De kern van het ondernemingsrecht
Hoofdstuk 1 Ondernemingsvormen
Het ondernemingsrecht is het onderdeel van het privaatrecht dat de rechtsvormen, met
behulp waarvan de ondernemingen gedreven worden, bestrijkt. Zij zijn het juridisch omhulsel
van de onderneming.
Het ondernemingsrecht kent drie hoofdthema’s:
a. Hoe steekt de interne structuur van een onderneming in elkaar? (organisatie)
b. Wie mogen en kunnen voor de onderneming transacties afsluiten?
(vertegenwoordiging)
c. Hoe zijn de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor de gang van zaken in de
onderneming uitgewerkt? (aansprakelijkheid)
Ondernemingen zijn gericht op winst. Het ondernemingsrecht dient zo te zijn ingericht dat het
ruimte laat voor het maken van winst.
1.1 Bv
~ 845 000 Bv’s. Besloten vennootschappen zijn niet alleen opgericht om een onderneming in
stand te houden. Ze worden namelijk ook ingezet om op fiscaal voordelige wijze een pensioen
op te bouwen, dus als een soort spaarpot.
Art. 2:175 BW geeft een omschrijving van de bv. Kenmerkend is dat het een in een of meer
overdraagbare aandelen verdeeld kapitaal heeft. Men kan slechts in een bv participeren via
een aandeel in haar kapitaal. De bv wordt hierdoor gerekend tot de zogenaamde
kapitaalassociaties of kapitaalvennootschappen. Er dient bij oprichting in ieder geval één
aandeel uit te worden gegeven. Een eenpersoons-bv is in Nederland legaal. Aandelen hebben
meerdere functies:
- een middel om vermogen aan te trekken;
- stemrecht in de aandeelhoudersvergadering (art. 2:228 BW) -> zeggenschapsfunctie;
- winstverdelingsfunctie (art. 2:216 BW). De winstuitkering op een aandeel wordt
dividend genoemd;
- het is een vermogensobject.
De bv is besloten, wat betekent dat de uitgegeven aandelen op naam staan en overdracht ervan
in beginsel niet vrijelijk kan plaatsvinden. In beginsel dient hij ze eerst aan te bieden aan de
medeaandeelhouders (art. 2:195 lid 1). De statuten mogen de overdracht vrijmaken, maar
hiervoor kent de wet voorschriften, de blokkeringsregelingen. De overdracht van aandelen in
een bv kan slechts bij notariële akte geschieden. Er wordt een aandeelhoudersregister
bijgehouden door de bv (art. 2:194). De bv heeft een voor de aandeelhouders gunstig
aansprakelijkheidsregime (art. 2:175). Aandeelhouders dienen met elkaars belang rekening te
houden (art. 2:8).
Op een bv zijn naast de speciale bv-bepalingen (art. 2:175-274) ook van toepassing de
algemene bepalingen van Boek 2 (art. 2:1-25), de art. 2:308-334 (juridische fusie), de art.
334a-334ii (juridische splitsing), de art. 2:335-359 (geschillenregeling en het recht van
enquête), de art. 2:360-446 (de jaarrekening en het jaarverslag) en voorts een aantal
bijzondere wetten, zoals de Wet op de ondernemingsraden voor zover de bv een
ondernemingsraad dient in te stellen en de Handelsregisterwet 2007. Uiteraard zijn ook de
algemene leerstukken van het burgerlijk recht van belang, zoals volmacht en onrechtmatige
daad. De bv wordt geregeerd door haar statuten: de door de oprichters/aandeelhouders van de
bv zelf opgestelde regels voor haar organisatie. (art. 2:177 en 180 lid 1).
1
, 1.2 Nv
~ 5000 Nv’s. De naamloze vennootschap is vooral geschikt voor grote ondernemingen. Het
minimumkapitaal van een nv bedraagt €45.000 (art. 2:67 lid 2). Een nv kent een in aandelen
verdeeld maatschappelijk kapitaal (art. 2:64) en wijkt daarmee af van de bv. Voor de bv is het
maatschappelijk kapitaal facultatief. De nv is ook een kapitaalassociatie. Het aandeel vervult
dezelfde functies als bij een bv, zie onder andere art. 2:80, 2:105 en 2:118. Een nv mag ook
aandelen aan toonder uitgeven, die vrij door hun aard vrij overdraagbaar zijn. Er wordt geen
register gehouden, dus vaak zijn de aandeelhouders onbekend. Voor de aandelen op naam
dient wel een register te worden bijgehouden (2:82 en 2:85).
De specifieke nv-bepalingen (art. 2:64-164) zijn van toepassing. Daarnaast ook de meeste in
paragraaf 1 genoemde, op de bv toepasselijke bepalingen.
