Literatuur en tentamenstof Sustainable Intervention Methods
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding en probleemverkenning 1: B. Enserink ....................................................................... 3
§3.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 3
§3.2 Eisen aan de probleemformulering; analytisch kader ................................................................................ 3
§3.3 Stappenplan probleemanalyse ................................................................................................................... 3
§3.4.3 Stap 3: Actoren- en netwerkanalyse ........................................................................................................ 4
Hoorcollege 2: Probleemverkenning 2: Bots, P ................................................................................................. 8
§3.3.3 Step 3: Identify means and Map Causal Relations .................................................................................. 8
§3.3.4 Step 4: Overview of the System and Its Boundaries ................................................................................ 9
College 3: Probleemverkenning 3. UNECE document ..................................................................................... 12
H3: Principles of spatial planning ..................................................................................................................... 12
3.1 The democratic principle ............................................................................................................... 12
3.2 The subsidiarity principle .............................................................................................................. 12
3.3 The participation principle ............................................................................................................ 12
3.4 The integration principle ............................................................................................................... 12
3.5 The proportionality principle ........................................................................................................ 12
3.6 The precautionary principle .......................................................................................................... 13
H4: Roles and responsibilities ........................................................................................................................... 13
§4.1 The allocation of competences ............................................................................................................ 13
§4.2 The national level ................................................................................................................................ 13
§4.3 The regional (subnational) level .......................................................................................................... 13
§4.4 The local level ...................................................................................................................................... 14
§4.5 Special agencies ................................................................................................................................... 14
§4.6 Summary .............................................................................................................................................. 14
H5: The system of spatial planning .................................................................................................................. 15
§5.1 Planning tools ...................................................................................................................................... 15
§5.2 The legal framework ............................................................................................................................ 15
§5.3 Decision-making process ..................................................................................................................... 15
§5.4 Policy statements ................................................................................................................................ 16
§5.5 Spatial Strategies ................................................................................................................................. 16
College 4: Ontwerpen van alternatieven en scenario’s. The natural step approach ....................................... 18
The Framework for Strategic Sustainable Development .................................................................................. 18
The Four System Conditions of a Sustainable Society....................................................................................... 18
Understanding the Problem ............................................................................................................................. 19
The Science Behind our Approach .................................................................................................................... 20
The process of visioning: imagining and envisioning the future ....................................................................... 20
Applying the ABCD Planning Method ............................................................................................................... 21
Plan Design with help of the 5 Level Framework .............................................................................................. 22
College 5: Multi-criteria analyse ..................................................................................................................... 23
1
, 5. De uitvoering van MCA in M.E.R................................................................................................................... 23
5.1 Voorselecteren en samenstellen van alternatieven .............................................................................. 23
5.2 Het formuleren en groeperen van criteria ............................................................................................ 23
5.3 Bepalen van rangorde van alternatieven .............................................................................................. 24
5.4 Gebruik van visies .................................................................................................................................. 25
5.5 Gevoeligheidsanalyse ............................................................................................................................ 26
Bijlage 3.1 Gewogen Sommering ..................................................................................................................... 26
College 6 en 7: Modelleren ............................................................................................................................. 27
Chapter 5: A shift of mind ................................................................................................................................. 27
Seeing the world anew ................................................................................................................................ 27
