Samenvatting Filosofie
Van gedachten wisselen - Leerjaar 3, 2014-2015
31-5-2015
Auteur: Suzanne van Zon
,SAMENV ATTING FILOSOF IE HOOFDSTUK 1
1.1 FILOSOFIE ALS D AGELIJKSE KOST
Filosofie is in. Vanwaar deze interesse? Wellicht is de grote belangstelling het gevolg van de tijd waarin we
leven.
Technologische ontwikkelingen zijn een zegen, maar hebben ook hun keerzijde. Als gevolg van
technologische ontwikkelingen leven we volgens de filosoof Zizek in ‘een unieke tijd waarin iedereen op een
bepaalde manier wordt gedwongen om een soort filosoof te zijn’. Steeds vaker worden we in ons dagelijks
leven geconfronteerd met vragen die een filosofisch karakter hebben. De technologische ontwikkelingen
roepen ook andere filosofische vragen op. Bijvoorbeeld: ‘Is het wel menselijk om levens te verlengen?’
De unieke tijd waarvan Zizek dwingt ook sociaal werkers om een soort filosoof te zijn. Ze worden bijna
dagelijks geconfronteerd met vragen die een filosofisch karakter hebben. Voor een antwoord op deze
vragen kunnen we ons niet beroepen op de resultaten van bepaalde methodieken.
1.2 FILOSOFIE EN SOC IAAL WERK
INDIVIDUELE OVERTUIGING
De manier waarop begeleiders/professionals omgaan met hun cliënten wordt voor een belangrijk deel
bepaald door hun opvattingen over mens en maatschappij. Zo gaan er ook mensbeelden schuil in de
manier waarop hulpverleners praten over cliënten of elkaar adviseren.
INSTELLINGS- EN OVERHEIDSBELEID
- Ook in instellingsbeleid gaan mensenbeelden schuil.
- Autonomie is vaak een waarde of beginsel dat dat richting geeft aan zowel
medewerkers/instellingen als in overheidsbeleid.
- Op basis van het beeld dat mens in beginsel autonoom is wordt de verzorgingsstaat gezien als een
obstakel voor de individuele vrijheid, met als een gevolg dat hij tot een minimum wordt beperkt.
- Iedereen moet de mogelijkheid hebben zijn eigen keuzes te maken, alleen hebben sommigen
daarbij meer ondersteuning nodig dan anderen.
- Wordt alles en iedereen beoordeeld aan de hand van de ‘standaardmens’? Wat zijn dan de
gevolgen als degenen niet aan die maatstaaf kunnen voldoen?
- Bestaat ‘de mens’ wel? (De Maistre)
NIET ZO EENVOUDIG AL S HET LIJKT
- Iemands mensbeeld bepaalt zijn normen en waarden en daarmee zijn niet handelen niet eenduidig.
- Normen en waarden zijn abstract en kunnen op verschillende manieren een concrete invulling krijgen.
- Iedereen heeft zijn mond vol van rechtvaardigheid en respect, maar de meningen over wat rechtvaardig of
respectvol is in concrete situatie verschillen voortdurend.
1.3 EEN NORM ATIEF BE ROEP
Waarom zouden sociaal werkers zich moeten beraden op zulke vraagstukken?
1. Juist om de eenduidigheid ontbreekt en dat in onze huidige samenleving zichtbaar wordt.
2. Omdat handelen directe gevolgen heeft voor het dagelijks leven van andere mensen, die er hun
eigen normen en waarden op na houden.
VERANTW OORDEN EN LEGITIMEREN
- Interventies van sociaal werkers hebben in veel gevallen een normatief karakter. normatieve
professional
- Mens – of maatschappijbeelden, waarden en normen zijn geen onweerlegbare feiten waarop we
ons vanzelfsprekend kunnen beroepen, zij geven eerder betekenis aan situaties die zich voordoen
en gedrag dat cliënten vertonen. daarom handelen verantwoorden
FEIT EN INTERPRETATI E
- Zonder dat we er stil bij staan beoordelen we situaties als feiten.
