Samenvatting Geschiedenis Kenmerkende Aspecten
Periode 1: Prehistorie
Tijdvak 1: Tijd van jagers en boeren tot 3000 v. Chr.
Belangrijke ontwikkeling:
Landbouwrevolutie
Jagers en verzamelaars worden boeren, gaan op één plek wonen en
maken o.a. potten van aardewerk om hun landbouwproducten in te
bewaren.
K.A.1.1: De levenswijze van jagers-verzamelaars
Jager-verzamelaars leven in kleine groepen als nomaden. Zij komen aan hun voedsel door
te jagen of het te verzamelen uit de natuur. Er waren in die tijd nog geen geschreven
bronnen.
K.A.1.2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De landbouwrevolutie duurde duizenden jaren, maar omdat het gevolg zo groot was, wordt
er toch gesproken van een revolutie.
K.A.1.3: Het ontstaan van de eerste stedelijke gebieden
Doordat het goed liep met de landbouwsamenleving ontstonden er overschotten. Hierdoor
konden er mensen zich bezig houden met ambachten, handel, bestuur en godsdienst.
↓
Sommige dorpen ontwikkelen zich tot een stedelijke landbouwsamenleving met stenen
huizen en stadsmuren. (Mesopotamië is eerste landbouwstedelijke samenleving).
Periode 2: Oudheid
Belangrijke ontwikkelingen:
Griekse cultuur (symbool Griekse tempel)
Romeinse cultuur (symbool Romeinse inscriptie in Latijnse letters)
Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen 3000 v. Chr. – 500 na Christus
Belangrijke ontwikkelingen:
In Griekenland ontstaan stedelijke gemeenschappen
(stadstaten/poleis) waarvan iedere stadstaat zijn eigen
bestuur/wetten/leger heeft. Er ontstaan ook verschillende politieke
bestuursvormen.
K.A.2.1: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat
Ondanks polytheïsme in de Griekse stadstaten wordt er veel met het verstand beredeneerd.
Hierdoor zijn er veel filosofen in deze tijd. Ook wordt er nadacht over bestuur en politiek. Er
zijn verschillende soorten bestuursvormen die de Grieken hebben bedacht (monarchie,
aristocratie enz.)
K.A.2.2: De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
De Romeinen veroveren Griekenland en zijn onder de indruk van de Griekse cultuur. → De
Romeinen nemen veel over van de Grieken. → Ontstaat een Grieks-Romeinse cultuur die
door de uitbreiding van het Romeinse Rijk verspreid wordt in Europa.
K.A.2.3: De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidt
Doordat het Romeinse Rijk steeds groter wordt, verspreidt de hoogontwikkelde Grieks-
Romeinse beschaving zich over Europa.
K.A.2.4: De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest-Europa
Germanen kijken op tegen de Romeinse cultuur (andersom niet). → Germaanse cultuur
, wordt beïnvloed door de Grieks-Romeinse cultuur. → Door romanisering ontwikkelen de
gebieden in het noorden zich voort.
Door de volksverhuizing in het westen van het Romeinse Rijk van de Germanen, valt
uiteindelijk het westerse deel van het Romeinse Rijk uiteen (verandert in Germaanse staten).
K.A.2.5: De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
De joden zijn het eerste volk die geloven in één god: Jaweh. Jeruzalem wordt de hoofdstad
van het joodse rijk (beloofde land) waar ook de eerste joodse tempel werd gebouwd. Het
christendom komt voort uit het jodendom en wordt uiteindelijk de staatsgodsdienst in het
Romeinse Rijk. Door de verschillen tussen beide godsdiensten waren er geregeld conflicten.
De Islam ontstaat later, maar er waren ook geregeld conflicten tussen alle drie de
monotheïstische godsdiensten.