Seeing circles of causality ............................................................................................................................ 27
Reinforcing and balancing feedback and delays: the building blocks of systems thinking ......................... 28
Reinforcing feedback: discovering how small changes can grow ................................................................ 28
Balancing processes: discovering the sources of stability and resistance ................................................... 29
Delays: when things happen… eventually ................................................................................................... 29
Chapter 6: Nature’s templates: identifying the patterns that control events .................................................. 30
Archetype 1: limits to growth ...................................................................................................................... 30
Archetype 2: Shifting the burden ................................................................................................................ 31
Appendix 2: systems archetypes....................................................................................................................... 32
College 8: Impact Assessment 2: KBA ............................................................................................................. 37
Samenvatting ................................................................................................................................................... 37
1: Rol van MKBA in de besluitvorming ........................................................................................................ 37
2: Uitgangspunten en achtergronden van MKBA ........................................................................................ 37
3: Het opstellen van een MKBA ................................................................................................................... 38
4: Presenteren van de uitkomsten van een MKBA ...................................................................................... 38
Hoofdstuk 4: Onderzoekstappen van een MKBA .............................................................................................. 39
4.1: Inleiding ................................................................................................................................................ 39
4.2: De onderzoekstappen........................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 6: Effectbepaling ............................................................................................................................. 40
6.1: Inleiding ................................................................................................................................................ 41
6.2: Methoden om effecten te bepalen ...................................................................................................... 41
6.3: Gedragsmodellen ................................................................................................................................. 41
6.4: Business cases ...................................................................................................................................... 42
6.5: Empirische informatie over maatregel-effectrelaties .......................................................................... 42
6.6: Experimenten ....................................................................................................................................... 42
6.7: Kengetallen ........................................................................................................................................... 42
6.8: Kwalitatieve effectbepalingen .............................................................................................................. 42
College 9: Just Planning .................................................................................................................................. 43
Practical reasoning: Putting values back into a concept of justice in planning ................................................ 43
Final Thoughts .................................................................................................................................................. 43
College 10: Aanpak project ............................................................................................................................. 45
H3: De aanpak van een project ........................................................................................................................ 45
3.1 Het faseren van een project .................................................................................................................. 45
3.2 De projectfasen ..................................................................................................................................... 46
3.3 Het beheersen van projecten ................................................................................................................ 47
3.4 Beslissen en beslispunten ...................................................................................................................... 49
2
,Hoorcollege 1: Inleiding en probleemverkenning 1: B. Enserink
Probleemverkenning en probleemformulering
§3.1, 3.2, 3.3, 3.4.3
§3.1 Inleiding
Belangrijk om voldoende tijd en aandacht te besteden aan de probleemformulering en -afbakening.
Rol van analist: adviseur. Vanuit de visie van een bepaalde actor wordt een analyse uitgevoerd en
strategie ontwikkeld gericht op verbetering van de door die actor als problematisch ervaren situatie.
→ probleem wordt geplaatst in multi-actor omgeving.
§3.2 Eisen aan de probleemformulering; analytisch kader
Vaak wijst de formulering al sterk in de richting van een oplossing, maar dat hoeft niet altijd goed te
zijn. hoe onderscheid je een goede probleemformulering?
- Duidelijke weloverwogen introductie vh probleem (wie, wat, afbakening, aanduiding
beschikbare oplossingsmogelijkheden)
- Verdiepte probleemformulering met aandacht voor oorzaak (factoren) als aan de omgeving
waarin het probleem voorkomt
- Aanduiding van zekerheden & onzekerheden
- Aanduiding strategische bedreigingen en kansen
- Draagvlak bij opdrachtgever
Als analist heb je een aantal hulpmiddelen tot je beschikking om tot een dergelijk resultaat te komen.
• Systeemdiagram
Het systeem is hier omschreven
als deel van de werkelijkheid dat wordt bestudeerd.
§3.3 Stappenplan probleemanalyse
Het stappenplan bouwt voort op ‘beeldvorming’, wat in het eerste jaar is behandeld. Dat gaat over
een vooronderzoek om te kijken of een probleemvermoeden terecht/onterecht is, wat de
kenmerken zijn en of het probleem herformuleerd moet worden.
De stappen:
1. Verwoording probleemformulering opdrachtgever.
a. Voorkomen misverstanden communicatie analist vs opdrachtgever
b. Heldere gestructureerde weergave van initiële probleemformulering.