- Feiten versus interpretatie
- Is dit echt (een feit) of is dit mijn interpretatie van de situatie?
, VRAGEN, VRAGEN EN NO G EEN VRAGEN
Vragen zijn soms moeilijk te beantwoorden en roepen andere vragen op.
DE FRONTLINIEW ERKER
- We moeten wel bij dit alles bedenken dat sociaal werkers niet zomaar hun eigen opvattingen
volgen. Ze moeten zich in eerste instantie houden aan de wet, die cliënten beschermt tegen
willekeurig ingrijpen.
- In de tweede plaats werken sociaal werkers in een instelling die doelen stelt en methodieken
hanteert om die doelen te bereiken.
- Cliënten hebben een eigen visie op wat het betekent mens te zijn en hoe zij hun leven willen
inrichten en hun kinderen willen opvoeden.
Kortom, sociaal werkers staan met het ene been in ‘het systeem’ van wetten, regels, doelen,
gebruikte methoden, procedures en protocollen, en met het andere been in de ‘leefwereld’ van
cliënten en doelgroepen.
Binnen de wettelijke kaders blijft er ruimte bestaan waarbinnen sociaal werkers naar eigen inzicht
kunnen handelen. discretionaire ruimte
TOEGEPASTE ETHIEK EN BEROEPSETHIEK
- Beroepscode
- Het is een gangbare methode om een dilemma via een stappenplan te verhelderen en hanteerbaar
te maken. --> argumentatieve methode
- Een goed onderbouwde keuze hoeft niet in te houden dat de keuze moreel aanvaardbaar is.
- Het ter discussie stellen van heersende opvattingen is het politieke moment, dat vandaag de dag
nog nauwelijks deel uitmaakt van het sociaal werk.
1.4 GROTE, KLEINE EN STERKE VERHALEN
Autoriteiten als dominees en partijideologen vertelden een ‘groot verhaal’ waarin alles op zijn plaats viel. In
onze huidige postmoderne informatiesamenleving ontbreekt dat grote verhaal, dat wil zeggen een
algemeen normatief kader dat vanzelfsprekend door de meerderheid wordt gedaan. Het grote verhaal is
een klein verhaal geworden naast andere kleine verhalen geworden.
HET GROTE VERHAAL
Lyotard (1924-1998)
- Kenmerk van een groot verhaal is dat het zichzelf voor waar houdt.
- Een groot verhaal dicht de kloof tussen bijvoorbeeld de algemene voorstelling over de mens en de
concrete werkelijkheid waarin mensen leven.
- Een groot verhaal pretendeert alles te begrijpen en op elke vraag antwoord te hebben. totalitair
- Ongeloofwaardig en onrechtvaardig (omdat ze andere verhalen uitsluiten en aan zichzelf
ondergeschikt maken)
- Voorbeelden: communisme, emancipatie van de mens
KLEINE VERHALEN
- Lyotard stelt dat het grote verhaal als zodanig in diskrediet is gebracht.
- Hij juicht dit faillissement toe omdat dit ruimte biedt voor meerdere en verschillend verhalen.
Dit betekent niet dat er geen grote verhalen meer zijn of dat ze als sprookje afgedaan kunnen
worden.
- Onze huidige samenleving is een netwerk van kleine verhalen die allen evenveel recht van spreken
hebben, elkaar aanvullen en tegenspreken.
- Bij kleine verhalen moeten we wel goed voor ogen houden dat zij niet hetzelfde zijn als onze
individuele of persoonlijke verhalen.
- De overgang van grote naar kleine verhalen mankeert de verschuiving van een uniforme
samenleving naar onze huidige pluriforme samenleving.
- De ontwikkeling heeft gevolgen voor het sociaal werk. De verscheidenheid aan leefstijlen en
leefsituaties neemt toe.
EEN STERK VERHAAL, MET ZW AKKE KANTEN
- Het sterke verhaal dat nu overal wordt verteld, is het verhaal over de autonomie van de mens.
