Samenvatting Inleiding Strafrecht (RGBUSTR001)

Week 1
Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht
Hoofdstuk 1: Inleiding
Strafrecht = publiekrecht

 Relatie overheid-burger (verticaal)
 Ten behoeve van samenleving
 Verschilt met civielrecht

Strafrecht = sanctierecht

 Gericht op het opleggen van straffen en/of maatregelen

Strafdoelen:

 Vergelding
 Generale preventie = Voorkomen dat men misdrijven pleegt
 Speciale preventie = Voorkomen dat veroordeelde opnieuw misdrijf pleegt
 Reparatie

Strafrecht als rechtsgebied

 Materieel strafrecht
 Bepaalt welk gedrag niet toegestaan is en welke personen daarvoor kunnen worden
gestraft
 Formeel strafrecht oftewel strafprocesrecht
 Welke regels, hoe en door wie, moeten worden gevolgd als een norm van het materiële
strafrecht is overschreden
 Strafrechtelijk sanctierecht
 Voorwaarden waaronder bepaalde straffen mogen worden opgelegd en ten uitvoer
gelegd

Commuun en bijzonder strafrecht

 Commuun = Het strafrecht dat in de wetboeken is opgenomen
 Bijzonder = Strafbepalingen in andere wetten

Hoofdstuk 7: Inleiding strafprocesrecht
Procesdeelnemers:

1. Verdachte
 Vermoedelijke dader
 Ingrijpende consequenties voor verdachte
 Onschuldig tot veroordeling: onschuldpresumptie
 Heeft rechten voor verdediging. Belangrijkste:
Zwijgrecht

, o Verdachte mag niet worden gedwongen een verklaring af te leggen
(pressieverbod)
o Verdachte moet op de hoogte gesteld worden van zwijgrecht (cautie)
Recht op rechtsbijstand
o Kan zich laten bijstaan door advocaat (raadsman)
Recht op kennisneming van processtukken
o Kennisneming kan worden beperkt in het belang van het onderzoek
2. Raadsman
 Advocaat die verdachte adviseert en met hem de verdediging voert
 Verdediging = Verdachte en raadsman samen
3. Getuige
 Getuigenverklaringen kunnen worden gebruikt als bewijs
 Slachtoffer kan ook getuige zijn
4. Deskundige
 Voor onderzoek om feiten vast te kunnen stellen doet rechter beroep op deskundigen
 Forensische deskundige = Deskundige die speciaal onderzoek verricht voor een rechter
 Verdachte heeft soms het recht tegenonderzoek uit te voeren (Art. 150a lid 3 Sv)
5. Benadeelde partij
 Kan zich ‘voegen’ in het strafproces door civielrechtelijke schadeclaim doen. Rechter kan
die toewijzen
6. Slachtoffer
 Heeft bepaalde rechten (art. 51aa-51e Sv), zoals het ‘voegen’ als benadeelde partij of
het spreekrecht
7. Rechtbank, gerechtshof en Hoge Raad
 Rechtbank = Eerste aanleg
 Gerechtshof = Hoger beroep
 Hoge Raad = Cassatie
Advocaten-Generaal: Hebben adviserende functie aan Hoge Raad (‘conclusies’)
8. Opsporingsambtenaar
 Sporen strafbare feiten op
9. OM
 Neemt beslissing zaak aan de rechter voor te leggen
 Heeft verantwoordelijkheid voor opsporingsonderzoek
 Tenuitvoerlegging van rechterlijke uitspraken is een taak van het OM
 Officier van Justitie: Leiding over onderzoek, stelt dagvaarding op, bepaalt waar de
verdachte voor wordt vervolgd
 Hulpofficier van Justitie: Hogere politieambtenaar
10. Reclassering
 Betrokken bij ontwikkeling en organisatie van taakstraffen
 Kan aanwijzingen geven waaraan veroordeelden zich moeten houden die
voorwaardelijk veroordeeld zijn
 Geeft de rechter voorlichting over de persoon van de verdachte en de sociale omgeving
van de verdachte

Procesfasen:

