Samenvatting KNGF Evidence Statement Subacromiale klachten
Definitie: subacromiale klachten = klachten voortkomend uit aandoeningen van structuren in de
subacromiale ruimte, meestal veroorzaakt door inklemming van de rotatorcuffpezen in de
subacromiale ruimte. Tijdens het heffen van de arm is voornamelijk sprake van inklemming van de
pees van de supraspinatus, wat leidt tot een painful arc. Provocerende houdingen of bewegingen
zoals werpen leiden vooral tot inklemming van de pezen van de infraspinatus, subscapularis en
biceps brachii.
Dit statement bevat subacromiale klachten op basis van extern impingement (inklemming in
subacromiale ruimte). Intern impingement (inklemming tussen humeruskop en cavitas glenoidalis)
wort buiten beschouwing gelaten.
- Primair impingement = structurele vernauwing van subacromiale ruimte, bijvoorbeeld
vanwege zwelling van de rotatorcuffpezen of bursa of vanwege osteofytvorming ter hoogte
van het AC-gewricht
- Secundair impingement = inklemming tijdens specifieke houdingen/ bewegingen. De
volgende aandoeningen kunnen een rol spelen;
o Glenohumerale instabiliteit
o Glenohumerale hypomobiliteit
o Scapulathoracale dysfuncties
o Biceps pathologie (SLAP-laesies)
o Beperking van posterieure schouderkapsel (GIRD)
Pathofysiologie
Aangenomen wordt dat acute of langdurige overbelasting van weke delen in de subacromiale ruimte
aanleiding geeft tot lokale weefselbeschadiging en aseptische ontsteking met zwelling en pijn. Er is
meestal sprake van een tendinose (verstoring continuïteit peesweefsel) en geen tendinitis. Een
tendinose kan ook symptoomloos verlopen en het is daarom ook beter om te spreken van een
tendinopathie als generieke term voor pijnlijke pezen. Tendinopathieën van pezen en/of de bursa
kunnen op den duur leiden tot rotatorcuffrupturen.
Epidemiologie (schouderklachten algemeen): Een afwijking in de subacromiale ruimte is veruit de
meest voorkomende oorzaak van schouderklachten (80%)
Beloop: Van de patiënten die de huisarts consulteren voor schouderklachten is ongeveer 30%
hersteld na 6 weken, 50% na 6 maanden en 60% na 12 maanden. Het beloop van de klachten is
afhankelijk van de aard van de aandoening en van de leeftijd van de patiënt.
Prognostische factoren
- Ongunstige prognostische factoren voor beloop van schouderklachten: langdurig bestaande
klachten bij eerste consult, ernstige pijn, geleidelijk ontstaan van de klachten, nekpijn,
functiestoornissen CTO, herhaalde bewegingen en ongunstige repeterende werk
gerelateerde en psychosociale factoren
- Glenohumerale instabiliteit en scapulathoracale disfuncties kunnen leiden tot het ontstaan
van klachten, dan wel de klachten in stand houden.
, Screeningsproces
Meest voorkomende signalen van ernstige pathologie en de daarbij behorende differentiaal
diagnostische aandoeningen:
- Ernstige en/of persisterende klachten, dubbelzijde schouderklachten, lichamelijke klachten
elders, koorts, malaise of gewichtsverlies (infectueus proces zoals septische artritis,
polymyalgia rheumatica, interne aandoening zoals cholecystitis, metastasen)
- Heftige uitstralende pijn, tintelingen in arm of hand, samenhangend met nekbewegingen of
verminderde kracht van arm- of handspieren (cervicaal radiculair syndroom)
- Dyspneu, pijn op de borst (pneumonie, angina pectoris, acuut coronair syndroom)
- Gewrichtsklachten elders, reumatoïde artritis in voorgeschiedenis, tekenen van synovitis
zoals warmte of koorts (reumatoïde artritis)
- Klachten die niet passen bij de leeftijd, bijvoorbeeld bewegingsbeperkingen op jonge leeftijd
Diagnostisch proces
Op basis van anamnese en lichamelijk onderzoek wordt beoordeeld of er sprake is van een
aandoening in het subacromiale gebied. Op basis van het klinisch beeld kan een indeling worden
gemaakt in de 3 diagnostische groepen:
1. Schouderklachten met passieve bewegingsbeperking, voornamelijk in exorotatie en/of
abductierichting.
