Hoorcolleges Advanced Clinical Neuropsychologie 2022
Nederlandse aantekeningen
Inhoud
Week 1 – Introduction & Brain damage as a family affair ...................................................................... 2
Week 2 – Fatigue ................................................................................................................................... 10
Week 3 – Disorders of awareness ......................................................................................................... 17
Week 4 – Suicidality in patients with neurological disorders ............................................................... 28
Week 5 - Sexual functioning in patients with neurological disorders ................................................... 37
Week 6 - Ethics in clinical neuropsychology and the capability to make decisions .............................. 47
Week 7 - Personality and neurological disorders.................................................................................. 54
,Week 1 – Introduction & Brain damage as a family affair
Wat is klinische neuropsychologie in beroepsmatige psychologie?
Klinische neuropsychologie is een specialiteit binnen de professionele psychologie die beoordelings-
en interventieprincipes toepast op basis van de wetenschappelijke studie van menselijk gedrag met
betrekking tot normaal en abnormaal functioneren van het centrale zenuwstelsel.
→ Binnen de gezondheidszorg zijn klinisch neuropsychologen professionals die diensten verlenen aan
patiënten met cognitieve en gedragssymptomen gerelateerd aan neurologische, ontwikkelings- en
psychiatrische stoornissen. De impact van alle aandoeningen die het zenuwstelsel aantasten is
aanzienlijk, zowel wereldwijd als in Europa.
Invloed van hersenschade op financiën:
➔ Directe medische kosten: ingrepen in het ziekenhuis, medicatie etc.
➔ Directe niet-medische kosten: bv. thuiszorg omdat iemand hulp nodig heeft in de badkamer
of andere hulpmiddelen nodig heeft. Deze kosten zijn dus direct gerelateerd aan de
hersenschade maar zijn niet direct medisch.
➔ Indirecte kosten: bv. iemand heeft een ongeluk gehad met hersenschade waardoor hij of zij
niet meer kan werken, ziektewet etc. dat kost geld.
Hierboven zie je de kosten (direct medisch, direct niet-medisch en indirect). Wat opvalt:
, Hoge direct medische kosten - Stroke Bv. Ingrepen in het zieknehuis,
- Mental retardation medicatie.
- Anxiety disorders
Hoge direct niet-medische - Dementia Bv. Thuiszorg.
kosten - Child/adolescence
disorders
Hoge indirecte kosten - Psychotic disorders Bv. Ziektewet.
- Personality disorders
- Mood disorders
- Headace
De titel klinische neuropsychologie wordt beschermd, maar de titel neuropsychologie is niet
beschermd. Daarentegen verrichten GZ-psychologen in de praktijk wel het werk van de klinische
neuropsychologen. Er zijn dus slechts 150 “echte” klinisch neuropsychologen, maar in de praktijk
verrichten ook GZ-psychologen hetzelfde werk. Per land verschillen de opleidingseisen wanneer je
iemand echt een klinisch neuropsycholoog noemt, hierdoor is de ratio, dus aantal klinisch
neuropsycholoog per X burgers niet te vergelijken tussen landen.
Cognitieve screening is bv. afnemen van de MMSE. Cognitieve screening doen mensen in
verschillende functies, bv. verpleegkundigen, geriatrische doktoren, maar de neuropsychologische
testafname doen alleen (neuro)psychologen.
Welke kennis en vaardigheden moet je bezitten als klinisch neuropsycholoog?
Bij een assessment wil je zo veel mogelijk domeinen afnemen: je wil niet alleen weten wat er niet
goed gaat, maar ook wat er wel goed gaat dus welke domeinen intact zijn. Wat zijn de sterktes en
zwaktes van iemand?
-> nadeel: kost veel tijd (2-10 uur zonder scoring, interpretatie etc.) en kost daardoor veel geld, kost
de patiënt veel energie en andere bronnen terwijl hij/zij al hersenschade heeft.
, We hebben andere markers die belangrijk zijn, dan alleen het geld. Je ziet het misschien niet in de
directe kosten, maar wel in de indirecte kosten/winsten. Je hebt dus een ander voordeel, je bespaart
bv. op thuiszorg of voorkomt dat iemand in de ziektewet terecht komt en dus kan werken waardoor
de indirecte kosten niet oplopen.
Door een NPO te doen, win je niet alleen geld, maar voorkom je ook maatschappelijke schade:
Objectieve markers of value
1. Verlaagde kosten en aansprakelijkheid: Met een assessment kan je aangeven of iemand echt niet
in staat is om te werken, op die manier weet je dat het terecht is dat iemand in de ziektewet terecht
komt of dat iemand doorgaat met werken als hij kan werken zodat er kosten worden bespaard.
