Severe Mental Illness
Video Lecture 2
Wat is een ‘verward persoon’?
Wanneer een persoon verward is gaan we vaak interacties aan vanuit het idee dat diegene
onvoorspelbaar is. Veel problemen hangen daarentegen samen met hoe wij mensen
benaderen, vanuit een idee van ‘vreemdheid’. Dat voelt niet altijd zo voor die persoon zelf.
Verwarde personen zullen vooral bang zijn en wat sturing of begeleiding nodig hebben. Ze
zijn misschien vervreemd van de sociale omstandigheden en waarheid (externe realiteit).
Vaak denken we dat verwarde personen arm zijn of geen baan hebben. Een tekort aan
perspectief voor een betere toekomst komt deels voort uit stigma, maar wordt ook
deel van het stigma omdat het moeilijk kan zijn om met mensen om te gaan die
verward zijn. Het is moeilijker om hen te accepteren. De associaties die we hebben met
verwarde personen zijn dus redelijk kloppend, hoewel een deel gebaseerd is op waarheid
en een deel gebaseerd op stigma. Enkele veelvoorkomende associaties zijn:
• Hallucinaties
• Wanen
• Ongepast gedrag
• Anxiety
• Relatie problemen/tekort aan stabiele relaties (exclusie)
• Sociaal stigma
• Dakloosheid
• Werkeloosheid / tekort aan economische bronnen
• Tekort aan perspectief voor een betere toekomst.
Een groeiend probleem
Verwarde personen zijn er altijd geweest maar komen nu meer voor. In Nederland is er nu
meer aandacht voor hen, door een analyse van noodoproepen. Er is een sterke toename
van noodoproepen bleek uit een onderzoek van het RIVM (2016).
In 2016 waren er 80.000 belletjes over 34.000 unieke personen. Dit getal is redelijk hoog.
Dit kan komen door psychose, dementie of andere cognitieve problemen. Voor veel mensen
wordt dus ook een aantal keer gebeld. Dit laat zien dat we in de tussentijd onvoldoende
hulp bieden aan deze mensen. Als mensen verward zijn, zullen ze dit meestal al enige tijd
zijn. Er is daarnaast ook een redelijke aanloop tot mensen echt verward raken.
Het eerste contact met de gezondheidszorg is via de politie, die hen overdragen aan de
GGZ. Mensen worden dus als een soort bedreiging beschouwd. We benaderen verwarde
personen namelijk niet zelf maar via de politie. Mensen met verward gedrag weten soms
niet zelf dat er hulp nodig is. Dit criminaliseert hen maar vertelt ook dat deze mensen in hun
verwarde staat moeite hebben om hulp te vinden of niet weten dat ze hulp nodig hebben.
Verwarde personen hebben meestal geen eenduidige symptomen die met een standaard
protocol benaderd zou kunnen worden. Er is geen expliciete wens om behandeld te
worden en er is vaak geen sprake van agency / autonomie.
Stel je voor dat je achtervolgd wordt…
Wanneer een patiënt een psychose ervaart
waarin hij/zij achtervolgd wordt door de politie,
kan het veel angst opleveren om door de politie
opgepakt te worden en opgesloten te worden in
1
, Severe Mental Illness
psychiatrische faciliteiten in isolatie (soms gedwongen). Dit geeft juist een bevestiging van
hun angsten. We hebben het idee dat mensen met een psychose niet mee zullen willen
werken. We vergeten dat het voor hen (vanuit hun perspectief) heel logisch is dat zij niet
mee willen werken. Dit toont aan dat we ons als hulpverleners in de schoenen moeten
plaatsen van de verwarde persoon. Onze respons kan namelijk beïnvloeden hoe er op ons
gereageerd wordt.
Moeilijke patiënten
De ‘moeilijke patiënt’ wordt beargumenteerd vanuit het perspectief van de hulpverlener die
niet (meer) weet hoe de patiënt geholpen kan worden. We denken hierbij vaak aan
psychoses maar ook andere symptomen kunnen bijdragen aan ‘moeilijkheid’. Dakloosheid
en armoede kunnen hierin bijvoorbeeld ook een rol spelen. Mensen die moeilijk te
behandelen zijn, zijn mensen met SMI zoals:
• Psychose
• Niet-psychotische ernstige depressie, complex trauma- of angst- of persoonlijkheid
gerelateerde klachten.
• Duale diagnoses
• Wordt nog ‘moeilijker’ in combinatie met werk-gerelateerde of sociaal-economische
gevolgen zoals dakloosheid of nanciële schulden.
