Syndroom van Korsakov:
In dit verslag ga ik het ziektebeeld Korsakov uitwerken, dit doe ik om meer inzicht in
het ziektebeeld te krijgen en de geleerde kennis toe te passen in de praktijk. Wat ik
er vooral van wil leren is hoe ik een cliënt kan aanspreken en als ik gesprek met
diegene ga welke bejegening ik kan gebruiken om zo een goed en nuttig gesprek
met een cliënt te kunnen voeren. In dit verslag ga je lezen hoe Korsakov ontstaat en
welke symptomen erbij komen kijken.
Inleiding:
Het syndroom van Korsakov is een blijvende geheugenisstoornis. Gekenmerkt door
een tekort aan vitamine B1 door alcoholmisbruik gecombineerd met ondervoeding
en zelfverwaarlozing. In 1887 werd het verband gelegd tussen de symptomen van
geheugenstoornis zonder dementie en alcoholmisbruik, echter kan het syndroom
van Korsakov ook ontstaan door andere factoren zoals chronische aandoeningen,
anorexia, hongerstaking etc. maar deze laten we in deze standaard buiten
beschouwing. (van Beemen, ten Wolde, & Goossensen, 2009)
Epidemiologie:
In 1987 werd er een onderzoek gedaan naar de prevalentie van het syndroom van
Korsakov. Hier werd een prevalentie van 4,8 per 10.000 inwoners gevonden. De
gemiddelde leeftijd van de patiënten van 62 jaar en 75% van alle patiënten lag al
enkele jaren in het ziekenhuis.
Etiologie:
De oorzaak is een ernstig gebrek aan vitamine B1 (thiamine). Vitamine B1 is nodig
voor een goed werkende hartspier een goede werking van het zenuwstelsel en dus
ook de hersenen. Je krijgt deze vitamine binnen via voeding, je lichaam kan het niet
zelf maken. Het komt voor in vlees, groenten, noten, gist en graanproducten. Een
tekort kan ontstaan bij zware drinkers, een zeer eenzijdige voeding, bepaalde
chronische aandoening en bij misselijkheid en overgeven tijdens de zwangerschap.
Bij een ernstig tekort kan er dus schade aan de hersenen ontstaan en dat leidt tot
ernstige geheugenproblemen.
Pathofysiologie:
Vitamine B1 is als co-enzym (klein organisch molecuul dat nodig is voor een enzym
om zijn functie te kunnen vervullen) essentieel voor de energieproductie uit
koolhydraten en ondersteunt daarmee organen die voor hun energieproductie
afhankelijk zijn van koolhydraten zoals hersenen, hart, spieren en zenuwen. Een
tekort hieraan zal de energieproductie van de hersenen in dit geval erg verlagen
waardoor er dus cognitieve achteruitgang ontstaat. Echter stopt de achteruitgang
wanneer je stopt met alcohol drinken en je dieet verbeterd, de schade die is ontstaan
zal blijven en zal niet meer genezen.
Symptomen:
Niet in staat om nieuwe informatie te onthouden
, Grote moeite hebben met besluiten nemen, planning en uitvoering
Valse herinneringen hebben
Het onbewust vertellen van verhalen die niet waar (gebeurt) zijn
Desoriëntatie in tijd, plaats en persoon
Niet beseffen dat je ziek bent en je eigen functioneren overschatten
Jezelf verwaarlozen, inactief zijn en veel op bed liggen
Allerlei lichamelijke klachten (hart- en vaatziekten, leverfunctiestoornissen en
etc.)
Diagnostiek:
Het syndroom van Korsakov kan worden gesteld door neuropsychologisch
onderzoek, na observatie gedurende een bepaalde tijd, na een lange periode van
alcoholonthouding en lichamelijk herstel. Bij een neuropsychologisch onderzoek
(NPO) kan je verborgen schade aan de hersenen ontdekken. Je onderzoekt de
psychologische verschijnselen en functies met de aangenomen neurologische
achtergrond. Het kan soms gevolgen van hersenletsel aangeven wat een MRI-scan
of CT-scan niet kan. Het onderzoek vindt plaats door middel van een gesprek
waarbij de klachten vaak in kaart worden gebracht. Ook wordt er gekeken hoe de
situatie was voor de klachten en wat er dus veranderd is. Ook krijg je een aantal test
en soms ook vragenlijsten. De test zijn meestal in de vorm van puzzels en
quizvragen. Ze meten onder andere intelligentie, korte- en lange termijngeheugen,
concentratievermogen, waarneming, werktempo, taalvaardigheid, ruimtelijk inzicht
en planning. De vragenlijsten laten zien of er klachten zijn van angst of somberheid.
Ook kan het inzicht brengen over de veranderingen in het denken en de locatie van
het letsel in de hersenen.
Prognose:
Op iedere leeftijd kan Korsakov optreden, maar hoe ouder je bent, hoe langer het
alcoholprobleem, hoe groter het risico. De meeste cliënten zijn ouder dan 45 jaar.
Het is geen progressieve ziekte dus wanneer het alcoholprobleem stopt zal het niet
erger worden maar het kan ook niet meer genezen.
Aandachtspunten verpleegkundige:
Belangrijk is hoe je de cliënt aanspreekt dus welke bejegening je gebruikt. Er zijn
verschillende bejegeningssoorten namelijk:
Respectvolle bejegening
Empathische bejegening
Directieve bejegening
Empathisch directieve bejegening
Etc.