Periode 3: Middeleeuwen
Tijdvak 3: Tijd van monniken en ridders 500-1000
K.A.3.1: De verspreiding van het christendom in geheel Europa
Aan het eind van de 4e eeuw is het christendom niet meer de staatsgodsdienst van het
Romeinse Rijk. Na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk wordt het door diverse vorsten en
geestelijken gebruikt als middel om eenheid te creëren (meer saamhorigheid, minder
conflicten).
K.A.3.2: Het ontstaan en de verspreiding van de islam
In de 7e eeuw is Mohammed erin geslaagd een groot deel van de Arabische wereld te
verenigen met de islam. De snelheid van de veroveringen heeft meerdere oorzaken:
- De oorlogen die het Byzantijnse rijk en het Perzische rijk in hun greep hebben,
waardoor ze weinig kracht overhouden om zich tegen de Arabieren te verdedigen.
- De Djihad (Jihad), de religieuze verplichting die islamieten hebben om ‘zich in te
spannen om het geloof te verbreiden en geode werken te doen’.
- De volbloed Arabische paarden, wier kracht en snelheid ervoor zorgen dat grote
afstanden in korte tijd worden afgelegd.
K.A.3.3: De vrijwel vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door
een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en
horigheid
Het hofstelsel was in die tijd een goed idee, omdat de boeren ervoor zorgden dat het domein
een relatief veilige haven is in een onrustige omgeving.
↓
Domeinen ontwikkelen zich tot autarkische leefgemeenschap met heel weinig contact met de
buitenwereld. → Hofstelsel is een economisch systeem.
Zie Samengevat blz. 27 voor tabel !
K.A.3.4: Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
Diverse vorsten zijn op zoek naar een effectieve manier om hun rijk als geheel te besturen.
Zij willen hun machtspositie te verstevigen door edelen (leenmannen) van grond te voorzien.
In ruil verzekert de vorst (leenheer) zich van steun en loyaliteit van de edelen bunnen hun
rijk. Ook moeten de leenmannen een eed van trouw afleggen en er zijn soms militaire
diensten. Dit is een politiek systeem dat erg veel werd gebruikt in de tijd van Karel de Grote.
Periode 1: Prehistorie
Tijdvak 1: Tijd van jagers en boeren tot 3000 v. Chr.
Belangrijke ontwikkeling:
Landbouwrevolutie
Jagers en verzamelaars worden boeren, gaan op één plek wonen en
maken o.a. potten van aardewerk om hun landbouwproducten in te
bewaren.
K.A.1.1: De levenswijze van jagers-verzamelaars
Jager-verzamelaars leven in kleine groepen als nomaden. Zij komen aan hun voedsel door
te jagen of het te verzamelen uit de natuur. Er waren in die tijd nog geen geschreven
bronnen.
K.A.1.2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De landbouwrevolutie duurde duizenden jaren, maar omdat het gevolg zo groot was, wordt
er toch gesproken van een revolutie.
K.A.1.3: Het ontstaan van de eerste stedelijke gebieden
Doordat het goed liep met de landbouwsamenleving ontstonden er overschotten. Hierdoor
konden er mensen zich bezig houden met ambachten, handel, bestuur en godsdienst.
↓
Sommige dorpen ontwikkelen zich tot een stedelijke landbouwsamenleving met stenen
huizen en stadsmuren. (Mesopotamië is eerste landbouwstedelijke samenleving).
Periode 2: Oudheid
Belangrijke ontwikkelingen:
Griekse cultuur (symbool Griekse tempel)
Romeinse cultuur (symbool Romeinse inscriptie in Latijnse letters)
Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen 3000 v. Chr. – 500 na Christus
Belangrijke ontwikkelingen:
In Griekenland ontstaan stedelijke gemeenschappen
(stadstaten/poleis) waarvan iedere stadstaat zijn eigen
bestuur/wetten/leger heeft. Er ontstaan ook verschillende politieke
bestuursvormen.
K.A.2.1: De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over
burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat
Ondanks polytheïsme in de Griekse stadstaten wordt er veel met het verstand beredeneerd.