Probleemformulering van opdrachtgever is vaak te eenzijdig/onvolledig
2. Kritische analyse, specificatie en herformulering
a. Keuze niveau probleem- en doelstelling
b. Identificeer criteria en structureer relevante factoren en randvoorwaarden
3. Actoren- en netwerkanalyse om de omgeving in kaart te brengen
4. Toekomstige verwachte ontwikkelingen (toekomstverkenning)
3
, 5. Voorlopige balans en herformulering. In hoeverre moet en kan het probleem worden
geherformuleerd door het kiezen van andere doelstellingen/afbakening of door een groter
aantal stakeholders?
6. Consequenties formuleren: stel plan van aanpak en onderzoeksplan op.
§3.4.3 Stap 3: Actoren- en netwerkanalyse
In het boek gebruiken ze een voorbeeld van Venice Water Authority, wateroverlast in Venetie. Ze zijn
gericht op het zoeken naar maatregelen die de overstromingen doen beperken. Een actoren- en
netwerkanalyse zet de politiek-bestuurlijke omgeving van de probleemeignaar in kaart. Het heeft 3
kenmerken:
1. In hoeverre is de probleemformulering van de eigenaar houdbaar?
2. Hoe kan het probleem in politiek-bestuurlijk opzicht worden aangepakt?
3. Het identificeren van onderzoeksvragen
De actoren- en netwerkanalyse bestaat uit 6 stappen
Stap 1: Formulering van een probleem als uitgangspunt
- De in de vorige paragraaf bijgestelde probleemformulering is hier het uitgangspunt
- Hier inventariseert de a&n analyse de belangen die bij het probleem van de wateroverlast en
de daarbij nagestreefde oplossingen gemoeid zijn en helpt daarmee de genoemde kosten in
kaart te brengen.
Stap 2: Inventarisatie van betrokken actoren
Voor Venetië is het vraagstuk van wateroverlast best complex. Vooral de institutionele complexiteit:
er zijn heel veel instituten die als actoren optreden met elk hun eigen belangen, percepties en
doelstellingen. Denk bijvoorbeeld aan parlement, ministerraad, ministeries, gemeentes en andere
autoriteitsinstellingen
Stap 3: De formele verhoudingen in kaart gebracht
Hier zie je dat het parlement en kabinet een sleutelpositie hebben in de besluitvorming over de
oplossing van het project.
4
,Er moet dus worden samengewerkt met lokale overheden en partijen. Deze analyse van de formele
verhoudingen biedt alleen geen beeld van de financiering van maatregelen. Dat roept dan weer de
vraag op hoe dat is geregeld en wiens hand op de geldkraan rust. Hier zijn geen gegevens over
beschikbaar, en dus worden het onderzoeksvragen.
Stap 4: Inventarisatie van probleempercepties, doelen en belangen van actoren
Dit is een brede inventarisatie. In het boek beperken ze zich tot de partijen die het meest en direct
belang hebben bij het probleem en bij de oplossing betrokken zijn.
5
, Hier een klein stukje
van de casus uit het boek. Andere actoren zijn ministerie transport & scheepsvaart, erfgoed, regio
Veneto, gemeente, Comatitatone, Visserij, Toerisme branche enz.
Op basis van het overzicht van de percepties, belangen en doelen van alle betrokken partijen kan je
weer de volgende conclusies trekken:
1. Er blijken uiteenlopende belangen in geding te zijn. Sommige hiervan worden sterker
bedreigd dan anderen. Het lijkt er vooral op dat de problematiek rondom wateroverlast in
het teken staat van spanning tussen het streven naar fysieke bescherming, natuur- en
milieubelangen en de belangen van industrie en scheepvaart.
2. Perceptie van verschillende partijen loopt uiteen. Zowel afbakening als centrale kenmerken
variëren sterk.
Stap 5: Het in kaart brengen van afhankelijkheden
De aard van de afhankelijkheden wordt in een tabel gespecificeerd door van de actoren aan te geven
welke hulpbronnen het belangrijkst zijn om het doel te halen.
