Psychiatrie een inleiding
Hoofdstuk 7 stemmingsstoornissen
Bij mensen met stemmingsstoornissen is de stemming langdurig of ernstig verstoord,
waardoor ze niet normaal meer kunnen functioneren.
Typen stemmingsstoornissen
Twee categorieën stemmingsstoornissen
- Depressieve
o Depressieve stoornis
o Persisterende depressieve stoornis (dysthymie)
- Bipolaire
o Bipolaire: ernstige vormen
o Cyclothyme: milde vormen
Depressieve stoornissen worden unipolair genoemd, omdat ze slechts een
emotionele richting hebben: neerwaarts.
Stemmingswisselingsstoornissen worden bipolair genoemd, omdat hierbij zowel
episoden van depressie als euforie of hypomanie voorkomen, die elkaar meestal
afwisselen.
Unipolaire stoornissen
- Depressieve episode: een of meer episoden van depressie zonder een
geschiedenis van manische of hypomane episoden die niet door een middel
zijn opgewekt. Sommige mensen hebben 1 depressieve episode gevolgd door
een terugkeer naar het gewone functioneren.
- Dysthyme stoornis: een patroon van matige depressie die lange tijd aanhoudt
- Premenstrueel stemmingsstoornis: de categorie is zeer omstreden omdat ze
vrouwen met serieuze premenstruele klachten stigmatiseert door ze een
psychische stoornis toe te dichten
Bipolaire stoornissen
- Bipolaire stoornis: perioden van wisseling van de stemming, de energie en het
activiteitsniveau tussen manie en depressie, soms met tussenliggende
perioden waarin het normaal is.
- Cyclothume stemming: chronische stoornis met talrijke hypomanie episoden
en talrijke episoden van depressieve stemming of verlies van belangstelling,
maar niet zo ernstig dat deze voldoen aan de criteria van depressieve
episode.
Depressie
De diagnose depressie wordt gesteld wanneer er sprake is van een of meer
episoden van ernstige depressie zonder dat de patiënt manie of hypomanie heeft
gehad. een depressieve periode behelst een verandering in het functioneren waarbij
een reeks depressieve symptomen optreedt dat gedurende een periode van
minstens 2 werken aanhoudt.
Schatting procent depressie
26% van de vrouwen
14% van de mannen
,Door het patroon van herhaalde episodes en langdurige symptomen bij veel mensen
beschouwen veel hulpverleners depressie als een chronische aandoening.
Risicofactoren van depressie
Vrouwen hebben bijna 2 keer zo grote kans op depressie dan mannen. Een
depressie uit zich vaak klinisch in de jongvolwassenheid: de gemiddelde leeftijd
waarop de stoornis voor het eerst wordt geconstateerd is tussen de 25 en 35.
Wanneer er wordt gekeken naar de DSM criteria wordt er reeds bij kinderen een
prevalentie van kenmerken van depressie gevonden van tussen de 1 en 2%. Bij
jeugdigen tussen de 3 tot 8%.
Seizoensgebonden depressie
Hoewel onze stemming van het weer afhankelijk kan zijn, kunnen de herfst en winter
leiden tot een type depressie dat men seizoensgebondendepressie noemt.
Doorgaans verdwijnt de winterdepressie in het voorjaar. Seizoensgebonden
depressie is geen afzonderlijke diagnostische categorie in de DSM 5 maar is een
specifieke stemmingsstoornis waarbij depressieve episoden voorkomen tijdens de
overgang naar de winter en die gekenmerkt worden door prikkelbaarheid, een
sombere stemming, concentratieverlies, vermoeidheid, lusteloosheid, reactie op
sociale afwijzing, behoefte aan koolhydraten etc.
De belangrijkste tijdsaanduider voor de centrale klok is melatonine, een hormoon dat
wordt vrijgegeven door de pijnappelklier als het donker is. Hierdoor veranderen de
biologische ritmes in ons lichaam. Melatonine is een afbraakproduct van serotonine,
een stemmingsregulerende neurotransmitter.