Of besparingen in verband met identificatie van mallingerers (malingering = opzettelijke
productie van valse of schromelijk overdreven fysieke) of psychische symptomen, gemotiveerd
door externe prikkels).
Of besparingen bij differentiaaldiagnose op basis van neuropsychologische beoordelingen,
b.v. tussen dementie en depressie. Je kan dan bv. vroegtijdig interventies plannen.
2. Verbeterde kwaliteit van leven: stel dat je geen NPO doet na hersenbeschadiging en iemand is
ondernemer en maakt impulsieve beslissingen waardoor hij zijn onderneming kwijtraakt, dan zit hij
zowel financieel in de problemen als sociaal: familieleden en vrienden kunnen hem uitlachen. Dit
soort zaken verminderen kwaliteit van leven.
3. Betere beoordeling van de effectiviteit van de behandeling: bv. effectiviteit van farmacologische
behandeling, neurochirurgie. Belangrijk om te weten of het effectief is om kosten te besparen.
4. Betere behandelingsprocedures: neuropsychologische bevindingen dragen aanzienlijk bij aan de
beslissing of patiënten epilepsiechirurgie ondergaan: hiermee bepalen of iemand bv. wel fit genoeg is
om epileptische chirurgie te ondergaan. Dus wat gebeurt er met de cognitie als we de hersenbalk
doorsnijden?
5. Inzet van duurdere diagnostische tools voorkomen: bv. neuropsychologische assessment kan
alzheimer beter detecteren dan andere duurdere technieken zoals PET.
6. Een continuüm van verzorgen voor patiënten geboden: door te overleggen met de patiënt en
naasten over tekorten van de patiënt kan je de patiënt en naasten voorbereiden op de lange termijn
gevolgen van de hersenschade.
7. De kennis van artsen en het nemen van beslissingen verbeterd: Patiënten en hun families kunnen
last hebben van pijn, stress en economische last wanneer patiënten voortijdig weer aan het werk
gaan.
Subjectieve markers of value
1. Het gevoel van eenzaamheid na hersenschade verminderd: verlichting van een patiënt met een
hersentumor (“Ik ben niet gek”) door het verband tussen tekorten en tumorlocatie te beschrijven
Nederlandse aantekeningen
Inhoud
Week 1 – Introduction & Brain damage as a family affair ...................................................................... 2
Week 2 – Fatigue ................................................................................................................................... 10
Week 3 – Disorders of awareness ......................................................................................................... 17
Week 4 – Suicidality in patients with neurological disorders ............................................................... 28
Week 5 - Sexual functioning in patients with neurological disorders ................................................... 37
Week 6 - Ethics in clinical neuropsychology and the capability to make decisions .............................. 47
Week 7 - Personality and neurological disorders.................................................................................. 54
,Week 1 – Introduction & Brain damage as a family affair
Wat is klinische neuropsychologie in beroepsmatige psychologie?
Klinische neuropsychologie is een specialiteit binnen de professionele psychologie die beoordelings-
en interventieprincipes toepast op basis van de wetenschappelijke studie van menselijk gedrag met
betrekking tot normaal en abnormaal functioneren van het centrale zenuwstelsel.
→ Binnen de gezondheidszorg zijn klinisch neuropsychologen professionals die diensten verlenen aan
patiënten met cognitieve en gedragssymptomen gerelateerd aan neurologische, ontwikkelings- en
psychiatrische stoornissen. De impact van alle aandoeningen die het zenuwstelsel aantasten is
aanzienlijk, zowel wereldwijd als in Europa.
Invloed van hersenschade op financiën:
➔ Directe medische kosten: ingrepen in het ziekenhuis, medicatie etc.
➔ Directe niet-medische kosten: bv. thuiszorg omdat iemand hulp nodig heeft in de badkamer
of andere hulpmiddelen nodig heeft. Deze kosten zijn dus direct gerelateerd aan de
hersenschade maar zijn niet direct medisch.
➔ Indirecte kosten: bv. iemand heeft een ongeluk gehad met hersenschade waardoor hij of zij
niet meer kan werken, ziektewet etc. dat kost geld.
Hierboven zie je de kosten (direct medisch, direct niet-medisch en indirect). Wat opvalt:
, Hoge direct medische kosten - Stroke Bv. Ingrepen in het zieknehuis,
- Mental retardation medicatie.
- Anxiety disorders
Hoge direct niet-medische - Dementia Bv. Thuiszorg.
kosten - Child/adolescence
disorders
Hoge indirecte kosten - Psychotic disorders Bv. Ziektewet.