Nadat je deze
analyse hebt gedaan, krijg je weer nieuwe onderzoeksvragen naar de aard van hulpbronnen
waarover vooral lagere overheden beschikken. Het valt op dat het aantal critical actors groot is. Je
6
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding en probleemverkenning 1: B. Enserink ....................................................................... 3
§3.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 3
§3.2 Eisen aan de probleemformulering; analytisch kader ................................................................................ 3
§3.3 Stappenplan probleemanalyse ................................................................................................................... 3
§3.4.3 Stap 3: Actoren- en netwerkanalyse ........................................................................................................ 4
Hoorcollege 2: Probleemverkenning 2: Bots, P ................................................................................................. 8
§3.3.3 Step 3: Identify means and Map Causal Relations .................................................................................. 8
§3.3.4 Step 4: Overview of the System and Its Boundaries ................................................................................ 9
College 3: Probleemverkenning 3. UNECE document ..................................................................................... 12
H3: Principles of spatial planning ..................................................................................................................... 12
3.1 The democratic principle ............................................................................................................... 12
3.2 The subsidiarity principle .............................................................................................................. 12
3.3 The participation principle ............................................................................................................ 12
3.4 The integration principle ............................................................................................................... 12
3.5 The proportionality principle ........................................................................................................ 12
3.6 The precautionary principle .......................................................................................................... 13
H4: Roles and responsibilities ........................................................................................................................... 13
§4.1 The allocation of competences ............................................................................................................ 13
§4.2 The national level ................................................................................................................................ 13
§4.3 The regional (subnational) level .......................................................................................................... 13
§4.4 The local level ...................................................................................................................................... 14
§4.5 Special agencies ................................................................................................................................... 14
§4.6 Summary .............................................................................................................................................. 14
H5: The system of spatial planning .................................................................................................................. 15
§5.1 Planning tools ...................................................................................................................................... 15
§5.2 The legal framework ............................................................................................................................ 15
§5.3 Decision-making process ..................................................................................................................... 15
§5.4 Policy statements ................................................................................................................................ 16
§5.5 Spatial Strategies ................................................................................................................................. 16
College 4: Ontwerpen van alternatieven en scenario’s. The natural step approach ....................................... 18
The Framework for Strategic Sustainable Development .................................................................................. 18
The Four System Conditions of a Sustainable Society....................................................................................... 18
Understanding the Problem ............................................................................................................................. 19
The Science Behind our Approach .................................................................................................................... 20
The process of visioning: imagining and envisioning the future ....................................................................... 20
Applying the ABCD Planning Method ............................................................................................................... 21
Plan Design with help of the 5 Level Framework .............................................................................................. 22
College 5: Multi-criteria analyse ..................................................................................................................... 23
1
, 5. De uitvoering van MCA in M.E.R................................................................................................................... 23
5.1 Voorselecteren en samenstellen van alternatieven .............................................................................. 23
5.2 Het formuleren en groeperen van criteria ............................................................................................ 23
5.3 Bepalen van rangorde van alternatieven .............................................................................................. 24
5.4 Gebruik van visies .................................................................................................................................. 25
5.5 Gevoeligheidsanalyse ............................................................................................................................ 26
Bijlage 3.1 Gewogen Sommering ..................................................................................................................... 26
College 6 en 7: Modelleren ............................................................................................................................. 27
Chapter 5: A shift of mind ................................................................................................................................. 27