- Een beperking in exorotatie zou kunnen samenhangen met een aseptische ontsteking van het
glenohumerale gewrichtskapsel of een degeneratieve afwijking van het glenohumerale
gewricht.
- Een beperking van abductie zou kunnen samenhangen met een aseptische ontsteking of
degeneratieve afwijking van een structuur in de subacromiale ruimte.
2. Schouderklachten zonder passieve bewegingsbeperking en met pijnlijk traject in de abductie.
Er wordt veronderstelt dat 1 of meerdere structuren in de subacromiale ruimte zijn
aangedaan.
3. Overige schouderklachten zonder passieve bewegingsbeperking en zonder pijn in het
abductietraject. Zouden kunnen worden toegeschreven aan instabiliteit van het
glenohumerale gewricht, aandoeningen van het AC- of SC-gewricht en functiestoornissen van
de CWK of CTO.
Deze indeling geeft een eerste indicatie over de aard en lokalisatie van de aandoening. Het is niet
altijd mogelijk om genoemde typen schouderklachten van elkaar te onderscheiden; soms kunnen
meerdere problemen naast elkaar bestaan en elkaar beïnvloeden. Zo kan bijvoorbeeld instabiliteit
(groep 3) een rol spelen bij een aandoening in de subacromiale ruimte (groep 2).
Bij klachten van mogelijk subacromiale aard, moet worden nagegaan of de klachten berusten op
inklemming en worden beoordeeld of er tekenen zijn van een spier- of peesruptuur. Hiertoe worden
de volgende tests aanbevolen.
Definitie: subacromiale klachten = klachten voortkomend uit aandoeningen van structuren in de
subacromiale ruimte, meestal veroorzaakt door inklemming van de rotatorcuffpezen in de
subacromiale ruimte. Tijdens het heffen van de arm is voornamelijk sprake van inklemming van de
pees van de supraspinatus, wat leidt tot een painful arc. Provocerende houdingen of bewegingen
zoals werpen leiden vooral tot inklemming van de pezen van de infraspinatus, subscapularis en
biceps brachii.
Dit statement bevat subacromiale klachten op basis van extern impingement (inklemming in
subacromiale ruimte). Intern impingement (inklemming tussen humeruskop en cavitas glenoidalis)
wort buiten beschouwing gelaten.
- Primair impingement = structurele vernauwing van subacromiale ruimte, bijvoorbeeld
vanwege zwelling van de rotatorcuffpezen of bursa of vanwege osteofytvorming ter hoogte
van het AC-gewricht
- Secundair impingement = inklemming tijdens specifieke houdingen/ bewegingen. De
volgende aandoeningen kunnen een rol spelen;
o Glenohumerale instabiliteit
o Glenohumerale hypomobiliteit
o Scapulathoracale dysfuncties
o Biceps pathologie (SLAP-laesies)
o Beperking van posterieure schouderkapsel (GIRD)
Pathofysiologie
Aangenomen wordt dat acute of langdurige overbelasting van weke delen in de subacromiale ruimte
aanleiding geeft tot lokale weefselbeschadiging en aseptische ontsteking met zwelling en pijn. Er is
meestal sprake van een tendinose (verstoring continuïteit peesweefsel) en geen tendinitis. Een
tendinose kan ook symptoomloos verlopen en het is daarom ook beter om te spreken van een
tendinopathie als generieke term voor pijnlijke pezen. Tendinopathieën van pezen en/of de bursa
kunnen op den duur leiden tot rotatorcuffrupturen.
