Leerdoelen m.b.t. casuïstiek
• De meest voorkomende virale en bacteriële ziekteverwekkers van lucht- en
urineweginfecties duiden.
• De principes van het opwekken van immuniteit door middel van vaccins, en het belang
van adjuvantia daarbij, schetsen.
• Het werkingsmechanisme van antivirale middelen en antibiotica
(bètalactamantibiotica, fluorchinolonen, macroliden, tetracyclines en co-trimoxazol)
tot op moleculair niveau uitleggen.
• De behandeling van bacteriële lucht- en urineweginfecties beargumenteren.
,Casuïstiek-bijeenkomst 1: koortslip
Voorbereiding
1. Hoe vaak komen koortslippen voor in Nederland?
Boek: leerboek microbiologie en infectieziekten
De prevalentie van antistoffen tegen HSV-1 varieert onder volwassenen maar is in de
meeste bevolkingsgroepen tussen 40 en 95 %. Bekend is dat er zich meer dan 50 % van
de HSV-seropositieven regelmatig tot één keer in een aantal jaren een symptomatische
reactivatie ontwikkelt van HSV-1, meestal als koortslip.
NHG-standaard
Ongeveer 20 tot 40% van de bevolking heeft waarschijnlijk ooit een koortslip gehad. Een
derde van de patiënten krijgt recidieven, vaak verscheidene per jaar.
Zo’n 50 tot 70% van de bevolking is drager van het virus. Een groot aantal mensen met
herpes labialis zoekt geen contact met een huisarts en maakt gebruik van
zelfzorgmiddelen.
Cijfers uit 2015
Mannen: 1,9 per 1000 inwoners
Vrouwen: 4,4 per 1000 inwoners
Vrouwen (tussen 19 en 24 jaar): 7,1 per 1000 inwoners
2. Hoe ontstaat een koortslip en waarom komt deze af en toe terug?
Herpessimplexvirus kan in twee types voorkomen: type 1 veroorzaakt infecties in de
bovenste lichaamshelft(gelaat en lippen), type 2 doet dit in de onderste lichaamshelft
(rond de geslachtsorganen) t. Type 1 kan na primaire infectie (deze gebeurt meestal
asymptomatisch) latent blijven in het ganglion trigeminale van de gastheer
→ zenuwknoop in het gezicht
Een reactivatie van deze type 1 kan zich presenteren als een herpes labialis, of beter
gezegd een koortslip. Deze reactivatie vindt plaats via de nervus trigeminus.
Reactivatie van het virus kan optreden in perioden van stress, tijdens de menstruatie,
bij koortsende ziektebeelden en bij expositie aan zonlicht.
Een koortslip is besmettelijk als de vesikels geen korst hebben gevormd; het bevindt
zich in het vocht van de ontstane blaasjes.
, 3. Wat zijn de belangrijkste (uiterlijke) kenmerken van een koortslip?
Herpes labialis is een goedaardige infectie waarbij meestal op of rond de lippen of het
mondslijmvlies in groepjes gelegen blaasjes (vesikels) met helder vocht op een
erythemateuze (rood gezwollen) ondergrond ontstaan. Tintelingen of een branderige pijn
gaan soms vooraf aan de klachten of gaan hiermee gepaard. Na indroging van de
blaasjes ontstaan korsten (crustae).
4. Wat voor type virus is het herpes virus?
Het herpesvirus is een dubbelstrengs DNA-virus. Hierbij bestaat het erfelijk materiaal uit
DNA. Na binnendringen gaat dit DNA naar de kern van de cel en vindt transcriptie van
DNA naar mRNA plaats en kunnen de virale eiwitten gemaakt worden (translatie). Een
en ander is zo geregeld dat de cel vooral het virale DNA afschrijft en nauwelijks zijn
eigen DNA behalve als dat DNA codeert voor eiwitten die het virus zelf nodig heeft bij het
maken van het virale DNA
5. Hoe is het herpes virus in staat een cel te infecteren en zich te repliceren?
Virussen zijn celspecifiek; virussen binden aan specifieke receptoren op de targetcel
Viraal DNA is primitief en bevat de informatie om het virus te kopiëren. Het virale DNA
wordt d.m.v. transcriptie gelezen en op basis hiervan worden eiwitten gesynthetiseerd.
Bovenstaand plaatje zou in een paar stappen kunnen worden beschreven:
1. Het virus versmelt met plasmamembraan na binding aan specifieke cellulaire
receptoren via envelop glycoproteïnen.
2. Na fusie wordt het capside door het cytoplasma naar een nucleaire porie
getransporteerd, uncoating vindt plaats en het DNA wordt geassocieerd met de kern.