Seeing the world anew ................................................................................................................................ 27
Seeing circles of causality ............................................................................................................................ 27
Reinforcing and balancing feedback and delays: the building blocks of systems thinking ......................... 28
Reinforcing feedback: discovering how small changes can grow ................................................................ 28
Balancing processes: discovering the sources of stability and resistance ................................................... 29
Delays: when things happen… eventually ................................................................................................... 29
Chapter 6: Nature’s templates: identifying the patterns that control events .................................................. 30
Archetype 1: limits to growth ...................................................................................................................... 30
Archetype 2: Shifting the burden ................................................................................................................ 31
Appendix 2: systems archetypes....................................................................................................................... 32
College 8: Impact Assessment 2: KBA ............................................................................................................. 37
Samenvatting ................................................................................................................................................... 37
1: Rol van MKBA in de besluitvorming ........................................................................................................ 37
2: Uitgangspunten en achtergronden van MKBA ........................................................................................ 37
3: Het opstellen van een MKBA ................................................................................................................... 38
4: Presenteren van de uitkomsten van een MKBA ...................................................................................... 38
Hoofdstuk 4: Onderzoekstappen van een MKBA .............................................................................................. 39
4.1: Inleiding ................................................................................................................................................ 39
4.2: De onderzoekstappen........................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 6: Effectbepaling ............................................................................................................................. 40
6.1: Inleiding ................................................................................................................................................ 41
6.2: Methoden om effecten te bepalen ...................................................................................................... 41
6.3: Gedragsmodellen ................................................................................................................................. 41
6.4: Business cases ...................................................................................................................................... 42
6.5: Empirische informatie over maatregel-effectrelaties .......................................................................... 42
6.6: Experimenten ....................................................................................................................................... 42
6.7: Kengetallen ........................................................................................................................................... 42
6.8: Kwalitatieve effectbepalingen .............................................................................................................. 42
College 9: Just Planning .................................................................................................................................. 43
Practical reasoning: Putting values back into a concept of justice in planning ................................................ 43
Final Thoughts .................................................................................................................................................. 43
College 10: Aanpak project ............................................................................................................................. 45
H3: De aanpak van een project ........................................................................................................................ 45
3.1 Het faseren van een project .................................................................................................................. 45
3.2 De projectfasen ..................................................................................................................................... 46
3.3 Het beheersen van projecten ................................................................................................................ 47
3.4 Beslissen en beslispunten ...................................................................................................................... 49
2
,Hoorcollege 1: Inleiding en probleemverkenning 1: B. Enserink
Probleemverkenning en probleemformulering
§3.1, 3.2, 3.3, 3.4.3
§3.1 Inleiding
Belangrijk om voldoende tijd en aandacht te besteden aan de probleemformulering en -afbakening.
Rol van analist: adviseur. Vanuit de visie van een bepaalde actor wordt een analyse uitgevoerd en
strategie ontwikkeld gericht op verbetering van de door die actor als problematisch ervaren situatie.
→ probleem wordt geplaatst in multi-actor omgeving.
§3.2 Eisen aan de probleemformulering; analytisch kader
Vaak wijst de formulering al sterk in de richting van een oplossing, maar dat hoeft niet altijd goed te
zijn. hoe onderscheid je een goede probleemformulering?
- Duidelijke weloverwogen introductie vh probleem (wie, wat, afbakening, aanduiding
beschikbare oplossingsmogelijkheden)
- Verdiepte probleemformulering met aandacht voor oorzaak (factoren) als aan de omgeving
waarin het probleem voorkomt
- Aanduiding van zekerheden & onzekerheden
- Aanduiding strategische bedreigingen en kansen
- Draagvlak bij opdrachtgever
Als analist heb je een aantal hulpmiddelen tot je beschikking om tot een dergelijk resultaat te komen.
• Systeemdiagram
Het systeem is hier omschreven
als deel van de werkelijkheid dat wordt bestudeerd.
§3.3 Stappenplan probleemanalyse
Het stappenplan bouwt voort op ‘beeldvorming’, wat in het eerste jaar is behandeld. Dat gaat over
een vooronderzoek om te kijken of een probleemvermoeden terecht/onterecht is, wat de
kenmerken zijn en of het probleem herformuleerd moet worden.
De stappen:
1. Verwoording probleemformulering opdrachtgever.
a. Voorkomen misverstanden communicatie analist vs opdrachtgever
b. Heldere gestructureerde weergave van initiële probleemformulering.
