Samenvatting
INCLUSIEVE COMMUNICATIE
Alles wat je moet weten om een divers publiek te bereiken
(Hanan Challouki)
Voorwoord
Doel van dit boek:
1. Inzichten verwerven in hoe het niet moet en wat diversiteit en inclusie niet zijn.
2. Praktische handvatten voor communicatie en acties, zowel intern als extern (voor organisaties).
Wat is het belang van diversiteit en inclusie?
• Het gaat om een constante ontwikkeling van onze mindset die mee evolueert met de tijdsgeest en
het realistische beeld van onze maatschappij.
• Dat iedereen zich aangesproken voelt/herkent in de beeldvorming/communicatie en zich gehoord
voelt.
Uitdagingen hierbij zijn:
1) Vastgeroeste denkpatronen
2) Onwetendheid
3) Niet genoeg perspectieven om je heen om 1 + 2 te komen. Verder kunnen kijken dan je eigen
leefwereld.
Belangrijk uitgangspunt: wees authentiek, integer en eerlijk.
H1 – Waarom inclusief communiceren?
De ontvangerskant
Diversiteit als concept vanuit een intersectionele bril.
❖ INTERSECTIONALITEIT (kruispuntdenken) = kijken naar individuen en groepen vanuit de
verschillende identiteiten die hen vormgeven en die een oorzaak kunnen zijn voor mogelijke
achterstellingsgronden en dynamieken die hiertoe leiden.
Intersectionaliteit erkent vooral dat niemand wordt gedefinieerd door één identiteit, maar dat we
verschillende lagen bezitten waar ook in communicatie rekening mee gehouden moet worden.
Enkele opvallende verschuivingen in diversiteit (en de impact op communicatie):
Etnische diversiteit:
• Eind 20e eeuw: ‘basispatroon migratie’ – etnische diversiteit voornamelijk het gevolg van mensen uit
een beperkt aantal landen, die naar een klein aantal gastlanden afreisden, om als gastarbeiders
aan de slag te gaan.
• 21e eeuw: globalisering, uitbreiding EU en verschillende vluchtelingenstromen zorgen ervoor dat
veel verschillende mensen uit veel verschillende landen migreren vandaag de dag.
o Woorden als ‘ buitenlander’ en ‘allochtoon’ zijn daarmee lege begrippen geworden (ze
worden ingevuld door uiterlijke kenmerken of vastgelegd door geboorteland ouders of
voorouders).
o Vanaf welke generatie noemen we Nederlanders simpelweg Nederlanders, zonder naar hun
etnische roots te verwijzen?
❖ SUPERDIVERSITEIT = een vermenigvuldiging van significante variabelen die een invloed hebben
op waar, hoe en met wie mensen samenleven (Vertovec, 2007).
o Diversiteit binnen diversiteit. Etnische diversiteit is maar één variabele.
Gender:
• Gender wordt door sommigen niet meer gezien als een binair concept (m/v).
• De maatschappelijke normen en verwachtingen t.o.v. gender hebben invloed op de beslissingen die
we nemen in ons leven.
, Samenvatting
o Uitdaging: bevragen van de normen en onderzoeken of ze bepaalde ongelijkheden in stand
houden.
❖ TRANSGENDER = parapluterm voor een reeks varianten op het cisgender zijn (ofwel: geslacht en
gender zij niet in overeenstemming met elkaar).
❖ GESLACHT = biologische en lichamelijke verschillen tussen mannen en vrouwen.
❖ GENDER = de manier waarop sociale rollen en normen worden toegewezen aan personen op basis
van het geslacht.
❖ GENDERIDENTITEIT = hoe een persoon zich voelt mbt gender.
❖ GENDEREXPRESSIE = de manier waarop een persoon zich gedraagt, kleedt of toont aan de
buitenwereld.
Beperking:
Dit is vaak een vergeten groep, maar is een aardig grote groep.
De zenderkant
• Focus op overheidsdiensten, bedrijven en de culturele sector.