- Disciplinering van de burger in plaats van zelfredzaamheid (Ossewaarde)
Van gedachten wisselen - Leerjaar 3, 2014-2015
31-5-2015
Auteur: Suzanne van Zon
,SAMENV ATTING FILOSOF IE HOOFDSTUK 1
1.1 FILOSOFIE ALS D AGELIJKSE KOST
Filosofie is in. Vanwaar deze interesse? Wellicht is de grote belangstelling het gevolg van de tijd waarin we
leven.
Technologische ontwikkelingen zijn een zegen, maar hebben ook hun keerzijde. Als gevolg van
technologische ontwikkelingen leven we volgens de filosoof Zizek in ‘een unieke tijd waarin iedereen op een
bepaalde manier wordt gedwongen om een soort filosoof te zijn’. Steeds vaker worden we in ons dagelijks
leven geconfronteerd met vragen die een filosofisch karakter hebben. De technologische ontwikkelingen
roepen ook andere filosofische vragen op. Bijvoorbeeld: ‘Is het wel menselijk om levens te verlengen?’
De unieke tijd waarvan Zizek dwingt ook sociaal werkers om een soort filosoof te zijn. Ze worden bijna
dagelijks geconfronteerd met vragen die een filosofisch karakter hebben. Voor een antwoord op deze
vragen kunnen we ons niet beroepen op de resultaten van bepaalde methodieken.
1.2 FILOSOFIE EN SOC IAAL WERK
INDIVIDUELE OVERTUIGING
De manier waarop begeleiders/professionals omgaan met hun cliënten wordt voor een belangrijk deel
bepaald door hun opvattingen over mens en maatschappij. Zo gaan er ook mensbeelden schuil in de
manier waarop hulpverleners praten over cliënten of elkaar adviseren.
INSTELLINGS- EN OVERHEIDSBELEID
- Ook in instellingsbeleid gaan mensenbeelden schuil.
- Autonomie is vaak een waarde of beginsel dat dat richting geeft aan zowel
medewerkers/instellingen als in overheidsbeleid.
- Op basis van het beeld dat mens in beginsel autonoom is wordt de verzorgingsstaat gezien als een
obstakel voor de individuele vrijheid, met als een gevolg dat hij tot een minimum wordt beperkt.
- Iedereen moet de mogelijkheid hebben zijn eigen keuzes te maken, alleen hebben sommigen
daarbij meer ondersteuning nodig dan anderen.
- Wordt alles en iedereen beoordeeld aan de hand van de ‘standaardmens’? Wat zijn dan de
gevolgen als degenen niet aan die maatstaaf kunnen voldoen?
- Bestaat ‘de mens’ wel? (De Maistre)
NIET ZO EENVOUDIG AL S HET LIJKT
- Iemands mensbeeld bepaalt zijn normen en waarden en daarmee zijn niet handelen niet eenduidig.
- Normen en waarden zijn abstract en kunnen op verschillende manieren een concrete invulling krijgen.
- Iedereen heeft zijn mond vol van rechtvaardigheid en respect, maar de meningen over wat rechtvaardig of
respectvol is in concrete situatie verschillen voortdurend.
1.3 EEN NORM ATIEF BE ROEP
Waarom zouden sociaal werkers zich moeten beraden op zulke vraagstukken?
1. Juist om de eenduidigheid ontbreekt en dat in onze huidige samenleving zichtbaar wordt.
2. Omdat handelen directe gevolgen heeft voor het dagelijks leven van andere mensen, die er hun
eigen normen en waarden op na houden.
VERANTW OORDEN EN LEGITIMEREN
- Interventies van sociaal werkers hebben in veel gevallen een normatief karakter. normatieve
professional
- Mens – of maatschappijbeelden, waarden en normen zijn geen onweerlegbare feiten waarop we
ons vanzelfsprekend kunnen beroepen, zij geven eerder betekenis aan situaties die zich voordoen
en gedrag dat cliënten vertonen. daarom handelen verantwoorden
FEIT EN INTERPRETATI E
- Zonder dat we er stil bij staan beoordelen we situaties als feiten.