Er zijn verschillende kenmerken van een ‘moeilijke’ patiënt:
• Heterogene & uctuerende symptomen die niet makkelijk gediagnosticeerd kunnen
worden.
• Moeite met bewerkstelligen van een positieve samenwerking.
• Actief hulpzoekend gedrag maar tegelijkertijd ook ambivalent hulp-accepterend gedrag.
• Consistente non-compliance met de verwachtingen van professionals.
Bovenstaand zijn kenmerken geïdenti ceerd vanuit het perspectief van de professional.
In de psychiatrie geldt vaak de incentive voor patiënten om een ‘goede patiënt’ te worden.
Dit klinkt alsof je een soort kleuter bent die goed moet luisteren. Mensen worden als non-
compliant benaderd en in een bepaalde rol gedwongen door de toon van de stem van de
professional en de hiërarchie in de psychiatrie. Als deze patiënten in een bepaalde rol
geforceerd worden werkt dit niet bevorderend voor de patiënt. Je helpt ze dan niet
herstellen, maar helpt ze om aan jouw beeld van herstel te voldoen, en niet wat zij zelf
beschouwen als herstel. Dit kan ook stigma en bias verder versterken.
• Er geldt een bias voor ‘good outcome psychose’. Professionals denken vaak dat diegene
altijd psychotisch zal blijven.
• Negeren van netwerk en sociale bronnen. Je houdt geen oog voor sterke punten van
het netwerk van de patiënt.
• Onderscheid maken tussen hospitalisatie vs. follow-up zorg en herstel. Door te
focussen op de moeilijke patiënt is er geen aandacht voor volgende stappen nadat de
patiënt weer thuis is.
Schizofrenie vs. psychose
Kortdurende psychoses zullen meestal geen
schizofrenie worden. Dit komt doordat schizofrenie
als chronisch en terugkerend gede nieerd wordt.
In schizofrenie zijn er positieve en negatieve symptomen. Met name
disorganized behavior wordt door professionals als afwijkend
beschouwd, omdat het sociaal gezien afwijkt van de norm.
Negatieve symptomen zijn meer ‘verdoofde’ symptomen, zoals
2
fl fi fi fi
Video Lecture 2
Wat is een ‘verward persoon’?
Wanneer een persoon verward is gaan we vaak interacties aan vanuit het idee dat diegene
onvoorspelbaar is. Veel problemen hangen daarentegen samen met hoe wij mensen
benaderen, vanuit een idee van ‘vreemdheid’. Dat voelt niet altijd zo voor die persoon zelf.
Verwarde personen zullen vooral bang zijn en wat sturing of begeleiding nodig hebben. Ze
zijn misschien vervreemd van de sociale omstandigheden en waarheid (externe realiteit).
Vaak denken we dat verwarde personen arm zijn of geen baan hebben. Een tekort aan
perspectief voor een betere toekomst komt deels voort uit stigma, maar wordt ook
deel van het stigma omdat het moeilijk kan zijn om met mensen om te gaan die
verward zijn. Het is moeilijker om hen te accepteren. De associaties die we hebben met
verwarde personen zijn dus redelijk kloppend, hoewel een deel gebaseerd is op waarheid
en een deel gebaseerd op stigma. Enkele veelvoorkomende associaties zijn:
• Hallucinaties
• Wanen
• Ongepast gedrag
• Anxiety
• Relatie problemen/tekort aan stabiele relaties (exclusie)
• Sociaal stigma
• Dakloosheid
• Werkeloosheid / tekort aan economische bronnen
• Tekort aan perspectief voor een betere toekomst.
Een groeiend probleem
Verwarde personen zijn er altijd geweest maar komen nu meer voor. In Nederland is er nu
meer aandacht voor hen, door een analyse van noodoproepen. Er is een sterke toename
van noodoproepen bleek uit een onderzoek van het RIVM (2016).
In 2016 waren er 80.000 belletjes over 34.000 unieke personen. Dit getal is redelijk hoog.
Dit kan komen door psychose, dementie of andere cognitieve problemen. Voor veel mensen
wordt dus ook een aantal keer gebeld. Dit laat zien dat we in de tussentijd onvoldoende
hulp bieden aan deze mensen. Als mensen verward zijn, zullen ze dit meestal al enige tijd
zijn. Er is daarnaast ook een redelijke aanloop tot mensen echt verward raken.