• De meest voorkomende virale en bacteriële ziekteverwekkers van lucht- en
urineweginfecties duiden.
• De principes van het opwekken van immuniteit door middel van vaccins, en het belang
van adjuvantia daarbij, schetsen.
• Het werkingsmechanisme van antivirale middelen en antibiotica
(bètalactamantibiotica, fluorchinolonen, macroliden, tetracyclines en co-trimoxazol)
tot op moleculair niveau uitleggen.
• De behandeling van bacteriële lucht- en urineweginfecties beargumenteren.
,Casuïstiek-bijeenkomst 1: koortslip
Voorbereiding
1. Hoe vaak komen koortslippen voor in Nederland?
Boek: leerboek microbiologie en infectieziekten
De prevalentie van antistoffen tegen HSV-1 varieert onder volwassenen maar is in de
meeste bevolkingsgroepen tussen 40 en 95 %. Bekend is dat er zich meer dan 50 % van
de HSV-seropositieven regelmatig tot één keer in een aantal jaren een symptomatische
reactivatie ontwikkelt van HSV-1, meestal als koortslip.
NHG-standaard
Ongeveer 20 tot 40% van de bevolking heeft waarschijnlijk ooit een koortslip gehad. Een
derde van de patiënten krijgt recidieven, vaak verscheidene per jaar.
Zo’n 50 tot 70% van de bevolking is drager van het virus. Een groot aantal mensen met
herpes labialis zoekt geen contact met een huisarts en maakt gebruik van
zelfzorgmiddelen.
Cijfers uit 2015
Mannen: 1,9 per 1000 inwoners
Vrouwen: 4,4 per 1000 inwoners
Vrouwen (tussen 19 en 24 jaar): 7,1 per 1000 inwoners
2. Hoe ontstaat een koortslip en waarom komt deze af en toe terug?
Herpessimplexvirus kan in twee types voorkomen: type 1 veroorzaakt infecties in de
bovenste lichaamshelft(gelaat en lippen), type 2 doet dit in de onderste lichaamshelft
(rond de geslachtsorganen) t. Type 1 kan na primaire infectie (deze gebeurt meestal
asymptomatisch) latent blijven in het ganglion trigeminale van de gastheer
→ zenuwknoop in het gezicht
Een reactivatie van deze type 1 kan zich presenteren als een herpes labialis, of beter
gezegd een koortslip. Deze reactivatie vindt plaats via de nervus trigeminus.
Reactivatie van het virus kan optreden in perioden van stress, tijdens de menstruatie,
bij koortsende ziektebeelden en bij expositie aan zonlicht.
Een koortslip is besmettelijk als de vesikels geen korst hebben gevormd; het bevindt
zich in het vocht van de ontstane blaasjes.
, 3. Wat zijn de belangrijkste (uiterlijke) kenmerken van een koortslip?
Herpes labialis is een goedaardige infectie waarbij meestal op of rond de lippen of het
mondslijmvlies in groepjes gelegen blaasjes (vesikels) met helder vocht op een
erythemateuze (rood gezwollen) ondergrond ontstaan. Tintelingen of een branderige pijn
gaan soms vooraf aan de klachten of gaan hiermee gepaard. Na indroging van de
blaasjes ontstaan korsten (crustae).
4. Wat voor type virus is het herpes virus?
Het herpesvirus is een dubbelstrengs DNA-virus. Hierbij bestaat het erfelijk materiaal uit
DNA. Na binnendringen gaat dit DNA naar de kern van de cel en vindt transcriptie van
DNA naar mRNA plaats en kunnen de virale eiwitten gemaakt worden (translatie). Een
en ander is zo geregeld dat de cel vooral het virale DNA afschrijft en nauwelijks zijn
eigen DNA behalve als dat DNA codeert voor eiwitten die het virus zelf nodig heeft bij het
maken van het virale DNA
5. Hoe is het herpes virus in staat een cel te infecteren en zich te repliceren?
Virussen zijn celspecifiek; virussen binden aan specifieke receptoren op de targetcel
Viraal DNA is primitief en bevat de informatie om het virus te kopiëren. Het virale DNA
wordt d.m.v. transcriptie gelezen en op basis hiervan worden eiwitten gesynthetiseerd.
Bovenstaand plaatje zou in een paar stappen kunnen worden beschreven:
1. Het virus versmelt met plasmamembraan na binding aan specifieke cellulaire
receptoren via envelop glycoproteïnen.
2. Na fusie wordt het capside door het cytoplasma naar een nucleaire porie
getransporteerd, uncoating vindt plaats en het DNA wordt geassocieerd met de kern.