1.3 De maatschap en de vennootschap onder firma
De maatschap is een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of
meer personen. De maatschap is gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt. Een maatschap strekt tot
een actieve samenwerking van de maten die erop gericht is om door middel van hun inbreng
voor gemeenschappelijke rekening voordeel te behalen dat aan hen allen ten goede komt.
De maatschap is geregeld in art. 7A:1655-1688 BW. Als een maatschap onder
gemeenschappelijke naam een onderneming of bedrijf uitoefent, gelden voor haar naast de
voorgenoemde artikelen ook art. 16-34 Wetboek van Koophandel (WvK). De maatschap is
dan een vennootschap onder firma (vof).
De vof kent hoofdelijke verbondenheid van de vennoten voor verbintenissen van de vof (art.
18 WvK), terwijl de gewone maatschap een aansprakelijkheid voor gelijke delen kent (art.
7A:1680).
De vennoten dienen op de voet van gelijkheid samen te werken. Samenwerking veronderstelt
meestal een duurzame relatie. Een vennootschapsovereenkomst sluit men niet met een
willekeurig iemand af. De maatschap en de vof worden ook wel personenassociaties of
personenvennootschappen genoemd.
In geval van een stille maatschap blijkt naar buiten toe niets van gezamenlijke beroeps- of
bedrijfsuitoefening. Ze komen bijvoorbeeld voor in de agrarische sector. Hier tegenover staat
een openbare maatschap. Hiervan is sprake in geval van een gezamenlijke uitoefening van
een beroep op een voor derden wel duidelijk kenbare wijze naar buiten uitgeoefend, onder
gemeenschappelijke, als zodanig gevoerde naam. Dit vindt vaak plaats in het kader van een
vof.
Er is een onderscheid tussen beroepsuitoefening en bedrijfsuitoefening. Dit is van belang
omdat voor de gezamenlijke bedrijfsuitoefening onder gemeenschappelijke naam voor de vof
strengere aansprakelijkheidsregels gelden dan voor de beroepsuitoefening. De
verkeersopvattingen zijn beslissend. Beroepsuitoefening wijst op persoonlijke
dienstverrichting, waarbij de persoonlijke kwaliteiten van de dienstverrichter voorop staan.
Een beroepsbeoefenaar wordt geacht het welzijn van zijn cliënt te behartigen en de diensten
2
Hoofdstuk 1 Ondernemingsvormen
Het ondernemingsrecht is het onderdeel van het privaatrecht dat de rechtsvormen, met
behulp waarvan de ondernemingen gedreven worden, bestrijkt. Zij zijn het juridisch omhulsel
van de onderneming.
Het ondernemingsrecht kent drie hoofdthema’s:
a. Hoe steekt de interne structuur van een onderneming in elkaar? (organisatie)
b. Wie mogen en kunnen voor de onderneming transacties afsluiten?
(vertegenwoordiging)
c. Hoe zijn de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor de gang van zaken in de
onderneming uitgewerkt? (aansprakelijkheid)
Ondernemingen zijn gericht op winst. Het ondernemingsrecht dient zo te zijn ingericht dat het
ruimte laat voor het maken van winst.
1.1 Bv
~ 845 000 Bv’s. Besloten vennootschappen zijn niet alleen opgericht om een onderneming in
stand te houden. Ze worden namelijk ook ingezet om op fiscaal voordelige wijze een pensioen
op te bouwen, dus als een soort spaarpot.
Art. 2:175 BW geeft een omschrijving van de bv. Kenmerkend is dat het een in een of meer
overdraagbare aandelen verdeeld kapitaal heeft. Men kan slechts in een bv participeren via
een aandeel in haar kapitaal. De bv wordt hierdoor gerekend tot de zogenaamde
kapitaalassociaties of kapitaalvennootschappen. Er dient bij oprichting in ieder geval één
aandeel uit te worden gegeven. Een eenpersoons-bv is in Nederland legaal. Aandelen hebben
meerdere functies:
- een middel om vermogen aan te trekken;
- stemrecht in de aandeelhoudersvergadering (art. 2:228 BW) -> zeggenschapsfunctie;
- winstverdelingsfunctie (art. 2:216 BW). De winstuitkering op een aandeel wordt
dividend genoemd;
- het is een vermogensobject.
De bv is besloten, wat betekent dat de uitgegeven aandelen op naam staan en overdracht ervan
in beginsel niet vrijelijk kan plaatsvinden. In beginsel dient hij ze eerst aan te bieden aan de
medeaandeelhouders (art. 2:195 lid 1). De statuten mogen de overdracht vrijmaken, maar
hiervoor kent de wet voorschriften, de blokkeringsregelingen. De overdracht van aandelen in
een bv kan slechts bij notariële akte geschieden. Er wordt een aandeelhoudersregister
bijgehouden door de bv (art. 2:194). De bv heeft een voor de aandeelhouders gunstig
aansprakelijkheidsregime (art. 2:175). Aandeelhouders dienen met elkaars belang rekening te
houden (art. 2:8).