Door een veranderende melatonineretime of veranderende hormoonhuishouden
tijdens de wintermaanden is het mogelijk dat in enkele delen van het zenuwstelsel de
transmissie van serotonine gebrekkig verloopt.
Lichttherapie
Mensen kunnen tijdens hun lichttherapie over het algemeen dagelijkse bezigheden
uitvoeren. ook antidepressieve of cognitieve gedragstherapie kan helpen.
Postnatale depressie
Vorm van zware depressie waarbij de depressieve episode volgens de DSM 5
binnen 4 weken na de bevalling begint. Vrouwen met een geschiedenis van
depressie voor de zwangerschap lopen een verhoogd risico om dit te krijgen.
Genetische factoren kunnen ook bijdragen. Andere risico’s zijn:
- Alleenstaande moeder
- Financiële problemen, slecht huwelijk
- Stressvolle levenservaring
- Slachtoffer huiselijk geweld
- Etc.
Cognitieve gedragstherapie of antidepressiva kunnen helpen.
Postpatrum psychose: een nieuwe moeder verliest greep op de werkelijkheid en
symptomen ervaart als hallucinaties, wanen en irrationeel denken.
Persisterende depressieve stoornis
, Het woord dysthyme stoornis is afgeleid van dys dat slecht of moeilijk betekent en
thymos dat geest betekent.
Mensen met een dysthyme stoornis voelen zich het grootste deel van de tijd slecht of
in de put, maar zijn niet zo ernstig gedeprimeerd als mensen met een ernstige
depressie. Het wordt alleen gediagnosticeerd bij mensen die nooit eerder episodes
gehad hebben van manie of hypomanie. Bij een dysthyme stoornis worden de
klachten zodanig vast onderdeel van he leven dat ze soms deel uitmaken van de
persoonlijkheidsstructuur van een patiënt.
Premenstruele stemmingsstoornis
Is een ernstigere vorm van het premenstrueel syndroom, een groep lichamelijke en
aan de stemming gerelateerde symptomen tijdens de premenstruele periode. De
diagnose is bedoeld voor vrouwen die psychologische symptomen ondervinden in de
week voor de menstruatie en een lichte verbetering daarvan een paar dagen na het
begin van de menstruatie. Voor de diagnose is een reeks symptomen nodig
waaronder: plotseling verdrietig zijn, stemmingsschommelingen, sombere stemming,
woede, angstgevoelens etc.
Bipolaire stoornis
Wordt gekarakteriseerd door extreme wisselingen in stemming, energie en activiteit.
De stemmingswisselingen bewegen zich tussen enerzijds verrukking en
uitgelatenheid en anderzijds de donkerste diepten van somberheid.
Manische episoden duren meestal een paar weken of maanden en zijn in het
algemeen veel korter dan depressieve episodes.
De DSM maakt onderscheid tussen bipolaire stoornis type 1 en bipolaire stoornis
type 2.
Bipolaire stoornis type 1:
- Patiënt beleeft minstens 1 volledige manische episode. In veel gevallen
ervaart de patiënt stemmingswisselingen tussen euforie en depressie met
tussengelegen perioden waarin de stemming normaal is.
Bipolaire stoornis type 2:
- Is van toepassing op mensen die hypomanische episodes hebben gehad
naast ten minste een episode van depressie, maar nog nooit een echte
manische episode.
Hypomanische episodes zijn minder heftig dan manische en gaan niet vergezeld van
extreme sociale of beroepsmatige problemen. Tijdens een hypomanische episode
kan iemand zich ongewoon energiek voelen en zeer actief en zelfingenomen zijn.
Manische episoden
Een manische episode begint meestal abrupt en kan binnen een tijdbestek van
dagen aan intensiteit toenemen. De toenemende activiteit en energie zijn
kenmerkende aspecten van zowel manische als hypomanische episodes. Het
belangrijkste verschil tussen een volwaardige manische episode en een
hypomanische episode is de intensiteit ervan. Tijdens een manische episode ervaart
iemand een plotselinge verbetering van de stemming en voelt zich uitzonderlijk
vrolijk.