- Feiten versus interpretatie
- Is dit echt (een feit) of is dit mijn interpretatie van de situatie?
, VRAGEN, VRAGEN EN NO G EEN VRAGEN
Vragen zijn soms moeilijk te beantwoorden en roepen andere vragen op.
DE FRONTLINIEW ERKER
- We moeten wel bij dit alles bedenken dat sociaal werkers niet zomaar hun eigen opvattingen
volgen. Ze moeten zich in eerste instantie houden aan de wet, die cliënten beschermt tegen
willekeurig ingrijpen.
- In de tweede plaats werken sociaal werkers in een instelling die doelen stelt en methodieken
hanteert om die doelen te bereiken.
- Cliënten hebben een eigen visie op wat het betekent mens te zijn en hoe zij hun leven willen
inrichten en hun kinderen willen opvoeden.
Kortom, sociaal werkers staan met het ene been in ‘het systeem’ van wetten, regels, doelen,
gebruikte methoden, procedures en protocollen, en met het andere been in de ‘leefwereld’ van
cliënten en doelgroepen.
Binnen de wettelijke kaders blijft er ruimte bestaan waarbinnen sociaal werkers naar eigen inzicht
kunnen handelen. discretionaire ruimte
TOEGEPASTE ETHIEK EN BEROEPSETHIEK
- Beroepscode
- Het is een gangbare methode om een dilemma via een stappenplan te verhelderen en hanteerbaar
te maken. --> argumentatieve methode
- Een goed onderbouwde keuze hoeft niet in te houden dat de keuze moreel aanvaardbaar is.
- Het ter discussie stellen van heersende opvattingen is het politieke moment, dat vandaag de dag
nog nauwelijks deel uitmaakt van het sociaal werk.
1.4 GROTE, KLEINE EN STERKE VERHALEN
Autoriteiten als dominees en partijideologen vertelden een ‘groot verhaal’ waarin alles op zijn plaats viel. In
onze huidige postmoderne informatiesamenleving ontbreekt dat grote verhaal, dat wil zeggen een
algemeen normatief kader dat vanzelfsprekend door de meerderheid wordt gedaan. Het grote verhaal is
een klein verhaal geworden naast andere kleine verhalen geworden.
HET GROTE VERHAAL
Lyotard (1924-1998)
- Kenmerk van een groot verhaal is dat het zichzelf voor waar houdt.
- Een groot verhaal dicht de kloof tussen bijvoorbeeld de algemene voorstelling over de mens en de
concrete werkelijkheid waarin mensen leven.
- Een groot verhaal pretendeert alles te begrijpen en op elke vraag antwoord te hebben. totalitair
- Ongeloofwaardig en onrechtvaardig (omdat ze andere verhalen uitsluiten en aan zichzelf
ondergeschikt maken)
- Voorbeelden: communisme, emancipatie van de mens
KLEINE VERHALEN
- Lyotard stelt dat het grote verhaal als zodanig in diskrediet is gebracht.
- Hij juicht dit faillissement toe omdat dit ruimte biedt voor meerdere en verschillend verhalen.
Dit betekent niet dat er geen grote verhalen meer zijn of dat ze als sprookje afgedaan kunnen
worden.
- Onze huidige samenleving is een netwerk van kleine verhalen die allen evenveel recht van spreken
hebben, elkaar aanvullen en tegenspreken.
- Bij kleine verhalen moeten we wel goed voor ogen houden dat zij niet hetzelfde zijn als onze
individuele of persoonlijke verhalen.
- De overgang van grote naar kleine verhalen mankeert de verschuiving van een uniforme
samenleving naar onze huidige pluriforme samenleving.
- De ontwikkeling heeft gevolgen voor het sociaal werk. De verscheidenheid aan leefstijlen en
leefsituaties neemt toe.
EEN STERK VERHAAL, MET ZW AKKE KANTEN
- Het sterke verhaal dat nu overal wordt verteld, is het verhaal over de autonomie van de mens.
- Disciplinering van de burger in plaats van zelfredzaamheid (Ossewaarde)