Hierdoor zijn er veel filosofen in deze tijd. Ook wordt er nadacht over bestuur en politiek. Er
zijn verschillende soorten bestuursvormen die de Grieken hebben bedacht (monarchie,
aristocratie enz.)
K.A.2.2: De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur
De Romeinen veroveren Griekenland en zijn onder de indruk van de Griekse cultuur. → De
Romeinen nemen veel over van de Grieken. → Ontstaat een Grieks-Romeinse cultuur die
door de uitbreiding van het Romeinse Rijk verspreid wordt in Europa.
K.A.2.3: De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidt
Doordat het Romeinse Rijk steeds groter wordt, verspreidt de hoogontwikkelde Grieks-
Romeinse beschaving zich over Europa.
K.A.2.4: De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest-Europa
Germanen kijken op tegen de Romeinse cultuur (andersom niet). → Germaanse cultuur
, wordt beïnvloed door de Grieks-Romeinse cultuur. → Door romanisering ontwikkelen de
gebieden in het noorden zich voort.
Door de volksverhuizing in het westen van het Romeinse Rijk van de Germanen, valt
uiteindelijk het westerse deel van het Romeinse Rijk uiteen (verandert in Germaanse staten).
K.A.2.5: De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
De joden zijn het eerste volk die geloven in één god: Jaweh. Jeruzalem wordt de hoofdstad
van het joodse rijk (beloofde land) waar ook de eerste joodse tempel werd gebouwd. Het
christendom komt voort uit het jodendom en wordt uiteindelijk de staatsgodsdienst in het
Romeinse Rijk. Door de verschillen tussen beide godsdiensten waren er geregeld conflicten.
De Islam ontstaat later, maar er waren ook geregeld conflicten tussen alle drie de
monotheïstische godsdiensten.
Periode 3: Middeleeuwen
Tijdvak 3: Tijd van monniken en ridders 500-1000
K.A.3.1: De verspreiding van het christendom in geheel Europa
Aan het eind van de 4e eeuw is het christendom niet meer de staatsgodsdienst van het
Romeinse Rijk. Na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk wordt het door diverse vorsten en
geestelijken gebruikt als middel om eenheid te creëren (meer saamhorigheid, minder
conflicten).
K.A.3.2: Het ontstaan en de verspreiding van de islam
In de 7e eeuw is Mohammed erin geslaagd een groot deel van de Arabische wereld te
verenigen met de islam. De snelheid van de veroveringen heeft meerdere oorzaken:
- De oorlogen die het Byzantijnse rijk en het Perzische rijk in hun greep hebben,
waardoor ze weinig kracht overhouden om zich tegen de Arabieren te verdedigen.
- De Djihad (Jihad), de religieuze verplichting die islamieten hebben om ‘zich in te
spannen om het geloof te verbreiden en geode werken te doen’.
- De volbloed Arabische paarden, wier kracht en snelheid ervoor zorgen dat grote
afstanden in korte tijd worden afgelegd.
K.A.3.3: De vrijwel vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door
een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en
horigheid
Het hofstelsel was in die tijd een goed idee, omdat de boeren ervoor zorgden dat het domein
een relatief veilige haven is in een onrustige omgeving.
↓
Domeinen ontwikkelen zich tot autarkische leefgemeenschap met heel weinig contact met de
buitenwereld. → Hofstelsel is een economisch systeem.
Zie Samengevat blz. 27 voor tabel !
K.A.3.4: Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
Diverse vorsten zijn op zoek naar een effectieve manier om hun rijk als geheel te besturen.
Zij willen hun machtspositie te verstevigen door edelen (leenmannen) van grond te voorzien.
In ruil verzekert de vorst (leenheer) zich van steun en loyaliteit van de edelen bunnen hun
rijk. Ook moeten de leenmannen een eed van trouw afleggen en er zijn soms militaire
diensten. Dit is een politiek systeem dat erg veel werd gebruikt in de tijd van Karel de Grote.
