Adoptie en pleegzorg HC
College 5 pleegzorg
Introductie
- Pleegzorg komt vaker voor dan adoptie
o Adoptie: < =200 (2018: circa 150)
o Pleegzorg: circa 23.000
- Achtergrond pleegkinderen
o Vaak sprake van mishandeling/verwaarlozing
o Thuis niet veilig, uithuisplaatsing als interventie
- Basisbegrippen over pleegzorg
- Zoals:
o Netwerk- vs bestandsplaatsing
o Hulpverlenings- vs opvoedingsvariant
o Vrijwillige vs gedwongen plaatsingen
o Gezag bij pleegzorg/pleegoudervoogdij
- Wordt bekend verondersteld
o Besproken eerder in curriculum (Jur/eth aspecten)
o Zie Bs voor websites als je deze info nog wilt opzoeken
Casus Jay (bs)
- Moeder Dunya (18 jaar) drinkt en rookt tijdens de zwangerschap
- Jay wordt 2 maanden te vroeg geboren
- Dunya woont bij haar oma; haar eigen moeder is overleden, geen contact met de vader van
Jay
- Dunya heeft geen baan, opleiding of dagbesteding. Ze praat weinig met Jay hij zit vooral
achter de tv
- Achterstand wordt in eerst instantie verklaard door vroeggeboorte maar loopt verder op
- Na een ongeval volgt een OTS, Dunya volgt de adviezen van de gezinsvoogd niet op
- Er volgt een UHP
- Achterstand(en) als Jay bij pleeggezin terecht komt…
- Op welk gebied? vooral taalachterstand, maar ook gehechtheid
Cognitie
- Bijna een kwart van de pleegkinderen heeft een cognitieve achterstand volgens Vasileva &
Petermann (2018)
- Meta-analyse gericht op onderwijs:
- Pleegkinderen vs leeftijdsgenoten
o Achterstand en lagere schoolprestaties
o Vaker doorverwezen naar remedial teaching (tot 5x zo hoog)
o Vaker blijven zitten (7x zo vaak)
o NB daarnaast ook vaker gedragsproblemen: uit de klas sturen, geschorst worden
Vervolg casus Jay
- Ook Jay een grote achterstand, hoe gaat het verder?
o Jay gaat naar een pleeggezin en is snel zindelijk
o Zijn taalvaardigheden gaan snel vooruit
o Hij gaat naar school (regulier onderwijs) en stroomt in groep 1 in. Hij speelt vooral.
o Dan moet hij naar een ander pleegezin, en naar een andere school. Basisbegrippen
zoals de dagen van de week of tellen tot 10 blijft erg lastig
, o In groep 3 komt hij met rekenen niet meer mee. Jay krijgt extra ondersteuning, maar
blijft het moeilijk vinden. in lijn met besproken onderzoek
- Onderzoek Smeets naar pleegkinderen in de klas:
o Leerkrachten zien vaker leerproblemen pleegkinderen
o Willen kinderen helpen, maar extra uitleg slaat niet aan
o Ook RT (remedial teaching) weinig toegevoegde waarde
o ‘Waarschijnlijk zit het er gewoon niet in’
Cognitie
- Differentiaal diagnose
- Vaker leerproblemen of alternatieve verklaring?
o Basisachterstand door moeilijke thuissituatie
o Instructies ineffectief door mogelijke overplaatsing (nieuw gezin, nieuwe school,
nieuwe leerkracht, nieuwe uitleg)
o Gebrek aan concentratie/kind voelt zich niet veilig in nieuwe omgeving (mogelijk
trauma?)
o tips leerkrachten
Trauma en cognitie
- Invloed van trauma op denken en leren filmpje
Informatie leerkrachten
- Leerkrachten: gedrag is een uitdaging
- Kennis achtergrondinfo van belang
- Onderzoek VS (Zetling et al.)
o Status ‘pleegkind’ voor meeste leerkrachten onbekend
o Daardoor gedrag lastig te duiden
o + moeilijk anticiperen op lastige situaties voor pleegkinderen
- In Nederland is dat beter geregeld
o Informatievoorziening geen uitdaging voor leerkrachten
o Gedrag en gehechtheid wel
o En de ‘kleinere’ dingen zoals uitleggen aan klasgenoten, Moederdag cadeau etc.