Een empathisch directieve benadering is een goede bejegenings-stijl om mensen
met Korsakov te benaderen. Hierbij bied je structuur, maar op een vriendelijke wijze
In dit verslag ga ik het ziektebeeld Korsakov uitwerken, dit doe ik om meer inzicht in
het ziektebeeld te krijgen en de geleerde kennis toe te passen in de praktijk. Wat ik
er vooral van wil leren is hoe ik een cliënt kan aanspreken en als ik gesprek met
diegene ga welke bejegening ik kan gebruiken om zo een goed en nuttig gesprek
met een cliënt te kunnen voeren. In dit verslag ga je lezen hoe Korsakov ontstaat en
welke symptomen erbij komen kijken.
Inleiding:
Het syndroom van Korsakov is een blijvende geheugenisstoornis. Gekenmerkt door
een tekort aan vitamine B1 door alcoholmisbruik gecombineerd met ondervoeding
en zelfverwaarlozing. In 1887 werd het verband gelegd tussen de symptomen van
geheugenstoornis zonder dementie en alcoholmisbruik, echter kan het syndroom
van Korsakov ook ontstaan door andere factoren zoals chronische aandoeningen,
anorexia, hongerstaking etc. maar deze laten we in deze standaard buiten
beschouwing. (van Beemen, ten Wolde, & Goossensen, 2009)
Epidemiologie:
In 1987 werd er een onderzoek gedaan naar de prevalentie van het syndroom van
Korsakov. Hier werd een prevalentie van 4,8 per 10.000 inwoners gevonden. De
gemiddelde leeftijd van de patiënten van 62 jaar en 75% van alle patiënten lag al
enkele jaren in het ziekenhuis.
Etiologie:
De oorzaak is een ernstig gebrek aan vitamine B1 (thiamine). Vitamine B1 is nodig
voor een goed werkende hartspier een goede werking van het zenuwstelsel en dus
ook de hersenen. Je krijgt deze vitamine binnen via voeding, je lichaam kan het niet
zelf maken. Het komt voor in vlees, groenten, noten, gist en graanproducten. Een
tekort kan ontstaan bij zware drinkers, een zeer eenzijdige voeding, bepaalde
chronische aandoening en bij misselijkheid en overgeven tijdens de zwangerschap.
Bij een ernstig tekort kan er dus schade aan de hersenen ontstaan en dat leidt tot
ernstige geheugenproblemen.
Pathofysiologie:
Vitamine B1 is als co-enzym (klein organisch molecuul dat nodig is voor een enzym
om zijn functie te kunnen vervullen) essentieel voor de energieproductie uit
koolhydraten en ondersteunt daarmee organen die voor hun energieproductie
afhankelijk zijn van koolhydraten zoals hersenen, hart, spieren en zenuwen. Een
tekort hieraan zal de energieproductie van de hersenen in dit geval erg verlagen
waardoor er dus cognitieve achteruitgang ontstaat. Echter stopt de achteruitgang
wanneer je stopt met alcohol drinken en je dieet verbeterd, de schade die is ontstaan
zal blijven en zal niet meer genezen.
Symptomen:
Niet in staat om nieuwe informatie te onthouden
, Grote moeite hebben met besluiten nemen, planning en uitvoering
Valse herinneringen hebben
Het onbewust vertellen van verhalen die niet waar (gebeurt) zijn
Desoriëntatie in tijd, plaats en persoon
Niet beseffen dat je ziek bent en je eigen functioneren overschatten
Jezelf verwaarlozen, inactief zijn en veel op bed liggen
Allerlei lichamelijke klachten (hart- en vaatziekten, leverfunctiestoornissen en
etc.)
Diagnostiek:
Het syndroom van Korsakov kan worden gesteld door neuropsychologisch
onderzoek, na observatie gedurende een bepaalde tijd, na een lange periode van
alcoholonthouding en lichamelijk herstel. Bij een neuropsychologisch onderzoek
(NPO) kan je verborgen schade aan de hersenen ontdekken. Je onderzoekt de
psychologische verschijnselen en functies met de aangenomen neurologische
achtergrond. Het kan soms gevolgen van hersenletsel aangeven wat een MRI-scan
of CT-scan niet kan. Het onderzoek vindt plaats door middel van een gesprek
waarbij de klachten vaak in kaart worden gebracht. Ook wordt er gekeken hoe de
situatie was voor de klachten en wat er dus veranderd is. Ook krijg je een aantal test
en soms ook vragenlijsten. De test zijn meestal in de vorm van puzzels en
quizvragen. Ze meten onder andere intelligentie, korte- en lange termijngeheugen,
concentratievermogen, waarneming, werktempo, taalvaardigheid, ruimtelijk inzicht
en planning. De vragenlijsten laten zien of er klachten zijn van angst of somberheid.
Ook kan het inzicht brengen over de veranderingen in het denken en de locatie van
het letsel in de hersenen.
Prognose:
Op iedere leeftijd kan Korsakov optreden, maar hoe ouder je bent, hoe langer het
alcoholprobleem, hoe groter het risico. De meeste cliënten zijn ouder dan 45 jaar.
Het is geen progressieve ziekte dus wanneer het alcoholprobleem stopt zal het niet
erger worden maar het kan ook niet meer genezen.
Aandachtspunten verpleegkundige:
Belangrijk is hoe je de cliënt aanspreekt dus welke bejegening je gebruikt. Er zijn
verschillende bejegeningssoorten namelijk:
Respectvolle bejegening
Empathische bejegening
Directieve bejegening
Empathisch directieve bejegening
Etc.
Een empathisch directieve benadering is een goede bejegenings-stijl om mensen
met Korsakov te benaderen. Hierbij bied je structuur, maar op een vriendelijke wijze
