Samenvatting Grondslagen van recht (RGBUSBR001)

Week 1
Hoofdlijnen Hoofdstuk 1: Recht
§ 1 Rechtsregels

Functies rechtsregels:

1. Verschaffen informatie
 Welke rechten en plichten we hebben
2. Weten hoe men zich behoort te gedragen en wat verwacht mag worden van anderen
3. Illustreren hoe ons leven bepaald en gestuurd wordt



§ 2 Rechtsregels en andere sociale regels

Sociale regels:

 Groepsregels
 Bepalen hoe de leden van de groep zich hebben te gedragen
 Morele regels
 Normen en waarden die betrekking hebben op fundamentele levensvragen
 Beroepsethiek
 Hoe het beroep op een juiste en zorgvuldige wijze uitgeoefend moet worden



§ 3 Rechtssysteem

Functies rechtssysteem:

1. Scheppen van sociale orde
2. Bevorderen van niet-gewelddadige conflictbeslechting
3. Garanderen van de individuele ontplooiing en autonomie van burgers
4. Bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van schaarse goederen in een
samenleving
5. Kanaliseren van sociale verandering

Functies van staatsorganen:

 Wetgeving
 Vaststellen van algemene regels
 Bestuur
 Overheidsorganen die regels uitvoeren, toepassen of de naleving ervan toezien
 Rechtspraak
 Oordelen of de overtreding van rechtsregels heeft plaatsgevonden



§ 4 Soorten rechtsregels

,Soorten rechtsregels:

1. Gedragsnormen
 Gedraging gebieden, verbieden of toestaan
2. Sanctienormen
 Geven aan welke sanctie volgt op de overtreding van een gedragsnorm
3. Bevoegdheidsverlenende normen
 Geven staatsorganen bepaalde macht



§ 5 Positiviteit, gelding en effectiviteit van recht

Manieren waarop rechtsregels voorkomen:

 Positiviteit
 Door mensen vastgesteld of erkend recht
 Gelding
 Aanspraak op gehoorzaamheid
 Effectiviteit
 Daadwerkelijke gehoorzaming, toepassing of handhaving



§ 6 Twee betekenissen van ‘recht’

2 Betekenissen:

 Objectief recht
 Geheel van opgeschreven rechtsregels
 Subjectief recht
 Komt toe aan één of meer bepaalde personen
 Ontleend aan objectief recht

Hoofdlijnen Hoofdstuk 2: Indelingen in het recht
§ 3 Rechtsgebieden

Driedeling gebieden nationale recht:

 Privaatrecht
 Staats- en bestuursrecht
 Strafrecht



§ 4 Publiekrecht en privaatrecht

Publiekrecht = Burger – Overheid

 Rechtsverhouding:
 Gezagsrelatie overheid - burger

,  Aard:
 Dwingend recht
 Belang:
 Algemeen belang

Privaatrecht = Burger – Burger

 Rechtsverhouding:
 Nevenschikkend
 Aard:
 Soms aanvullend
 Belang:
 Bijzonder belang (eigen belang behartigen)



§ 5 Andere onderscheidingen en indelingen van rechtsregels

Dwingend en aanvullend recht:

1. Dwingend recht
 Rechtsregels waar je niet van af mag wijken
2. Aanvullend recht
 Rechtsregels waar je wel van mag afwijken

Formeel en materieel recht:

1. Formeel recht
 Geeft aan waarmee materiële rechten kunnen worden gehandhaafd en waargemaakt;
en hoe men zijn recht kan halen bij de rechter
2. Materieel recht (inhoudelijk recht)
 Geven aan welke rechten, plichten en bevoegdheden een burger aan een regel kan
ontlenen

Internationaal en nationaal recht:

1. Internationaal recht
 Recht tussen staten en bepaald door internationale organisaties
2. Nationaal recht
 Recht binnen een staat

Week 2
3 Rechtstheoretische stromingen:

1. Rechtspositivisme - ‘Regels zijn regels’
2. Natuurrecht – Hogere beginselen (moraal)
3. Rechtsrealisme – Praktische belangen
 Verschillende visies op wat recht is

, Rechtspositivisme:

 Regels erkend door bevoegde rechtsautoriteiten
 Scheiding recht en moraal
 Wetgever maakt recht; rechter past recht toe
 Herkomst van recht staat centraal

Natuurrecht

 Regels in overeenstemming met hoger recht
 Noodzakelijk verband tussen recht en moraal
 In de toepassing rekening houden met onderliggende waarden

Rechtsrealisme

 Regels die maatschappelijke verhoudingen weerspiegelen
 Recht als sociale praktijk
 Instrumentele toepassing van regels
 Recht doen aan maatschappelijke belangen; doen wat sociaal wenselijk is

‘The Case of the Speluncean Explorers’ (1949)
 Lon Fuller (1902-1978)
 Hooggerechtshof van Newgarth, 4300 n.C.
 ‘The case was constructed for the sole purpose of bringing into a common focus certain
divergent philosophies of law and government. […] The questions involved are among the
permanent problems of the human race.’ (postscript, p. 1887)

5 grotverkenners raken opgesloten in een grot en ze zouden het niet overleven zonder iemand in de
groep te vermoorden en op te eten.

Er was geen andere mogelijke oplossing bekend.

Whetmore kwam met het voorstel iemand te vermoorden en te eten.

Op een eerlijke manier, door te dobbelen, werd besloten wie vermoord zou worden.

Whetmore trok zich terug van het voorstel en wilde niet meer meedoen.

Iemand gooide een dobbelsteen voor hem, Whetmore geen bezwaar tegen de eerlijkheid hiervan,
en deze gooi had als uitslag dat Whetmore vermoord zou worden.

5 Rechters geven oordeel met argumentatie:

1. Truepenny: Hoewel onze sympathie ons laat neigen ze vrij te spreken, zullen we ze
moeten veroordelen voor moord omdat de wet moet worden toegepast. Met een
bepaalde hoeveelheid genade zou rechtvaardigheid worden volbracht.
 Strikte wetstoepassing
 Rechterlijke gebondenheid
 Rechterlijke uitspraken hoeven niet rechtvaardig te zijn
 Clementie (genade) is voorbehouden aan het bestuur