Probleemgedrag
- 39% van de groep pleegkinderen heeft probleemgedrag (Vasileva & Petermann, 2018)
- De norm is 10-15%
- Dus meer problemen in de groep pleegkinderen
- Nederlandse studie Maaskant et al. (2014)
o Pleegkinderen (4-12 jaar)
o Bijna helft of meer in normale range
o Consensus in literatuur: met groot deel van pleegkinderen gaat het goed
o Maar 1/3 klinische range
o Verhoogde niveaus probleemgedrag – terwijl kinderen al langer bij dit pleeggezin
wonen (gemiddelde al 5 jaar)
o Is pleegzorg een effectieve interventie?
Waren de problemen bij aanvang nog hoger?
Afname probleemgedrag als indicator effectiviteit?
Effectiviteit pleegzorg
- McWey et al. (2010)
- 106 pleegkinderen
, o 13-16 jaar oud
o + 18 maanden
o + 36 maanden
- Uitkomstmaten: externaliserend + internaliserend probleemgedrag (CBCL)
- Conclusie studie McWey afname van gedragsproblemen naarmate het kind in het
pleeggezin verblijft
- Andere studies? geen consensus
o Was deze studie (McWey) een uitzondering?
- Meta-analyse Goemans et al. (2015)
o 25 studies longitudinale data problematiek blijft
Effectiviteit pleegzorg
- Effectiviteit pleegzorg mbt probleemgedrag
- Geen afname probleemgedrag maar blijft stabiel
o Subgroepen voor wie meer/minder effectief?
- Unchanged! Maar er lijken 4 subgroepen te bestaan
o 32% sustained mental health
o 33% meaningful improvement 1/3 gaat erop vooruit
o 30% no meaningful change and er gaat niet echt iets vooruit
o 5% meaningful deterioration totaal geen vooruitgang
- Interventie ‘pleegzorg’ dus niet ‘voldoende effectief’ in verminderen van gedragsproblemen
o NB was dit het doel van deze interventie? nee, doel was om de bedreiging weg te
halen/om een kind in een veilige situatie te plaatsen
o Mogelijke specifieke interventie noodzakelijk?
o Evt wel effect als gevolg van verbeteren opvoeding & gehechtheid
Gehechtheid
- Gehechtheid bij vroege negatieve ervaringen?
- Gehechtheid kinderen in pleegzorg?
- Ter vergelijking: meta-analyse Van den Driel et al. (2009)
- Verschillen tussen studies…?
Vervolg casus Jay
- Gehechtheidsrelatie Jay?
o ‘Allemansvriendje’
o Moeder: weinig interactie
o Moeder drinkt veel en is passief
- Kan Jay een nieuwe gehechtheidsrelatie aangaan met pleegouders?
, o Gehechtheid: relatie met specifieke verzorgers
o Causaal verband sensitiviteit ouder
o Pleegkinderen wel een ‘achterstand’, want zij weten niet dat een ouder een veilige
basis kunnen zijn, vanwege hun ervaringen
o Negatieve verwachtingen
- Jay heeft niet geleerd dat zijn moeder een veilige basis is
- Negatieve verwachtingen: volwassenen zijn er niet voor je
- Jay heeft afgeleerd om hulp te vragen/troost te zoeken: hij weet dat er een afwijzing volgt
- Contact met pleegouders
o Jay zoekt nauwelijks contact, samen spelen doet hij niet
o Jay vraagt niet om hulp, problemen lost hij zelf op
o Als Jay valt, huilt hij niet, gaat hij niet naar de pleegouders
o NB gevaar voor ontwikkeling gehechtheid:
Pleegouders zien geen hulpsignaal
Belemmering voor sensitief gedrag?