• Belang van inclusieve communicatie overdragen:
o Niet alleen een maatschappelijke meerwaarde
o Vooral ook benadrukken van de commerciële meerwaarde”
▪ Gemiste markt
▪ Kan leiden tot groei
▪ Verwachtingen/voorkeuren consumenten mbt aandacht voor diversiteit
De rol van ruis in het communicatieproces
Er wordt volop gecommuniceerd, maar heel wat van de boodschap gaat verloren door ruis in het proces.
Het is enkel door een inclusieve en daardoor efficiënte strategie dat de huidige kloof tussen zenders en
ontvangers gedacht kan worden.
H2 – Wat is inclusieve communicatie?
❖ INCLUSIEVE COMMUNICATIE = een benadering van communicatie die zoveel mogelijk mensen
probeert te bereiken en betrekken, waarbij toegankelijkheid, herkenning en begrip worden
nagestreefd en waarvan het resultaat leidt tot positieve communicatie, vrij van stereotypen.
Inclusieve communicatie…
• …is slechts één van de vele manieren om communicatie te benaderen en is actief, niet passief.
• …gaat over het bereiken van zoveel mogelijk mensen (dus niet iedereen), zonder relevantie te
verliezen.
• …vereist een scala aan perspectieven en referentiekaders.
• …is toegankelijk (iedereen die jouw communicatie kan missen omdat ze niet inclusief genoeg is):
hoe de boodschap inhoudelijk is geformuleerd + de wijze waarop communicatie verspreid wordt
(welke kanalen gebruik je?).
o Belangrijk te onthouden: je kan niet altijd voor iedereen even toegankelijk zijn.
• …streeft herkenning en begrip na: herkenbare visuele kenmerken, maar vooral herkenbare
normen en waarden, waarmee mensen zich identificeren en op de juiste manier begrepen zal
worden.
• …is positief en vrij van stereotypen: het normaliseert diversiteit en plaatst het in de echte wereld,
zonder daar een bepaald waardeoordeel aan te verbinden en te stereotyperen.
INCLUSIEVE COMMUNICATIE
Alles wat je moet weten om een divers publiek te bereiken
(Hanan Challouki)
Voorwoord
Doel van dit boek:
1. Inzichten verwerven in hoe het niet moet en wat diversiteit en inclusie niet zijn.
2. Praktische handvatten voor communicatie en acties, zowel intern als extern (voor organisaties).
Wat is het belang van diversiteit en inclusie?
• Het gaat om een constante ontwikkeling van onze mindset die mee evolueert met de tijdsgeest en
het realistische beeld van onze maatschappij.
• Dat iedereen zich aangesproken voelt/herkent in de beeldvorming/communicatie en zich gehoord
voelt.
Uitdagingen hierbij zijn:
1) Vastgeroeste denkpatronen
2) Onwetendheid
3) Niet genoeg perspectieven om je heen om 1 + 2 te komen. Verder kunnen kijken dan je eigen
leefwereld.
Belangrijk uitgangspunt: wees authentiek, integer en eerlijk.
H1 – Waarom inclusief communiceren?
De ontvangerskant
Diversiteit als concept vanuit een intersectionele bril.
❖ INTERSECTIONALITEIT (kruispuntdenken) = kijken naar individuen en groepen vanuit de
verschillende identiteiten die hen vormgeven en die een oorzaak kunnen zijn voor mogelijke
achterstellingsgronden en dynamieken die hiertoe leiden.
Intersectionaliteit erkent vooral dat niemand wordt gedefinieerd door één identiteit, maar dat we
verschillende lagen bezitten waar ook in communicatie rekening mee gehouden moet worden.
Enkele opvallende verschuivingen in diversiteit (en de impact op communicatie):
Etnische diversiteit:
• Eind 20e eeuw: ‘basispatroon migratie’ – etnische diversiteit voornamelijk het gevolg van mensen uit
een beperkt aantal landen, die naar een klein aantal gastlanden afreisden, om als gastarbeiders
aan de slag te gaan.