- Personality disorders
- Mood disorders
- Headace
De titel klinische neuropsychologie wordt beschermd, maar de titel neuropsychologie is niet
beschermd. Daarentegen verrichten GZ-psychologen in de praktijk wel het werk van de klinische
neuropsychologen. Er zijn dus slechts 150 “echte” klinisch neuropsychologen, maar in de praktijk
verrichten ook GZ-psychologen hetzelfde werk. Per land verschillen de opleidingseisen wanneer je
iemand echt een klinisch neuropsycholoog noemt, hierdoor is de ratio, dus aantal klinisch
neuropsycholoog per X burgers niet te vergelijken tussen landen.
Cognitieve screening is bv. afnemen van de MMSE. Cognitieve screening doen mensen in
verschillende functies, bv. verpleegkundigen, geriatrische doktoren, maar de neuropsychologische
testafname doen alleen (neuro)psychologen.
Welke kennis en vaardigheden moet je bezitten als klinisch neuropsycholoog?
Bij een assessment wil je zo veel mogelijk domeinen afnemen: je wil niet alleen weten wat er niet
goed gaat, maar ook wat er wel goed gaat dus welke domeinen intact zijn. Wat zijn de sterktes en
zwaktes van iemand?
-> nadeel: kost veel tijd (2-10 uur zonder scoring, interpretatie etc.) en kost daardoor veel geld, kost
de patiënt veel energie en andere bronnen terwijl hij/zij al hersenschade heeft.
, We hebben andere markers die belangrijk zijn, dan alleen het geld. Je ziet het misschien niet in de
directe kosten, maar wel in de indirecte kosten/winsten. Je hebt dus een ander voordeel, je bespaart
bv. op thuiszorg of voorkomt dat iemand in de ziektewet terecht komt en dus kan werken waardoor
de indirecte kosten niet oplopen.
Door een NPO te doen, win je niet alleen geld, maar voorkom je ook maatschappelijke schade:
Objectieve markers of value
1. Verlaagde kosten en aansprakelijkheid: Met een assessment kan je aangeven of iemand echt niet
in staat is om te werken, op die manier weet je dat het terecht is dat iemand in de ziektewet terecht
komt of dat iemand doorgaat met werken als hij kan werken zodat er kosten worden bespaard.
Of besparingen in verband met identificatie van mallingerers (malingering = opzettelijke
productie van valse of schromelijk overdreven fysieke) of psychische symptomen, gemotiveerd
door externe prikkels).
Of besparingen bij differentiaaldiagnose op basis van neuropsychologische beoordelingen,
b.v. tussen dementie en depressie. Je kan dan bv. vroegtijdig interventies plannen.
2. Verbeterde kwaliteit van leven: stel dat je geen NPO doet na hersenbeschadiging en iemand is
ondernemer en maakt impulsieve beslissingen waardoor hij zijn onderneming kwijtraakt, dan zit hij
zowel financieel in de problemen als sociaal: familieleden en vrienden kunnen hem uitlachen. Dit
soort zaken verminderen kwaliteit van leven.
3. Betere beoordeling van de effectiviteit van de behandeling: bv. effectiviteit van farmacologische
behandeling, neurochirurgie. Belangrijk om te weten of het effectief is om kosten te besparen.
4. Betere behandelingsprocedures: neuropsychologische bevindingen dragen aanzienlijk bij aan de
beslissing of patiënten epilepsiechirurgie ondergaan: hiermee bepalen of iemand bv. wel fit genoeg is
om epileptische chirurgie te ondergaan. Dus wat gebeurt er met de cognitie als we de hersenbalk
doorsnijden?
5. Inzet van duurdere diagnostische tools voorkomen: bv. neuropsychologische assessment kan
alzheimer beter detecteren dan andere duurdere technieken zoals PET.
6. Een continuüm van verzorgen voor patiënten geboden: door te overleggen met de patiënt en
naasten over tekorten van de patiënt kan je de patiënt en naasten voorbereiden op de lange termijn
gevolgen van de hersenschade.
7. De kennis van artsen en het nemen van beslissingen verbeterd: Patiënten en hun families kunnen
last hebben van pijn, stress en economische last wanneer patiënten voortijdig weer aan het werk
gaan.
Subjectieve markers of value
1. Het gevoel van eenzaamheid na hersenschade verminderd: verlichting van een patiënt met een
hersentumor (“Ik ben niet gek”) door het verband tussen tekorten en tumorlocatie te beschrijven