, 1. Opsoringsonderzoek
 Doel = Kunnen bepalen of er wel of geen strafvorderingen worden ondernomen
2. Onderzoek ter terechtzitting
 Ingeleid door dagvaarding en start door uitroepen strafzaak
 Doel = Achterhalen wat er precies is gebeurd
3. Beraadslaging en uitspraak
 Wel of niet schuldig en sanctie
4. Rechtsmiddelen
 Middelen om een beslissing van een overheidsinstantie te kunnen aanvechten
 Hoger beroep en cassatie
5. Tenuitvoerlegging
 Vonnis wordt ten uitvoer gelegd

Proceshandelingen (waaraan moeten handelingen voldoen):

1. Legaliteitsbeginsel (art. 1 Sv)
 ‘Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien’
 Het wetsbegrip: wet in formele zin
 Meer dan beperkte inbreuken op rechten en vrijheden vereisen een specifieke
wettelijke grondslag (HR Bloedproef; HR Onderzoek smartphone)
 Uitgangspunt van strikte rechterlijke interpretatie (HR Bloedproef)
2. Bestanddelen van de bevoegdheidverlenende norm
 3 bestanddelen:
 De handeling (Welke handeling mag verricht worden?)
 De bevoegde (Door wie mag de handeling worden verricht?)
 De bevoegdheidsvoorwaarden (Onder welke voorwaarden is de bevoegde
gerechtigd die handeling te verrichten?)
3. Beginselen van een behoorlijke procesordetreden)
 Beginsel van redelijke en billijke belangenafweging
 Voldoen aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit
 Beginsel van zuiverheid van oogmerk
 Bevoegdheden moeten voor het bepaalde doel worden toegepast
 Vertrouwensbeginsel
 Overheid moet toezeggingen nakomen
 Gelijkheidsbeginsel
 Gelijke gevallen op gelijke manier behandeld



Het Nederlandse strafprocesrecht
Hoofdstuk 1
§ 3 Doeleinden van het strafproces(recht), spanningen

Twee aspecten strafprocesrecht:

1. Bevoegdheidstoedeling

, 2. Bevoegdheidsbegrenzing

Accusatoir en inquisitoir:

 Accusatoir = Twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar tegenover een passieve rechter
die de rol van scheidsrechter vervult
o Gematigd accusatoir = Confrontatie van standpunten vindt plaats, maar
verdachte is wel object van onderzoek.
 Inquisitoir = Vervolger en een beschuldigde verschijnen tegenover elkaar.
 Geen gelijkwaardigheid
 Beschuldigde is object van het onderzoek

Doelen van het strafprocesrecht:

 Hoofddoel = Juiste toepassing van het materiële strafrecht op daders mogelijk maken, zodat
schuldigen worden gestraft en onschuldigen niet.
 Nevendoelen:
o Mogelijk maken van generale en speciale preventie
o Voorkomen van eigenrichting
o Kanaliseren van maatschappelijke onrust, ofwel het scheppen van orde
o Genoegdoening aan het slachtoffer

Hoofstuk 2: Bronnen van het Nederlands strafprocesrecht
§ 1 Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel
 Artikel 1 Sv
o ‘Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien’
o Het wetsbegrip: wet in formele zin
o Meer dan beperkte inbreuken op rechten en vrijheden vereisen een specifieke
wettelijke grondslag (HR Bloedproef; HR Onderzoek smartphone)
o Uitgangspunt van strikte rechterlijke interpretatie (HR Bloedproef)
 Vergelijking met benadering van het EHRM
o EHRM gaat uit van het materiële begrip ‘law’
o En stelt daaraan kwaliteitseisen
§ 2 Bij de wet voorzien en 3 Strafvordering
 Artikel 1 Sv bindt het strafvorderlijk optreden van overheidsfunctionarissen aan de wet
- Vereiste van een wettelijke grondslag
 Expliciete bevoegdheid (HR Bloedproef)
 ‘Inlezen’ in wettelijke bevoegdheid (HR Onderzoek smartphone)
 Niet steeds in het Wetboek van Strafvordering
 Betekenis van bijzondere wetten
 Delegatie is toegestaan, maar terughoudend
 Betekenis van beleidsregels
 Betekenis van algemene taakstelling politie
- Toetsing van het concrete optreden
 Toetsing aan geschreven recht