• 21e eeuw: globalisering, uitbreiding EU en verschillende vluchtelingenstromen zorgen ervoor dat
veel verschillende mensen uit veel verschillende landen migreren vandaag de dag.
o Woorden als ‘ buitenlander’ en ‘allochtoon’ zijn daarmee lege begrippen geworden (ze
worden ingevuld door uiterlijke kenmerken of vastgelegd door geboorteland ouders of
voorouders).
o Vanaf welke generatie noemen we Nederlanders simpelweg Nederlanders, zonder naar hun
etnische roots te verwijzen?
❖ SUPERDIVERSITEIT = een vermenigvuldiging van significante variabelen die een invloed hebben
op waar, hoe en met wie mensen samenleven (Vertovec, 2007).
o Diversiteit binnen diversiteit. Etnische diversiteit is maar één variabele.
Gender:
• Gender wordt door sommigen niet meer gezien als een binair concept (m/v).
• De maatschappelijke normen en verwachtingen t.o.v. gender hebben invloed op de beslissingen die
we nemen in ons leven.
, Samenvatting
o Uitdaging: bevragen van de normen en onderzoeken of ze bepaalde ongelijkheden in stand
houden.
❖ TRANSGENDER = parapluterm voor een reeks varianten op het cisgender zijn (ofwel: geslacht en
gender zij niet in overeenstemming met elkaar).
❖ GESLACHT = biologische en lichamelijke verschillen tussen mannen en vrouwen.
❖ GENDER = de manier waarop sociale rollen en normen worden toegewezen aan personen op basis
van het geslacht.
❖ GENDERIDENTITEIT = hoe een persoon zich voelt mbt gender.
❖ GENDEREXPRESSIE = de manier waarop een persoon zich gedraagt, kleedt of toont aan de
buitenwereld.
Beperking:
Dit is vaak een vergeten groep, maar is een aardig grote groep.
De zenderkant
• Focus op overheidsdiensten, bedrijven en de culturele sector.
• Belang van inclusieve communicatie overdragen:
o Niet alleen een maatschappelijke meerwaarde
o Vooral ook benadrukken van de commerciële meerwaarde”
▪ Gemiste markt
▪ Kan leiden tot groei
▪ Verwachtingen/voorkeuren consumenten mbt aandacht voor diversiteit
De rol van ruis in het communicatieproces
Er wordt volop gecommuniceerd, maar heel wat van de boodschap gaat verloren door ruis in het proces.
Het is enkel door een inclusieve en daardoor efficiënte strategie dat de huidige kloof tussen zenders en
ontvangers gedacht kan worden.
H2 – Wat is inclusieve communicatie?
❖ INCLUSIEVE COMMUNICATIE = een benadering van communicatie die zoveel mogelijk mensen
probeert te bereiken en betrekken, waarbij toegankelijkheid, herkenning en begrip worden
nagestreefd en waarvan het resultaat leidt tot positieve communicatie, vrij van stereotypen.
Inclusieve communicatie…
• …is slechts één van de vele manieren om communicatie te benaderen en is actief, niet passief.
• …gaat over het bereiken van zoveel mogelijk mensen (dus niet iedereen), zonder relevantie te
verliezen.
• …vereist een scala aan perspectieven en referentiekaders.
• …is toegankelijk (iedereen die jouw communicatie kan missen omdat ze niet inclusief genoeg is):
hoe de boodschap inhoudelijk is geformuleerd + de wijze waarop communicatie verspreid wordt
(welke kanalen gebruik je?).
o Belangrijk te onthouden: je kan niet altijd voor iedereen even toegankelijk zijn.
• …streeft herkenning en begrip na: herkenbare visuele kenmerken, maar vooral herkenbare
normen en waarden, waarmee mensen zich identificeren en op de juiste manier begrepen zal
worden.
• …is positief en vrij van stereotypen: het normaliseert diversiteit en plaatst het in de echte wereld,
zonder daar een bepaald waardeoordeel aan te verbinden en te stereotyperen.