Hoofdstuk 7 stemmingsstoornissen
Bij mensen met stemmingsstoornissen is de stemming langdurig of ernstig verstoord,
waardoor ze niet normaal meer kunnen functioneren.
Typen stemmingsstoornissen
Twee categorieën stemmingsstoornissen
- Depressieve
o Depressieve stoornis
o Persisterende depressieve stoornis (dysthymie)
- Bipolaire
o Bipolaire: ernstige vormen
o Cyclothyme: milde vormen
Depressieve stoornissen worden unipolair genoemd, omdat ze slechts een
emotionele richting hebben: neerwaarts.
Stemmingswisselingsstoornissen worden bipolair genoemd, omdat hierbij zowel
episoden van depressie als euforie of hypomanie voorkomen, die elkaar meestal
afwisselen.
Unipolaire stoornissen
- Depressieve episode: een of meer episoden van depressie zonder een
geschiedenis van manische of hypomane episoden die niet door een middel
zijn opgewekt. Sommige mensen hebben 1 depressieve episode gevolgd door
een terugkeer naar het gewone functioneren.
- Dysthyme stoornis: een patroon van matige depressie die lange tijd aanhoudt
- Premenstrueel stemmingsstoornis: de categorie is zeer omstreden omdat ze
vrouwen met serieuze premenstruele klachten stigmatiseert door ze een
psychische stoornis toe te dichten
Bipolaire stoornissen
- Bipolaire stoornis: perioden van wisseling van de stemming, de energie en het
activiteitsniveau tussen manie en depressie, soms met tussenliggende
perioden waarin het normaal is.
- Cyclothume stemming: chronische stoornis met talrijke hypomanie episoden
en talrijke episoden van depressieve stemming of verlies van belangstelling,
maar niet zo ernstig dat deze voldoen aan de criteria van depressieve
episode.
Depressie
De diagnose depressie wordt gesteld wanneer er sprake is van een of meer
episoden van ernstige depressie zonder dat de patiënt manie of hypomanie heeft
gehad. een depressieve periode behelst een verandering in het functioneren waarbij
een reeks depressieve symptomen optreedt dat gedurende een periode van
minstens 2 werken aanhoudt.
Schatting procent depressie
26% van de vrouwen
14% van de mannen
,Door het patroon van herhaalde episodes en langdurige symptomen bij veel mensen
beschouwen veel hulpverleners depressie als een chronische aandoening.
Risicofactoren van depressie
Vrouwen hebben bijna 2 keer zo grote kans op depressie dan mannen. Een
depressie uit zich vaak klinisch in de jongvolwassenheid: de gemiddelde leeftijd
waarop de stoornis voor het eerst wordt geconstateerd is tussen de 25 en 35.
Wanneer er wordt gekeken naar de DSM criteria wordt er reeds bij kinderen een
prevalentie van kenmerken van depressie gevonden van tussen de 1 en 2%. Bij
jeugdigen tussen de 3 tot 8%.
Seizoensgebonden depressie
Hoewel onze stemming van het weer afhankelijk kan zijn, kunnen de herfst en winter
leiden tot een type depressie dat men seizoensgebondendepressie noemt.
Doorgaans verdwijnt de winterdepressie in het voorjaar. Seizoensgebonden
depressie is geen afzonderlijke diagnostische categorie in de DSM 5 maar is een
specifieke stemmingsstoornis waarbij depressieve episoden voorkomen tijdens de
overgang naar de winter en die gekenmerkt worden door prikkelbaarheid, een
sombere stemming, concentratieverlies, vermoeidheid, lusteloosheid, reactie op
sociale afwijzing, behoefte aan koolhydraten etc.
De belangrijkste tijdsaanduider voor de centrale klok is melatonine, een hormoon dat
wordt vrijgegeven door de pijnappelklier als het donker is. Hierdoor veranderen de
biologische ritmes in ons lichaam. Melatonine is een afbraakproduct van serotonine,
een stemmingsregulerende neurotransmitter.