Probleemformulering van opdrachtgever is vaak te eenzijdig/onvolledig
2. Kritische analyse, specificatie en herformulering
a. Keuze niveau probleem- en doelstelling
b. Identificeer criteria en structureer relevante factoren en randvoorwaarden
3. Actoren- en netwerkanalyse om de omgeving in kaart te brengen
4. Toekomstige verwachte ontwikkelingen (toekomstverkenning)
3
, 5. Voorlopige balans en herformulering. In hoeverre moet en kan het probleem worden
geherformuleerd door het kiezen van andere doelstellingen/afbakening of door een groter
aantal stakeholders?
6. Consequenties formuleren: stel plan van aanpak en onderzoeksplan op.
§3.4.3 Stap 3: Actoren- en netwerkanalyse
In het boek gebruiken ze een voorbeeld van Venice Water Authority, wateroverlast in Venetie. Ze zijn
gericht op het zoeken naar maatregelen die de overstromingen doen beperken. Een actoren- en
netwerkanalyse zet de politiek-bestuurlijke omgeving van de probleemeignaar in kaart. Het heeft 3
kenmerken:
1. In hoeverre is de probleemformulering van de eigenaar houdbaar?
2. Hoe kan het probleem in politiek-bestuurlijk opzicht worden aangepakt?
3. Het identificeren van onderzoeksvragen
De actoren- en netwerkanalyse bestaat uit 6 stappen
Stap 1: Formulering van een probleem als uitgangspunt
- De in de vorige paragraaf bijgestelde probleemformulering is hier het uitgangspunt
- Hier inventariseert de a&n analyse de belangen die bij het probleem van de wateroverlast en
de daarbij nagestreefde oplossingen gemoeid zijn en helpt daarmee de genoemde kosten in
kaart te brengen.
Stap 2: Inventarisatie van betrokken actoren
Voor Venetië is het vraagstuk van wateroverlast best complex. Vooral de institutionele complexiteit:
er zijn heel veel instituten die als actoren optreden met elk hun eigen belangen, percepties en
doelstellingen. Denk bijvoorbeeld aan parlement, ministerraad, ministeries, gemeentes en andere
autoriteitsinstellingen
Stap 3: De formele verhoudingen in kaart gebracht
Hier zie je dat het parlement en kabinet een sleutelpositie hebben in de besluitvorming over de
oplossing van het project.
4
,Er moet dus worden samengewerkt met lokale overheden en partijen. Deze analyse van de formele
verhoudingen biedt alleen geen beeld van de financiering van maatregelen. Dat roept dan weer de
vraag op hoe dat is geregeld en wiens hand op de geldkraan rust. Hier zijn geen gegevens over
beschikbaar, en dus worden het onderzoeksvragen.
Stap 4: Inventarisatie van probleempercepties, doelen en belangen van actoren
Dit is een brede inventarisatie. In het boek beperken ze zich tot de partijen die het meest en direct
belang hebben bij het probleem en bij de oplossing betrokken zijn.
5
, Hier een klein stukje
van de casus uit het boek. Andere actoren zijn ministerie transport & scheepsvaart, erfgoed, regio
Veneto, gemeente, Comatitatone, Visserij, Toerisme branche enz.
Op basis van het overzicht van de percepties, belangen en doelen van alle betrokken partijen kan je
weer de volgende conclusies trekken:
1. Er blijken uiteenlopende belangen in geding te zijn. Sommige hiervan worden sterker
bedreigd dan anderen. Het lijkt er vooral op dat de problematiek rondom wateroverlast in
het teken staat van spanning tussen het streven naar fysieke bescherming, natuur- en
milieubelangen en de belangen van industrie en scheepvaart.
2. Perceptie van verschillende partijen loopt uiteen. Zowel afbakening als centrale kenmerken
variëren sterk.
Stap 5: Het in kaart brengen van afhankelijkheden
De aard van de afhankelijkheden wordt in een tabel gespecificeerd door van de actoren aan te geven
welke hulpbronnen het belangrijkst zijn om het doel te halen.
Nadat je deze
analyse hebt gedaan, krijg je weer nieuwe onderzoeksvragen naar de aard van hulpbronnen
waarover vooral lagere overheden beschikken. Het valt op dat het aantal critical actors groot is. Je
6
