Samenvatting Nectar Biologie hoofdstuk 9 vwo 5

Biologie samenvatting hoofdstuk 9

Paragraaf 9.1

 Niet alle bloedomlopen zijn gelijk
Insecten hebben een open bloedsomloop met een hartbuis aan de rugzijde met hartkamers die
bloed zonder bloedcellen naar de kop toe rond pompen. O 2 transport gaat niet via het bloed, de
insecten nemen O2 op via tracheeën. Vissen hebben een gesloten bloedsomloop, hun bloed komt
niet buiten de bloedvaten, maar stroomt rond binnen enkelvoudige bloedsomloop. Vissen nemen O2
op in de kieuwen. Amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren (ook mensen) hebben een dubbele
bloedsomloop. Bij vogels en zoogdieren zijn de linker en de rechterharthelft volledig gescheiden
door een tussenschot  rechterkamer (O2 arm bloed) naar longen  O2 rijk bloed stroomt via de
longaders naar de linkerboezem van het hart  kleine bloedsomloop. De grote bloedsomloop
stroomt het O2- rijke bloed van het hart naar de rest van het lichaam en het O 2-arme bloed weer
terug naar het hart. Vanuit de aorta vertakken slagaders naar de organen (armslagader,
leverslagader, nierslagader) en de weefsels. De eerste vertakking van de aorta is de kransslagader 
voert O2-rijk bloed aan dat voor de hartspier zelf is. Via aders stroomt het O2- arme bloed van de
organen naar het hart terug. Bloed vanuit hoofd en de armen  via bovenste holle ader in de
rechterboezem. Bloed vanuit borst en de lagergelegen delen  via onderste holle ader in de
rechterboezem. Holle aders en kransaders, voeren het bloed af uit het hartspierweefsel naar de
rechterboezem. Poortader : vervoert het bloed van de darmen naar de lever. In de weefsels stroomt
het bloed door haarvaten  uitwisseling van stoffen tussen het bloed en de cellen van een weefsel.
Een dubbele gesloten bloedsomloop zorgt ervoor dat er snel en gericht O 2-rijk bloed naar
bijvoorbeeld de hersenen en de spieren te brengen.
 Een leven lang pompen
De boezem ontvangt bloed uit de aders. De kamer perst het bloed het hart uit naar de slagaders. Een
hartslag heeft drie fasen :
1. Het vullen, aan het begin van deze fase zijn de kamers en de boezems ontspannen 
diastole. De boezems trekken samen wanneer het bloed is aangekomen  boezemsystole.
 de boezems persen hierna hun bloedvolume in de kamers
2. Het leegpersen, de kamers trekken samen  kamersystole  druk van het bloed  sluit
hartkleppen tussen kamer en boezem  slagaderkleppen ( longslagaderklep en aortaklep)
open bloed stroomt longslagader en aorta in.
3. Kamers ontspannen  kamerdruk wordt lager dan slagader druk  sluiten slagaderkleppen.
 pauze
 deze stappen vormen de hartcyclus. Een hart heeft twee tonen : toon 1 ontstaat door het sluiten
van de hartkleppen en toon 2 ontstaat door sluiten van slagaderkleppen. Je hartspier kun je trainen
door je hartslagfrequentie te laten variëren.
 Embryonale bloedsomloop
Embryonale bloedsomloop : bloedsomloop van een ongeboren kind, waarbij de longen nog geen rol
spelen bij de gaswisseling. Een kind krijgt dit O 2 binnen via de navelstreng uit de placenta. O2 rijk
bloed uit de navelstrengader mengt zich in de lever en in de onderste holle ader met O 2 arm bloed 
rechterharthelft komt gemengd bloed met genoeg O 2 binnen. Ovale venster  i.p.v. longslagaders
 verbinding rechter en linker boezem. Ductus Botalli: verbinding tussen de longslagader naar de
aorta (van kleine naar grote bloedsomloop). hoe scheiden de grote en kleine bloedsomloop?
1. De bloedvaten tussen de navelstrengader, de holle ader en de lever sluiten na het afbinden
van de navelstreng.
2. Baby huilt  longen vullen zich met lucht en ontvouwen zich  grotere bloedstroom vanuit
het hart naar de longen en terug.
3. Druk in linkerharthelft is groter dan rechterharthelft  ovale venster sluit wordt een
tussenschot.