Het eerste contact met de gezondheidszorg is via de politie, die hen overdragen aan de
GGZ. Mensen worden dus als een soort bedreiging beschouwd. We benaderen verwarde
personen namelijk niet zelf maar via de politie. Mensen met verward gedrag weten soms
niet zelf dat er hulp nodig is. Dit criminaliseert hen maar vertelt ook dat deze mensen in hun
verwarde staat moeite hebben om hulp te vinden of niet weten dat ze hulp nodig hebben.
Verwarde personen hebben meestal geen eenduidige symptomen die met een standaard
protocol benaderd zou kunnen worden. Er is geen expliciete wens om behandeld te
worden en er is vaak geen sprake van agency / autonomie.
Stel je voor dat je achtervolgd wordt…
Wanneer een patiënt een psychose ervaart
waarin hij/zij achtervolgd wordt door de politie,
kan het veel angst opleveren om door de politie
opgepakt te worden en opgesloten te worden in
1
, Severe Mental Illness
psychiatrische faciliteiten in isolatie (soms gedwongen). Dit geeft juist een bevestiging van
hun angsten. We hebben het idee dat mensen met een psychose niet mee zullen willen
werken. We vergeten dat het voor hen (vanuit hun perspectief) heel logisch is dat zij niet
mee willen werken. Dit toont aan dat we ons als hulpverleners in de schoenen moeten
plaatsen van de verwarde persoon. Onze respons kan namelijk beïnvloeden hoe er op ons
gereageerd wordt.
Moeilijke patiënten
De ‘moeilijke patiënt’ wordt beargumenteerd vanuit het perspectief van de hulpverlener die
niet (meer) weet hoe de patiënt geholpen kan worden. We denken hierbij vaak aan
psychoses maar ook andere symptomen kunnen bijdragen aan ‘moeilijkheid’. Dakloosheid
en armoede kunnen hierin bijvoorbeeld ook een rol spelen. Mensen die moeilijk te
behandelen zijn, zijn mensen met SMI zoals:
• Psychose
• Niet-psychotische ernstige depressie, complex trauma- of angst- of persoonlijkheid
gerelateerde klachten.
• Duale diagnoses
• Wordt nog ‘moeilijker’ in combinatie met werk-gerelateerde of sociaal-economische
gevolgen zoals dakloosheid of nanciële schulden.
Er zijn verschillende kenmerken van een ‘moeilijke’ patiënt:
• Heterogene & uctuerende symptomen die niet makkelijk gediagnosticeerd kunnen
worden.
• Moeite met bewerkstelligen van een positieve samenwerking.
• Actief hulpzoekend gedrag maar tegelijkertijd ook ambivalent hulp-accepterend gedrag.
• Consistente non-compliance met de verwachtingen van professionals.
Bovenstaand zijn kenmerken geïdenti ceerd vanuit het perspectief van de professional.
In de psychiatrie geldt vaak de incentive voor patiënten om een ‘goede patiënt’ te worden.
Dit klinkt alsof je een soort kleuter bent die goed moet luisteren. Mensen worden als non-
compliant benaderd en in een bepaalde rol gedwongen door de toon van de stem van de
professional en de hiërarchie in de psychiatrie. Als deze patiënten in een bepaalde rol
geforceerd worden werkt dit niet bevorderend voor de patiënt. Je helpt ze dan niet
herstellen, maar helpt ze om aan jouw beeld van herstel te voldoen, en niet wat zij zelf
beschouwen als herstel. Dit kan ook stigma en bias verder versterken.
• Er geldt een bias voor ‘good outcome psychose’. Professionals denken vaak dat diegene
altijd psychotisch zal blijven.
• Negeren van netwerk en sociale bronnen. Je houdt geen oog voor sterke punten van
het netwerk van de patiënt.
• Onderscheid maken tussen hospitalisatie vs. follow-up zorg en herstel. Door te
focussen op de moeilijke patiënt is er geen aandacht voor volgende stappen nadat de
patiënt weer thuis is.
Schizofrenie vs. psychose
Kortdurende psychoses zullen meestal geen
schizofrenie worden. Dit komt doordat schizofrenie
als chronisch en terugkerend gede nieerd wordt.
In schizofrenie zijn er positieve en negatieve symptomen. Met name
disorganized behavior wordt door professionals als afwijkend
beschouwd, omdat het sociaal gezien afwijkt van de norm.
Negatieve symptomen zijn meer ‘verdoofde’ symptomen, zoals
2
fl fi fi fi
