DAUTZENBERG V5 PERIODE 2
Kort overzicht 18e en 19e eeuw:
Renaissance:
● Antropocentrisme: de mens staat centraal
● Individualisme: men is zelf tot grote dingen in staat door persoonlijke wilskracht
● Empirisme: men wilde ontdekken hoe de wereld in elkaar zat
Verlichting (18e eeuw)
● Rationalisme
● Didactische literatuur
Romantiek (vanaf eind 18e eeuw)
● Gevoel/individu
● Escapisme
Realisme (vanaf halverwege 19e eeuw)
● Realiteit/objectief
● Geëngageerd
Fin de siècle (vanaf 1880) (wordt besproken in periode 4)
● L’art pour l’art
● Allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie
DE ACHTTIENDE EEUW
Historische achtergrond Europa
● Absolutisme bepaalde de Europese politiek:
○ Oostenrijkse monarchie (Hongarije, Tsjechië, Slowakije, grote delen van Italië,
Roemenië, België en Duitsland)
○ Engeland opbouw wereldrijk (grote delen van Noord-Amerika waren al in Engels
bezit, daar kwamen nu India en delen van Afrika bij)
○ Duitse vorstendommen: Pruisen werd het machtigst Rusland groeide uit tot een
moderne staat
● Grotere welvaart
● De bevolking nam toe (vooral in het oosten van Europa)
● De burgerij ontwikkelde zich tot de sterkste klasse in economisch opzicht
● Tegen het eind van de eeuw wist de burgerij steeds meer politieke macht te veroveren.
, Historische achtergrond Nederland
De Republiek der Verenigde Nederlanden bleef een statenbond met een Staten-Generaal aan
het hoofd i.p.v. een vorst
De Staten-Generaal had weinig macht
→ Oorzaak: alle gewesten gingen hun eigen gang
17e eeuw: eenheid door gemeenschappelijke vijand
18e eeuw: veel conflicten
In de tweede helft van de 18e eeuw ontstond een politieke strijd tussen patriotten: streefden naar
meer democratie
Raakten geïnspireerd door de Amerikaanse onafhankelijkheid in 1776 (anti-Engels, pro-Frans)
prinsgezinden: waren aanhangers van de stadhouders van Oranje
Patriotten vs prinsgezinden
In Frankrijk verzet tegen de koning
● 1789 Franse revolutie
○ De Nederlandse patriotten kregen hulp van de Franse revolutionairen
● 1793 Fransen vielen de Republiek binnen
● 1795 Bataafse Republiek
● 1798 eerste grondwet met o.a. scheiding Kerk en staat en uitbreiding van het kiesrecht
Uiteindelijk verdrijven de patriotten de Oranjegezinden
De verlichting
Empirisme: (in de renaissance) was men gaan onderzoeken hoe de wereld in elkaar zat. Dit
leidde tot nieuwe wetenschappelijke inzichten
→ In de achttiende eeuw ontstond hieruit het Rationalisme: de opvatting dat de menselijke ratio
(verstand) in staat was alles op te lossen
Nieuwe denkbeelden:
● Deïsme
● Tolerantie
● Trias politica
● Liberalisme
● Optimisme
● Moralisme/didactiek
Literatuur
De achttiende eeuw is in de eerste plaats de periode van het rationalisme, van de Verlichting.
→ Dat betekent dat men in die periode de werkelijkheid sterk verstandelijk benadert.
Het verstand was volgens veel schrijvers een middel om verlichting te brengen.
→ Daarom is de verlichte prozaliteratuur in essentie didactisch.
Poëzie veel neo-classicisme.
Genres (1) - Encyclopédie
Encyclopédie is grieks voor ‘algemene opvoeding’
● Didactisch
Kort overzicht 18e en 19e eeuw:
Renaissance:
● Antropocentrisme: de mens staat centraal
● Individualisme: men is zelf tot grote dingen in staat door persoonlijke wilskracht
● Empirisme: men wilde ontdekken hoe de wereld in elkaar zat
Verlichting (18e eeuw)
● Rationalisme
● Didactische literatuur
Romantiek (vanaf eind 18e eeuw)
● Gevoel/individu
● Escapisme
Realisme (vanaf halverwege 19e eeuw)
● Realiteit/objectief
● Geëngageerd
Fin de siècle (vanaf 1880) (wordt besproken in periode 4)
● L’art pour l’art
● Allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie
DE ACHTTIENDE EEUW
Historische achtergrond Europa
● Absolutisme bepaalde de Europese politiek:
○ Oostenrijkse monarchie (Hongarije, Tsjechië, Slowakije, grote delen van Italië,
Roemenië, België en Duitsland)
○ Engeland opbouw wereldrijk (grote delen van Noord-Amerika waren al in Engels
bezit, daar kwamen nu India en delen van Afrika bij)
○ Duitse vorstendommen: Pruisen werd het machtigst Rusland groeide uit tot een
moderne staat
● Grotere welvaart
● De bevolking nam toe (vooral in het oosten van Europa)
● De burgerij ontwikkelde zich tot de sterkste klasse in economisch opzicht
● Tegen het eind van de eeuw wist de burgerij steeds meer politieke macht te veroveren.
, Historische achtergrond Nederland
De Republiek der Verenigde Nederlanden bleef een statenbond met een Staten-Generaal aan
het hoofd i.p.v. een vorst
De Staten-Generaal had weinig macht
→ Oorzaak: alle gewesten gingen hun eigen gang
17e eeuw: eenheid door gemeenschappelijke vijand
18e eeuw: veel conflicten
In de tweede helft van de 18e eeuw ontstond een politieke strijd tussen patriotten: streefden naar
meer democratie
Raakten geïnspireerd door de Amerikaanse onafhankelijkheid in 1776 (anti-Engels, pro-Frans)
prinsgezinden: waren aanhangers van de stadhouders van Oranje
Patriotten vs prinsgezinden
In Frankrijk verzet tegen de koning
● 1789 Franse revolutie
○ De Nederlandse patriotten kregen hulp van de Franse revolutionairen
● 1793 Fransen vielen de Republiek binnen
● 1795 Bataafse Republiek
● 1798 eerste grondwet met o.a. scheiding Kerk en staat en uitbreiding van het kiesrecht
Uiteindelijk verdrijven de patriotten de Oranjegezinden
De verlichting
Empirisme: (in de renaissance) was men gaan onderzoeken hoe de wereld in elkaar zat. Dit
leidde tot nieuwe wetenschappelijke inzichten
→ In de achttiende eeuw ontstond hieruit het Rationalisme: de opvatting dat de menselijke ratio
(verstand) in staat was alles op te lossen
Nieuwe denkbeelden:
● Deïsme
● Tolerantie
● Trias politica
● Liberalisme
● Optimisme
● Moralisme/didactiek
Literatuur
De achttiende eeuw is in de eerste plaats de periode van het rationalisme, van de Verlichting.
→ Dat betekent dat men in die periode de werkelijkheid sterk verstandelijk benadert.
Het verstand was volgens veel schrijvers een middel om verlichting te brengen.
→ Daarom is de verlichte prozaliteratuur in essentie didactisch.
Poëzie veel neo-classicisme.
Genres (1) - Encyclopédie
Encyclopédie is grieks voor ‘algemene opvoeding’
● Didactisch