, 4. Ductus Botalli sluit een paar dagen na de geboorte  streng bindweefsel  bloed uit
rechterharthelft stroomt door longhaarvaten.
Bij ongeveer 20% van de pasgeborenen sluit het ovale venster niet helemaal  latere leeftijd kan er
bij inspanning onvoldoend O2-rijk bloed bij de organen komen

Paragraaf 9.2

 Bloed gaat in golven
Bloedruk ontstaat door het samentrekken van de hartkamers kamersystole beide hartkamers
persen bloed in de slagaders (80ml) in een halve minuut  verlaten gelijktijdig weer het hart 
hierdoor rekken de wanden van de slagaders uit. Door de pompdruk van het hart gaat de bloeddruk
in de slagaders tijdelijk omhoog  systolische druk bovendruk. Tijdens de diastole (ontspannen
van de kamers) neemt de bloeddruk weer af tot de normale waardediastolische drukonderdruk.
Veerkracht van de slagaders en de kwaliteit van de bloedvaten zijn in belang voor een goede
bloedsomloop. gladde bloedvaten krijgen littekens verdikking wand  atherosclerose
(vernauwing en verstijving van bloedvaten) belemmering goed bloedtransport. Cholesterol speelt
hierbij ook een rol.
 Bloeddrukmeting
De eenheid van bloeddruk is in pascal. Zo meet je de bloeddruk :
1. Pomp lucht in de manchet tot ongeveer 26 kPa  de armslagader is dichtgedrukt  stroomt
geen bloed meer door heen  geen polsslag
2. Draai het ventiel in de manchet een beetje open  druk in de manchet neemt een beetje af
 manchet is op een bepaald moment net iets lager dan de druk tijdens de systole in de
linkerkamer  arts hoort bij elke hartslag een golfje bloed  bovendruk
3. Druk in manchet verder laten afnemen tot het bloed normaal door de slagader loopt het
persgeluid van de golfjes bloed verdwijnt  onderdruk
Bij het hart is de bloeddruk het hoogst.

Paragraaf 9.3

 Elektrocardiogram
Ecg (elektrocardiogram)  wordt hartfilmpje genoemd, maar is een grafiek van de registratie van de
elektrische activiteit in de boezems en de kamers. Een cardioloog kan hieruit informatie halen en de
plaats van een infarct lokaliseren. Prikkelgeleidingssysteem  samentrekken van de hartdelen  dit
begint in de sinusknoop (boezemknoop)  geeft in vast ritme stroompjes af  spiervezels in de
buurt trekken samen  die maken nog meer elektrische stroompjes  boezems trekken samen 
AV-knoop  vertraagd de prikkels met 0,15s  boezems en kamer trekken niet tegelijk samen 
de bundel van His  vertakking van hartspierweefsel  aan het eind van de vertakking verspreiden
de prikkels in Purkinjevezels.
 Ecg : pieken en dalen
Een ecg toont de elektrische activiteit afkomstig van het samentrekken en ontspannen van de
hartdelen. Eén hartslag is in het ecg een stukje lijn met drie toppen :
1. P-top : samentrekken van de boezems
 gevolg van de vertraging in de AV-knoop zorgt voor :
2. Qrs-complex : samentrekken van de kamers (ontspannen boezems)
3. T-top : elektrische activiteit die ontstaat bij het ontspannen van de kamervezels.
Een afwijkend piekenpatroon kan wijzen op een probleem, bijvoorbeeld afgestorven spierweefsel op
een bepaalde plaats door een hartinfarct.
 Je hart : een flexibele pomp
Hartminuutvolume : aantal liter rondgepompte bloed per minuut (ongeveer 4,9 L). inspanning 
hartslag neemt toe  slagvolume neemt toe (hoeveelheid bloed die een kamer per hartslag