Nieuwe gehechtheidsrelatie
- Dozier en collega’s: parent attachment diary
o Dagboek interactie pleegouder – pleegkind
- Wat wordt er gemeten?
o Uitgangspunt: child distress
o Hoe reageert pleegouder?
o Hoe reageert pleegkind?
- Eerste 60 dagen van plaatsing checklist invullen
- Attachment diaries studie:
o Kinderen < 12 maanden: veilige relatie binnen 2 maanden
Pijn/verdriet: troost zoeken bij pleegouders
Reactie op pleegouder: sneller laten troosten
o Kinderen > 12 maanden: vaker vermijdend en niet coherent
Pijn/verdriet: pleegouders vermijden/niet opzoeken
Minder coherente reacties op pleegouders (ene keer wordt het wel
geaccepteerd, dan weer niet etc)
o Oudere kinderen (> 12 maanden) meer moeite met aangaan veilige
gehechtheidsrelatie dan jongere kinderen (< 12 maanden)
- Gabler et al. (2014)
o 48 pleegkinderen
o Leeftijd bij plaatsing: 9-66 maanden (M=30)
o T1: 2.5 maanden bij pleegouders – T2: 6 maanden bij pleegouders
o Attachment security mbv AQS (attachment Q-set)
- Attachment Q-set (AQS)
o Observatie interactie kind & pleegouder (observatie, dus je zit niet met sociale
wenselijkheid)
o Kaartjes met gedragingen sorteren
Kind knuffelt Moeder op eigen initiatief
Kind vindt het fijn bij moeder op schoot
Kind laat nieuw speelgoed aan moeder zien
Kind houdt locatie moeder (in ruimte) in de gaten tijdens exploreren
Kind boos of verdrietig als moeder even uit de ruimte weggaat
o Past helemaal niet (1) – past heel erg (9)
o Uiteindelijk score +1 (zeer veilig) tot -1 (zeer onveilig)
College 5 pleegzorg
Introductie
- Pleegzorg komt vaker voor dan adoptie
o Adoptie: < =200 (2018: circa 150)
o Pleegzorg: circa 23.000
- Achtergrond pleegkinderen
o Vaak sprake van mishandeling/verwaarlozing
o Thuis niet veilig, uithuisplaatsing als interventie
- Basisbegrippen over pleegzorg
- Zoals:
o Netwerk- vs bestandsplaatsing
o Hulpverlenings- vs opvoedingsvariant
o Vrijwillige vs gedwongen plaatsingen
o Gezag bij pleegzorg/pleegoudervoogdij
- Wordt bekend verondersteld
o Besproken eerder in curriculum (Jur/eth aspecten)
o Zie Bs voor websites als je deze info nog wilt opzoeken
Casus Jay (bs)
- Moeder Dunya (18 jaar) drinkt en rookt tijdens de zwangerschap
- Jay wordt 2 maanden te vroeg geboren
- Dunya woont bij haar oma; haar eigen moeder is overleden, geen contact met de vader van
Jay
- Dunya heeft geen baan, opleiding of dagbesteding. Ze praat weinig met Jay hij zit vooral
achter de tv
- Achterstand wordt in eerst instantie verklaard door vroeggeboorte maar loopt verder op
- Na een ongeval volgt een OTS, Dunya volgt de adviezen van de gezinsvoogd niet op
- Er volgt een UHP
- Achterstand(en) als Jay bij pleeggezin terecht komt…
- Op welk gebied? vooral taalachterstand, maar ook gehechtheid
Cognitie
- Bijna een kwart van de pleegkinderen heeft een cognitieve achterstand volgens Vasileva &
Petermann (2018)
- Meta-analyse gericht op onderwijs:
- Pleegkinderen vs leeftijdsgenoten
o Achterstand en lagere schoolprestaties
o Vaker doorverwezen naar remedial teaching (tot 5x zo hoog)
o Vaker blijven zitten (7x zo vaak)
o NB daarnaast ook vaker gedragsproblemen: uit de klas sturen, geschorst worden
Vervolg casus Jay
- Ook Jay een grote achterstand, hoe gaat het verder?