Epidemiologie (schouderklachten algemeen): Een afwijking in de subacromiale ruimte is veruit de
meest voorkomende oorzaak van schouderklachten (80%)
Beloop: Van de patiënten die de huisarts consulteren voor schouderklachten is ongeveer 30%
hersteld na 6 weken, 50% na 6 maanden en 60% na 12 maanden. Het beloop van de klachten is
afhankelijk van de aard van de aandoening en van de leeftijd van de patiënt.
Prognostische factoren
- Ongunstige prognostische factoren voor beloop van schouderklachten: langdurig bestaande
klachten bij eerste consult, ernstige pijn, geleidelijk ontstaan van de klachten, nekpijn,
functiestoornissen CTO, herhaalde bewegingen en ongunstige repeterende werk
gerelateerde en psychosociale factoren
- Glenohumerale instabiliteit en scapulathoracale disfuncties kunnen leiden tot het ontstaan
van klachten, dan wel de klachten in stand houden.
, Screeningsproces
Meest voorkomende signalen van ernstige pathologie en de daarbij behorende differentiaal
diagnostische aandoeningen:
- Ernstige en/of persisterende klachten, dubbelzijde schouderklachten, lichamelijke klachten
elders, koorts, malaise of gewichtsverlies (infectueus proces zoals septische artritis,
polymyalgia rheumatica, interne aandoening zoals cholecystitis, metastasen)
- Heftige uitstralende pijn, tintelingen in arm of hand, samenhangend met nekbewegingen of
verminderde kracht van arm- of handspieren (cervicaal radiculair syndroom)
- Dyspneu, pijn op de borst (pneumonie, angina pectoris, acuut coronair syndroom)
- Gewrichtsklachten elders, reumatoïde artritis in voorgeschiedenis, tekenen van synovitis
zoals warmte of koorts (reumatoïde artritis)
- Klachten die niet passen bij de leeftijd, bijvoorbeeld bewegingsbeperkingen op jonge leeftijd
Diagnostisch proces
Op basis van anamnese en lichamelijk onderzoek wordt beoordeeld of er sprake is van een
aandoening in het subacromiale gebied. Op basis van het klinisch beeld kan een indeling worden
gemaakt in de 3 diagnostische groepen:
1. Schouderklachten met passieve bewegingsbeperking, voornamelijk in exorotatie en/of
abductierichting.
- Een beperking in exorotatie zou kunnen samenhangen met een aseptische ontsteking van het
glenohumerale gewrichtskapsel of een degeneratieve afwijking van het glenohumerale
gewricht.
- Een beperking van abductie zou kunnen samenhangen met een aseptische ontsteking of
degeneratieve afwijking van een structuur in de subacromiale ruimte.
2. Schouderklachten zonder passieve bewegingsbeperking en met pijnlijk traject in de abductie.
Er wordt veronderstelt dat 1 of meerdere structuren in de subacromiale ruimte zijn
aangedaan.
3. Overige schouderklachten zonder passieve bewegingsbeperking en zonder pijn in het
abductietraject. Zouden kunnen worden toegeschreven aan instabiliteit van het
glenohumerale gewricht, aandoeningen van het AC- of SC-gewricht en functiestoornissen van
de CWK of CTO.
Deze indeling geeft een eerste indicatie over de aard en lokalisatie van de aandoening. Het is niet
altijd mogelijk om genoemde typen schouderklachten van elkaar te onderscheiden; soms kunnen
meerdere problemen naast elkaar bestaan en elkaar beïnvloeden. Zo kan bijvoorbeeld instabiliteit
(groep 3) een rol spelen bij een aandoening in de subacromiale ruimte (groep 2).
Bij klachten van mogelijk subacromiale aard, moet worden nagegaan of de klachten berusten op
inklemming en worden beoordeeld of er tekenen zijn van een spier- of peesruptuur. Hiertoe worden
de volgende tests aanbevolen.
