Samenvatting Inleiding Onderwijs Wetenschappen deeltoets 1 en deeltoets 2

DEEL 1

College 1

Inleiding vakgebied, onderwijswetenschappen, wat is dat? Wetenschap die zich bezighoudt
met het bestuderen van onderwijs en leren, met het doel deze te verbeteren:
 bestuderen: beschrijven, begrijpen en verklaren
 onderwijs: niet alleen ‘gewone’ school, maar ook andere contexten
 leren: formele en informele contexten
 formeel: ontworpen tot leeromgeving
 informele: geen officieel assessment, omgeving is niet ontworpen als
leeromgeving
 verbeteren: praktijkgerichte wetenschap, kennisontwikkeling en praktijkverbetering

Het is dus een praktijkgerichte wetenschap: praktijk-, beleids- en onderzoeksveld werken
samen aan kennisontwikkeling en kennistoepassing: toetsen bestaande en ontwikkelen nieuwe
onderwijspraktijken. Kennisontwikkeling: bestuurd door praktijk of beleid, toepassing in
praktijk.

Die niveaus: macro, meso en micro
Macro: stelsel, beleid, wet- en regelgeving
 inrichting nationaal onderwijsstelsel
 curriculumontwikkeling door de overheid
 referentie niveaus
 beleid op internationaal, landelijk of gemeentelijk niveau
Meso: schoolorganisatie
 leerklimaat in scholen of bedrijven
 veiligheid, verantwoordelijkheid, aandacht
 sturing en leiderschap in scholen
 professionalisering van docenten/publieksbegeleiders in musea
Micro: onderwijsleerprocessen, leerling en leraar in de klas
 didactische vormgeving onderwijs in de klas/werkplekleren
 individuele verschillen in leren
 leerkracht-leerling en leerling-leerling interactie

Onderwijswetenschappen heeft veel raakvlakken met PW maar ook met:
 psychologie: leer- en ontwikkelingsprocessen, oa invloed persoonskenmerken,
motivatie, intelligentie
 sociologie: onderwijs en samenleving, oa hoe onderwijs bijdraagt aan sociale orde,
mate waarin sociale achtergrond onderwijs uitkomst bepaalt
 filosofie: opvattingen en ideologieën over aard en doel van onderwijs, invloed daarvan
op inrichting onderwijs
 geschiedenis: historische ontwikkeling onderwijs
 economie: onderwijs en arbeidsmarkt, kenniseconomie

Doelen van onderwijs: iedereen is ervaringsdeskundige
Het gaat niet goed met het onderwijs! Of toch wel? terug naar oude leren?
Is dit zo? internationaal vergelijkend onderzoek: PISA. Nederlandse leerlingen zitten ruim
boven gemiddeld van OESO en EU landen. Wel een daling vergeleken met oudere
onderzoeken.

,Discussies onderwijs: doelen van belang:
 hoe versus waarom: discussie in publieke debat gaan vaak over het ‘hoe’ zonder het
‘waarom’ te expliciteren. antwoord op de ‘hoe-vraag’ hangt af van gekozen
perspectief op onderwijs. Wat wil je bereiken met het onderwijs? wat zijn doelen van
onderwijs?
 Effectief versus goed: discussie over goed onderwijs is een andere dan de discussie
over effectief onderwijs, maar daarmee is de vraag waar processen toe moeten leiden,
de doelen, nog niet beantwoord, effectief voor wat?

Doelen van onderwijs(Biesta, 2009)
 kwalificatie: verwerven van kennis, vaardigheden en houdingen die mensen
kwalificeren om iets te doen
 socialisatie: de wijze waarop, middels het onderwijs, mensen deel worden van sociale,
culturele en politieke tradities en praktijken; overdracht van normen en waarden
 subjectivering: tegenovergestelde van socialisatie, ontwikkeling van de individualiteit
en subjectiviteit van mensen

Conflict kwalificatie en subjectivering(docu): collectieve doelen versus individuele doelen, de
rol van de docent en hiërarchie en versus gelijkheid.
Conflict socialisatie en subjectivering: de acceptatie van waarden versus het kritisch leren
nadenken over waarden, mag een school normatieve doelen nastreven?

Doelen kunnen dus conflicteren, veel mensen nemen in debat over doel van onderwijs een
middenpositie in, Biesta: ‘enkel focus op subjectivering is even eenzijdig als enkel focus op
kwalificatie’. Doelen zijn niet altijd van elkaar te scheiden.

Doelen versus functies:
Doel: doelstelling van onderwijs, wat zou onderwijs idealiter moeten bewerkstelligen?
Functie: functioneren van onderwijs in samenleving, los van de vraag of dit wenselijk is;
 selectie- en allocatiefunctie: toedeling van posities in samenleving via posities in
onderwijs en arbeidsmarkt

Onderwijssociologie: relatie onderwijs en samenleving/arbeidsmarkt

Het meritocratisch ideaal
 sociale herkomst bepaalde lange tijd hoeveelheid en aard gevolgd onderwijs
 meritocratie: je maatschappelijke positie wordt bepaald door je talent, inzet en
motivatie(je merites, capaciteiten) en niet door je sociale herkomst
 kansengelijkheid, bieden van gelijke kansen aan leerlingen ongeacht hun sociale
herkomst, sekse of etniciteit




