Complete uitwerking en samenvatting inhoud colleges Neurobiologische achtergronden van opvoeding en ontwikkeling

Neurobiologische achtergronden
van opvoeding en ontwikkeling
HC deel A
College 1: 14-09-2021

Zenuwstelsel
- Centraal en perifeer
o Centraal zenuwstelsel: hersenen en ruggenmerg  zorgt voor de aansturing en
controle (bevindt zich aan de binnenkant in het botachtig omhulsel)
o Perifeer zenuwstelsel: lichaamszenuwen  uitlopers van en naar het centrale
zenuwstelsel, wat verbinding maakt met de spieren en andere organen in het
lichaam (bevindt zich aan de buitenkant)

Perifeer zenuwstelsel
- Het somatische en het autonome zenuwstelsel
o Somatisch zenuwstelsel
 Bewuste/vrijwillige controle van spieren (bijv. grijpen)
 Sensorische informatie (prikkels) (bijv. aanraking, pijn)
o Autonoom zenuwstelsel
 Onbewuste/onvrijwillige controle van lichaamsfuncties (bijv. hartslag,
ademhaling)

Autonoom zenuwstelsel
- Onderscheid tussen het sympathische en het parasympatische zenuwstelsel (grotendeels
tegengestelde functies)
o Sympathisch zenuwstelsel: mobilisatie van energie  beschikbaar maken van
energie om actie te ondernemen
 Versnelling hartslag en ademhaling
o Parasympatisch zenuwstelsel: conservatie van energie  bewaren van energie en
het lichaam in een toestand van rust brengen
 Vertraging hartslag




Het brein:
Hersenen
- Drie delen
o Rhombencefalon (achterste hersenen)
o Mesencefalon (middelste hersenen)

, o Prosencefalon (voorste hersenen)



Rhombencefalon
- Bestaat uit:
o Medulla
 Verlengde van het ruggenmerg (maar bevindt
zich binnen de schedel)
 Oorsprong craniale zenuwen (deze
zenuwbanen verlaten het merg al binnen het
hoofd/het cranum)
 Belangrijk voor vitale reflexen (bijv.
ademhaling, hartslag, braken, hoesten)
o Pons
 Pons = brug; zenuwenbanen kruisen van de ene naar de andere kant
(belangrijk, want je rechter hersenhelft is verantwoordelijk voor het laten
bewegen van je linker hand, dus de zenuwen worden gekruist)
 Oorsprong craniale zenuwen (deze zenuwbanen verlaten het merg al binnen
het hoofd/het cranum)
o Cerebellum
 Kleine hersenen  letterlijke betekenis
 Belangrijk voor motoriek (balans en coördinatie)  vloeiend maken van
bewegingen
 Belangrijk voor coördinatie van activiteit in verschillende hersengebieden

Mesencefalon
- Bestaat uit tectum, tegmentum, colliculi en substantia nigra
- Bij zoogdieren erg klein, bij veel andere dieren (bijv. reptielen)
een veel prominenter deel van het brein
- Spelen voornamelijk een rol in feedback loops, dus in
samenwerking met andere hersengebieden
- Medulla, pons en middelste hersenen vormen samen de
hersenstam (hersenstam zie plaatje hiernaast)

Prosencefalon
- Bestaat uit
o Diencefalon (betekent letterlijk tussenhersenen)
 Thalamus
 Hypothalamus
o Telencefalon (betekent letterlijk eindbrein)
 Cerebrale cortex
 Limbisch systeem
 Basale ganglia

Thalamus
- Ligging: eind van de hersenstam, in het midden van het brein
- Belangrijk ‘relay station’  schakel station
o Informatie komt eerst in de thalamus binnen, waarna de informatie wordt
doorgegeven aan de gebieden waar de informatie verwerkt kan worden

, o Veel cortico-corticale verbindingen via de thalamus (verbindingen tussen
verschillende gebieden van de cortex)




Hypothalamus
- Ligging: onder de thalamus (hypo = onder)
- ‘Relay station’ (schakelstation) voor lichaamsfuncties die
gereguleerd worden door hormonen (output)  honger,
dorst, lichaamstemperatuur, endocriene functies etc.

Cerebrale cortex
- Cerebrum = hersenen, cortex = schors  hersenschors
(buitenste laag van de hersenen)
- 4 kwabben
o Occipitaalkwab: gezichtsvermogen (achterkant
van het brein)
o Temporaalkwab: gehoor, visuele en taalfuncties
(onderkant van het brein aan de zijkant)
o Parietaalkwab: sensorische functies, aandacht (bovenkant van de achterkant van het
brein)
o Frontaalkwab: motoriek, executieve functies, aspecten
van geheugen en emoties (voorkant van het brein)

Limbisch systeem
- Ligt subcorticaal, dat wil zeggen onder de cortex
- Bestaat uit
o Gyrus cinguli (cingulate gyrus)
o Fornix
o Hippocampus (belangrijk voor geheugen)
o Amygdala
- Belangrijk voor emotioneel gedrag (genereren van gevoel, het
kunnen lezen van gevoel)




Basale ganglia
- Liggen subcorticaal
- Bestaan uit

, o Nucleus caudate
o Putamen
o Globus pallidus
- Belangrijk voor motoriek, ‘poort-functie’  of een beweging wel of niet tot stand komt, ook
voor hersenactiviteit in andere gebieden




Het brein: andere onderverdelingen
Hersenhelften
- Hersenen bestaan uit twee min of meer symmetrische helften
o Hemisferen  ander woord voor hersenhelften
o Veel informatie kruist, bijvoorbeeld
 Rechterhelft stuurt beweging linker lichaamsdelen en vice versa
 Informatie uit het linker visuele veld wordt in de rechter hersenhelft
verwerkt, en vice versa
- Hemisferen verbonden via corpus callosum
o Dikke bundel zenuwbanen in het midden van het brein

Grijze en witte stof
- Grijze stof: cellichamen (waar de uitlopers vandaan komen)
- Witte stof: zenuwuitlopers
o Wit vanwege een ‘beschermlaagje’ dat de geleidingssnelheid bevordert: myeline

Ventrikels
- Met vocht gevulde holtes
o Cerebrospinaal vocht  beschermende functie (zit bijvoorbeeld ook tussen de
schedel en het brein, wat beschadiging bij stoten voorkomt), maar ook afvoer van
bepaalde afvalstoffen en reststoffen
o Engels: cerebrospinal fluid (CSF)