interactionisme
5. Biologische benadering: gedragsgenetica
2. Intelligentie: benaderingen
1. Psychometrisch: operationaliseren met als doel verklaren en voorspellen
2. Cognitief-psychologisch: zicht krijgen op mentale processen via reactietijden
3. Neurologisch: bijvoorbeeld bloedtoevoer naar hersenen, vorm van EEG
4. Beschrijvend: verschillende manifestaties (factoren) in verband brengen met elkaar
In dit blok staan de eerste en laatste benadering centraal.
3. Etnische identiteit
Psychosociale theorie – Erik Erikson
- Adolescentie (13-18 jaar): identiteit versus rolverwarring
Etnische identiteit is onderdeel van sociale identiteit.
Psychoanalyse – Stacey Sanders
Freud
Cartoon: sleutel bij het brein refereert naar het onbewuste.
- 1856-1939, jongste en slimste van 8 kinderen, favoriet van zijn moeder
- PhD in medicijnen, neuroloog
- Basis van de psychoanalyse (Parijs)
- Zocht naar psychologische i.p.v. fysieke oorzaken voor ziekten
- Bekend om hypnose bij behandeling van hysterie
- Baanbrekend werk geleverd op het gebied van onbewuste
- 12 keer genomineerd voor Nobelprijs, nooit gewonnen
- Verslaafd aan cocaïne en last van depressie en angsten, gestorven aan kanker (kettingroker)
Bijdrage aan psychologie
1
, - Game changer
- 19e eeuw werd gekenmerkt door positivisme en het idee dat mensen (rationeel) controle
hebben over zichzelf en de omgeving Freud: mensen handelen vaak op basis van het
onbewuste (zaken waar ze geen controle over hebben)
- Theorie over persoonlijkheid en psychotherapie
- Zag als eerste een relatie tussen emotionele stoornissen en fysieke symptomen
- Benadrukte dat ervaringen in de jeugd een grote stempel drukte op iemands ontwikkeling
Complexiteit Freud’s theorie
- Bleef theorie aanpassen
- Nooit eindversie van theorie
- Weinig wetenschappelijke evidentie voor theorie (maar wel erg invloedrijk)
- Grand theory omvatte veel verschillende aspecten
o Model van het brein (topographical model of the mind)
o Mentale structuren (id, ego, superego)
o Persoonlijkheidsontwikkeling (psychoseksuele ontwikkelingstheorie)
o Psychopathologie en ontwikkeling van symptomen
o Psychotherapie
Basiselementen psychoanalytisch perspectief
Gedrag wordt bepaald door onze ervaringen in het verleden die opgeslagen zijn in ons onbewuste.
Drie assumpties:
1. Principe van psychic determinism: niets in ons brein gebeurt per ongeluk. Al ons gedrag
wordt bepaald door innerlijke krachten die gerelateerd zijn aan twee instincten: Eros/Libido
(levensdrift) en Thanatos (doodsdrift)
2. De rol van het onbewuste: bewust en reationeel handelen is een uitzondering. Het
onbewuste speelt een grotere rol in ons handelen
3. Conflict: er is altijd sprake van een conflict tussen tegenstrijdige impulsen (bijvoorbeeld liefde
versus haat). Deze conflicten veroorzaken vaak angst.
Vijf psychoseksuele stadia van ontwikkeling
Oraal, anaal, fallisch, latent, genitaal.
Als er iets fout is gegaan in de eerste drie fases, dan kunnen er fixaties ontstaan.
Oedipus complex: jongens voelen zich de baas over hun moeder en verafschuwen vader
Penisnijd: meisjes beseffen dat ze geen penis hebben
Topografische model van het brein
1. Bewuste (conscious): zaken waar we ons nu bewust van zijn, gedachten en waarnemingen
die nu toegankelijk zijn.
2. Onderbewuste (preconscious): herinneringen en opgeslagen kennis, kunnen worden
opgehaald als we dat willen. Bijvoorbeeld: de laatste film die je hebt gezien.
3. Onbewuste (unconscious): geen directe toegang, bepaalt wel gedrag. Niet vrijwillig naar
bewustzijn te halen. Instincten en (egocentrische) behoeften.
ID, ego, superego
Deze drie delen van je persoonlijkheid worden gedreven door onbewuste energie en zijn continu met
elkaar in conflict:
- ID: impuls gedreven, instincten gericht op het vergaren van plezier en het vermijden van pijn.
- Ego: het op realistische en sociaal gepaste wijze voldoen aan de verlangens van het ID
(realiteitsprincipe).
- Superego: geïnternaliseerde morele normen (oordelen op basis van idealen).
2