Door een veranderende melatonineretime of veranderende hormoonhuishouden
tijdens de wintermaanden is het mogelijk dat in enkele delen van het zenuwstelsel de
transmissie van serotonine gebrekkig verloopt.
Lichttherapie
Mensen kunnen tijdens hun lichttherapie over het algemeen dagelijkse bezigheden
uitvoeren. ook antidepressieve of cognitieve gedragstherapie kan helpen.
Postnatale depressie
Vorm van zware depressie waarbij de depressieve episode volgens de DSM 5
binnen 4 weken na de bevalling begint. Vrouwen met een geschiedenis van
depressie voor de zwangerschap lopen een verhoogd risico om dit te krijgen.
Genetische factoren kunnen ook bijdragen. Andere risico’s zijn:
- Alleenstaande moeder
- Financiële problemen, slecht huwelijk
- Stressvolle levenservaring
- Slachtoffer huiselijk geweld
- Etc.
Cognitieve gedragstherapie of antidepressiva kunnen helpen.
Postpatrum psychose: een nieuwe moeder verliest greep op de werkelijkheid en
symptomen ervaart als hallucinaties, wanen en irrationeel denken.
Persisterende depressieve stoornis
, Het woord dysthyme stoornis is afgeleid van dys dat slecht of moeilijk betekent en
thymos dat geest betekent.
Mensen met een dysthyme stoornis voelen zich het grootste deel van de tijd slecht of
in de put, maar zijn niet zo ernstig gedeprimeerd als mensen met een ernstige
depressie. Het wordt alleen gediagnosticeerd bij mensen die nooit eerder episodes
gehad hebben van manie of hypomanie. Bij een dysthyme stoornis worden de
klachten zodanig vast onderdeel van he leven dat ze soms deel uitmaken van de
persoonlijkheidsstructuur van een patiënt.
Premenstruele stemmingsstoornis
Is een ernstigere vorm van het premenstrueel syndroom, een groep lichamelijke en
aan de stemming gerelateerde symptomen tijdens de premenstruele periode. De
diagnose is bedoeld voor vrouwen die psychologische symptomen ondervinden in de
week voor de menstruatie en een lichte verbetering daarvan een paar dagen na het
begin van de menstruatie. Voor de diagnose is een reeks symptomen nodig
waaronder: plotseling verdrietig zijn, stemmingsschommelingen, sombere stemming,
woede, angstgevoelens etc.
Bipolaire stoornis
Wordt gekarakteriseerd door extreme wisselingen in stemming, energie en activiteit.
De stemmingswisselingen bewegen zich tussen enerzijds verrukking en
uitgelatenheid en anderzijds de donkerste diepten van somberheid.
Manische episoden duren meestal een paar weken of maanden en zijn in het
algemeen veel korter dan depressieve episodes.
De DSM maakt onderscheid tussen bipolaire stoornis type 1 en bipolaire stoornis
type 2.
Bipolaire stoornis type 1:
- Patiënt beleeft minstens 1 volledige manische episode. In veel gevallen
ervaart de patiënt stemmingswisselingen tussen euforie en depressie met
tussengelegen perioden waarin de stemming normaal is.
Bipolaire stoornis type 2:
- Is van toepassing op mensen die hypomanische episodes hebben gehad
naast ten minste een episode van depressie, maar nog nooit een echte
manische episode.
Hypomanische episodes zijn minder heftig dan manische en gaan niet vergezeld van
extreme sociale of beroepsmatige problemen. Tijdens een hypomanische episode
kan iemand zich ongewoon energiek voelen en zeer actief en zelfingenomen zijn.
Manische episoden
Een manische episode begint meestal abrupt en kan binnen een tijdbestek van
dagen aan intensiteit toenemen. De toenemende activiteit en energie zijn
kenmerkende aspecten van zowel manische als hypomanische episodes. Het
belangrijkste verschil tussen een volwaardige manische episode en een
hypomanische episode is de intensiteit ervan. Tijdens een manische episode ervaart
iemand een plotselinge verbetering van de stemming en voelt zich uitzonderlijk
vrolijk.