o Jay gaat naar een pleeggezin en is snel zindelijk
o Zijn taalvaardigheden gaan snel vooruit
o Hij gaat naar school (regulier onderwijs) en stroomt in groep 1 in. Hij speelt vooral.
o Dan moet hij naar een ander pleegezin, en naar een andere school. Basisbegrippen
zoals de dagen van de week of tellen tot 10 blijft erg lastig
, o In groep 3 komt hij met rekenen niet meer mee. Jay krijgt extra ondersteuning, maar
blijft het moeilijk vinden. in lijn met besproken onderzoek
- Onderzoek Smeets naar pleegkinderen in de klas:
o Leerkrachten zien vaker leerproblemen pleegkinderen
o Willen kinderen helpen, maar extra uitleg slaat niet aan
o Ook RT (remedial teaching) weinig toegevoegde waarde
o ‘Waarschijnlijk zit het er gewoon niet in’
Cognitie
- Differentiaal diagnose
- Vaker leerproblemen of alternatieve verklaring?
o Basisachterstand door moeilijke thuissituatie
o Instructies ineffectief door mogelijke overplaatsing (nieuw gezin, nieuwe school,
nieuwe leerkracht, nieuwe uitleg)
o Gebrek aan concentratie/kind voelt zich niet veilig in nieuwe omgeving (mogelijk
trauma?)
o tips leerkrachten
Trauma en cognitie
- Invloed van trauma op denken en leren filmpje
Informatie leerkrachten
- Leerkrachten: gedrag is een uitdaging
- Kennis achtergrondinfo van belang
- Onderzoek VS (Zetling et al.)
o Status ‘pleegkind’ voor meeste leerkrachten onbekend
o Daardoor gedrag lastig te duiden
o + moeilijk anticiperen op lastige situaties voor pleegkinderen
- In Nederland is dat beter geregeld
o Informatievoorziening geen uitdaging voor leerkrachten
o Gedrag en gehechtheid wel
o En de ‘kleinere’ dingen zoals uitleggen aan klasgenoten, Moederdag cadeau etc.
Probleemgedrag
- 39% van de groep pleegkinderen heeft probleemgedrag (Vasileva & Petermann, 2018)
- De norm is 10-15%
- Dus meer problemen in de groep pleegkinderen
- Nederlandse studie Maaskant et al. (2014)
o Pleegkinderen (4-12 jaar)
o Bijna helft of meer in normale range
o Consensus in literatuur: met groot deel van pleegkinderen gaat het goed
o Maar 1/3 klinische range
o Verhoogde niveaus probleemgedrag – terwijl kinderen al langer bij dit pleeggezin
wonen (gemiddelde al 5 jaar)
o Is pleegzorg een effectieve interventie?
Waren de problemen bij aanvang nog hoger?
Afname probleemgedrag als indicator effectiviteit?
Effectiviteit pleegzorg
- McWey et al. (2010)
- 106 pleegkinderen
, o 13-16 jaar oud
o + 18 maanden
o + 36 maanden
- Uitkomstmaten: externaliserend + internaliserend probleemgedrag (CBCL)
- Conclusie studie McWey afname van gedragsproblemen naarmate het kind in het
pleeggezin verblijft
- Andere studies? geen consensus
o Was deze studie (McWey) een uitzondering?
- Meta-analyse Goemans et al. (2015)
o 25 studies longitudinale data problematiek blijft
Effectiviteit pleegzorg
- Effectiviteit pleegzorg mbt probleemgedrag
- Geen afname probleemgedrag maar blijft stabiel
o Subgroepen voor wie meer/minder effectief?