Op een bv zijn naast de speciale bv-bepalingen (art. 2:175-274) ook van toepassing de
algemene bepalingen van Boek 2 (art. 2:1-25), de art. 2:308-334 (juridische fusie), de art.
334a-334ii (juridische splitsing), de art. 2:335-359 (geschillenregeling en het recht van
enquête), de art. 2:360-446 (de jaarrekening en het jaarverslag) en voorts een aantal
bijzondere wetten, zoals de Wet op de ondernemingsraden voor zover de bv een
ondernemingsraad dient in te stellen en de Handelsregisterwet 2007. Uiteraard zijn ook de
algemene leerstukken van het burgerlijk recht van belang, zoals volmacht en onrechtmatige
daad. De bv wordt geregeerd door haar statuten: de door de oprichters/aandeelhouders van de
bv zelf opgestelde regels voor haar organisatie. (art. 2:177 en 180 lid 1).
1
, 1.2 Nv
~ 5000 Nv’s. De naamloze vennootschap is vooral geschikt voor grote ondernemingen. Het
minimumkapitaal van een nv bedraagt €45.000 (art. 2:67 lid 2). Een nv kent een in aandelen
verdeeld maatschappelijk kapitaal (art. 2:64) en wijkt daarmee af van de bv. Voor de bv is het
maatschappelijk kapitaal facultatief. De nv is ook een kapitaalassociatie. Het aandeel vervult
dezelfde functies als bij een bv, zie onder andere art. 2:80, 2:105 en 2:118. Een nv mag ook
aandelen aan toonder uitgeven, die vrij door hun aard vrij overdraagbaar zijn. Er wordt geen
register gehouden, dus vaak zijn de aandeelhouders onbekend. Voor de aandelen op naam
dient wel een register te worden bijgehouden (2:82 en 2:85).
De specifieke nv-bepalingen (art. 2:64-164) zijn van toepassing. Daarnaast ook de meeste in
paragraaf 1 genoemde, op de bv toepasselijke bepalingen.
1.3 De maatschap en de vennootschap onder firma
De maatschap is een obligatoire, wederkerige overeenkomst tot samenwerking van twee of
meer personen. De maatschap is gericht op het door middel van samenwerking behalen van
vermogensrechtelijk voordeel dat aan de vennoten ten goede komt. Een maatschap strekt tot
een actieve samenwerking van de maten die erop gericht is om door middel van hun inbreng
voor gemeenschappelijke rekening voordeel te behalen dat aan hen allen ten goede komt.
De maatschap is geregeld in art. 7A:1655-1688 BW. Als een maatschap onder
gemeenschappelijke naam een onderneming of bedrijf uitoefent, gelden voor haar naast de
voorgenoemde artikelen ook art. 16-34 Wetboek van Koophandel (WvK). De maatschap is
dan een vennootschap onder firma (vof).
De vof kent hoofdelijke verbondenheid van de vennoten voor verbintenissen van de vof (art.
18 WvK), terwijl de gewone maatschap een aansprakelijkheid voor gelijke delen kent (art.
7A:1680).
De vennoten dienen op de voet van gelijkheid samen te werken. Samenwerking veronderstelt
meestal een duurzame relatie. Een vennootschapsovereenkomst sluit men niet met een
willekeurig iemand af. De maatschap en de vof worden ook wel personenassociaties of
personenvennootschappen genoemd.
In geval van een stille maatschap blijkt naar buiten toe niets van gezamenlijke beroeps- of
bedrijfsuitoefening. Ze komen bijvoorbeeld voor in de agrarische sector. Hier tegenover staat
een openbare maatschap. Hiervan is sprake in geval van een gezamenlijke uitoefening van
een beroep op een voor derden wel duidelijk kenbare wijze naar buiten uitgeoefend, onder
gemeenschappelijke, als zodanig gevoerde naam. Dit vindt vaak plaats in het kader van een
vof.
Er is een onderscheid tussen beroepsuitoefening en bedrijfsuitoefening. Dit is van belang
omdat voor de gezamenlijke bedrijfsuitoefening onder gemeenschappelijke naam voor de vof
strengere aansprakelijkheidsregels gelden dan voor de beroepsuitoefening. De
verkeersopvattingen zijn beslissend. Beroepsuitoefening wijst op persoonlijke
dienstverrichting, waarbij de persoonlijke kwaliteiten van de dienstverrichter voorop staan.
Een beroepsbeoefenaar wordt geacht het welzijn van zijn cliënt te behartigen en de diensten
2