Invloed onderwijsstelsel: differentiatie

Kansengelijkheid
Differentiatie -
Flexibiliteit +

,Beroepsgerichtheid +/-
Standaardisering +

Differentiatie: sterk gedifferentieerd onderwijsstelsel als:
 er veel onderwijs stromen zijn: verschillende typen onderwijs qua oriëntatie/niveau
aan dezelfde groep
 als leerlingen op vroege leeftijd voor schooltypes worden geselecteerd
De verwachte negatieve samenhang met kansengelijkheid: vroeger selecteren, groter de
invloed van sociale milieu/langer zijn/haar talent ontplooien, groter de kans om achterstand in
te lopen!
Nederland: vroege selectie, sterke differentiatie

Flexibiliteit:
 er meer overstapmogelijkheden bestaan, mogelijkheid tot positieve correctie volgend
op selectiemoment
 aanbieden van onderwijs in groep waarin niveau nog niet in vastgesteld, bijv brugklas
Verwachte positieve samenhang: des te meer overstapmogelijkheden, kleinere invloed van
sociaal milieu
Nederland: in theorie flexibel, maar in praktijk zijn er hordes

Beroepsgerichtheid: sterk als een of meer onderwijs stromen goed aansluiten op de
arbeidsmarkt; denk aan curriculum in overleg met bedrijfssectoren wordt aangepast + stages
Verwachte positieve en negatieve samenhang: hangt samen met differentiatie, negatieve
samenhang/ sterk vangnet voor leerlingen lager niveau, versterkt arbeidsmarktpositie groep
dus positief
Nederland: sterke beroepsoriëntatie

Standaardisering: centraal vastgestelde standaard, met grote mate wanneer:
 de overheid/verenigde beroepsgroep/specialisten uit het werkveld/constellatie van
partijen een bepaalde standaard overeen zijn gekomen die van alle scholen worden
verwacht
 standaardisatie van input vs output. input: nationaal/inhoud/financiering/opleiding
leraren. output: prestaties van leerlingen vergelijkbaar maken
Verwachte positieve samenhang: scholing verwachten, ondanks achtergrond.
Nederland: relatief hoge mate standaardisering

Artikel (Mijs en vd Werfhorst, 2016) conclusies:
Er bestaat een negatieve relatie tussen differentiatie en kansengelijkheid
 suggesties voor beleid: leeftijd eerste selectie in middelbaar onderwijs omhoog
schuiven, meer flexibiliteit in stelsel brengen door brugklassen of aansluitingen tussen
schoolniveaus te verbeteren.
Systeemkenmerken moeten in interactie met elkaar worden gezien
 differentiatie doet afbreuk aan kansengelijkheid, maar de mate hiervan wordt bepaald
door de mate van beroepsoriëntatie en standaardisatie

College 2

Deel 1 Het onderwijs als sorteermachine

, Sociologie: bestudeert hoe menselijk gedrag wordt beïnvloed door, en zelf invloed heeft op,
sociale structuren en processen binnen bepaalde groepen mensen, organisaties, culturen en de
samenleving in bredere zin.

Wat je doet en denkt als individu wordt beïnvloed door sociale structuren en processen; bijv.
de inrichting van het onderwijsstel en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt hebben invloed
op de keuze om te gaan studeren aan de universiteit.

Maar wat individuen doen en denken heeft ook invloed op die sociale structuren en processen;
bijv. dat steeds meer mensen kiezen voor een studie aan de universiteit verandert de positie
die de universiteit inneemt in de samenleving en levensloop.

Functies van onderwijs in de samenleving
Sociologen onderzoeken de structuren, patronen en regelmatigheden in ons gedrag, omdat die
ons iets kunnen vertellen over de samenleving waarin wij ons leven vormgeven.
 Waarom gaan er steeds meer mensen naar de universiteit?
 Waarom gaan kinderen van hoger opgeleide ouders vaker naar de universiteit en
kinderen van lager opgeleide ouders vaker naar het mbo?

Onderwijssociologische bril: beschrijven wat je ziet en duiden wat je ziet. Sociale mobiliteit is
hierbij belangrijk, verschil in generatie qua studie.

Onderwijsexpansie: steeds meer mensen volgen langer en hoger onderwijs. Het onderwijs is
toegankelijker geworden

Patronen (b.v. in schoolloopbanen) vertellen ons iets over de functies van onderwijs in de
samenleving
 Functie: beschrijving van beïnvloeding, gevolg of effect (niet: doel)

Onderwijssociologen informeren beleidsmakers over functioneren onderwijs in de
samenleving adhv gegevens over (patronen in) gedrag

Veranderende positie onderwijs in samenleving
 Onderwijsexpansie: steeds meer mensen gaan steeds langer naar school, ook hogere
niveaus
 Onderwijs is een bepalende factor in de levensloop: maatschappelijke status, werk,
inkomen, relatie- en gezinsvorming, gezondheid, politieke voorkeur, participatie etc.
 Kloof tussen hoog- en laagopgeleiden: nieuwe verzuiling(niet meer gebaseerd op
geloof)
 nieuwe scheidslijn
 Opwaartse druk in het onderwijs

Vroege selectie
 Nederland selecteert leerlingen relatief vroeg naar niveau
 Meritocratisch uitgangspunt: niet je afkomst(cultuur, ouders etc), maar je capaciteiten
bepalen je plek in het onderwijs en daarna
 Allocatiefunctie: onderwijs heeft bepalende rol in toebedeling posities in samenleving
 Soort bij soort, vmbo ander soort hulp en onderwijs nodig dan vwo
 Onderwijs op maat