- Unchanged! Maar er lijken 4 subgroepen te bestaan
o 32% sustained mental health
o 33% meaningful improvement 1/3 gaat erop vooruit
o 30% no meaningful change and er gaat niet echt iets vooruit
o 5% meaningful deterioration totaal geen vooruitgang
- Interventie ‘pleegzorg’ dus niet ‘voldoende effectief’ in verminderen van gedragsproblemen
o NB was dit het doel van deze interventie? nee, doel was om de bedreiging weg te
halen/om een kind in een veilige situatie te plaatsen
o Mogelijke specifieke interventie noodzakelijk?
o Evt wel effect als gevolg van verbeteren opvoeding & gehechtheid
Gehechtheid
- Gehechtheid bij vroege negatieve ervaringen?
- Gehechtheid kinderen in pleegzorg?
- Ter vergelijking: meta-analyse Van den Driel et al. (2009)
- Verschillen tussen studies…?
Vervolg casus Jay
- Gehechtheidsrelatie Jay?
o ‘Allemansvriendje’
o Moeder: weinig interactie
o Moeder drinkt veel en is passief
- Kan Jay een nieuwe gehechtheidsrelatie aangaan met pleegouders?
, o Gehechtheid: relatie met specifieke verzorgers
o Causaal verband sensitiviteit ouder
o Pleegkinderen wel een ‘achterstand’, want zij weten niet dat een ouder een veilige
basis kunnen zijn, vanwege hun ervaringen
o Negatieve verwachtingen
- Jay heeft niet geleerd dat zijn moeder een veilige basis is
- Negatieve verwachtingen: volwassenen zijn er niet voor je
- Jay heeft afgeleerd om hulp te vragen/troost te zoeken: hij weet dat er een afwijzing volgt
- Contact met pleegouders
o Jay zoekt nauwelijks contact, samen spelen doet hij niet
o Jay vraagt niet om hulp, problemen lost hij zelf op
o Als Jay valt, huilt hij niet, gaat hij niet naar de pleegouders
o NB gevaar voor ontwikkeling gehechtheid:
Pleegouders zien geen hulpsignaal
Belemmering voor sensitief gedrag?
Nieuwe gehechtheidsrelatie
- Dozier en collega’s: parent attachment diary
o Dagboek interactie pleegouder – pleegkind
- Wat wordt er gemeten?
o Uitgangspunt: child distress
o Hoe reageert pleegouder?
o Hoe reageert pleegkind?
- Eerste 60 dagen van plaatsing checklist invullen
- Attachment diaries studie:
o Kinderen < 12 maanden: veilige relatie binnen 2 maanden
Pijn/verdriet: troost zoeken bij pleegouders
Reactie op pleegouder: sneller laten troosten
o Kinderen > 12 maanden: vaker vermijdend en niet coherent
Pijn/verdriet: pleegouders vermijden/niet opzoeken
Minder coherente reacties op pleegouders (ene keer wordt het wel
geaccepteerd, dan weer niet etc)
o Oudere kinderen (> 12 maanden) meer moeite met aangaan veilige
gehechtheidsrelatie dan jongere kinderen (< 12 maanden)
- Gabler et al. (2014)
o 48 pleegkinderen
o Leeftijd bij plaatsing: 9-66 maanden (M=30)
o T1: 2.5 maanden bij pleegouders – T2: 6 maanden bij pleegouders
o Attachment security mbv AQS (attachment Q-set)
- Attachment Q-set (AQS)
o Observatie interactie kind & pleegouder (observatie, dus je zit niet met sociale
wenselijkheid)
o Kaartjes met gedragingen sorteren
Kind knuffelt Moeder op eigen initiatief
Kind vindt het fijn bij moeder op schoot
Kind laat nieuw speelgoed aan moeder zien
Kind houdt locatie moeder (in ruimte) in de gaten tijdens exploreren
Kind boos of verdrietig als moeder even uit de ruimte weggaat
o Past helemaal niet (1) – past heel erg (9)
o Uiteindelijk score +1 (zeer veilig) tot -1 (zeer onveilig)
