College 3
Agressie neemt toe bij kinderen van 12-24 maanden oud en
neemt af van 36-48 maanden oud. De knip tussen de lijnen in het
figuur hiernaast komen omdat het geen longitudinaal onderzoek
betreft, maar verschillende leeftijdsgroepen die één jaar gevolgd
zijn. De terrible two’s zijn goed te zien in de figuur.
Verklaringen voor deze peuterpubertijd (“2 = nee”):
Theory of Mind: ontwikkeling autonomie → botsing tussen meer kunnen en meer
grenzen stellen → meer agressie
Zelfregulatie (van gedrag en emotie) neemt toe in tweede levensjaar, maar is nog wel
lastig. De ontwikkeling van taal helpt hier ook bij → minder agressie
Ontwikkeling van moraal → regels internaliseren → minder agressie
Ontwikkeling van empathie vanaf 4 jaar → minder agressie
Motorische ontwikkeling vanaf 1 jaar → meer grenzen → meer agressie
Fysieke agressie bij kinderen:
Gedrag dat gericht is en potentieel schade kan aanrichten, zoals het slaan van een
ouder
Onnodige kracht
Niet verklaard door exploratief gedrag of functioneel gebruik, zoals schoppen tegen
een bal
Intentie wordt niet gecodeerd. Let op gezichtsuitdrukkingen, verbale uitingen en de context.
Voorbeelden van agressief gedrag zijn slaan, schoppen, spugen, bijten, prikken, krabben,
trekken, duwen, stampen, gooien en fysiek dreigen met agressie. Er wordt niet gesproken van
agressie als objecten worden afgepakt of worden laten vallen, bij driftbuien, ondeugend of
hyperactief gedrag en wanneer er niet gericht wordt geslagen of getrapt.
Gehoorzaamheid wordt beter met de leeftijd en is op te delen in twee
vormen:
Situational compliance: er is sprake van externe regulatie
(bijvoorbeeld van een ouder) en er is sprake van een gebod-
situatie → gedrag inhiberen
Committed compliance: er is sprake van interne regulatie, wat
samenhangt met de morele ontwikkeling. Verbod-situatie → gedrag inhiberen en
activeren
Gehoorzaamheid wordt geobserveerd tijdens een taak en is te coderen van een 2 (laag →
opstandige ongehoorzaamheid) tot een 6 (hoog → committed compliance). Bij passieve
gehoorzaamheid reageert het kind helemaal niet. Het overheersende gedrag in episodes van 20
seconden wordt gecodeerd. Als er geen overheersend type is, wordt het gedrag van de laatste
10 seconden gekozen.
Het artikel van Dix (2007) onderzoekt gehoorzaamheid en opstandigheid. Opstandigheid zou
een weergave zijn van autonomie en hoort dus bij een goede ouder-kindrelatie.
Agressie neemt toe bij kinderen van 12-24 maanden oud en
neemt af van 36-48 maanden oud. De knip tussen de lijnen in het
figuur hiernaast komen omdat het geen longitudinaal onderzoek
betreft, maar verschillende leeftijdsgroepen die één jaar gevolgd
zijn. De terrible two’s zijn goed te zien in de figuur.
Verklaringen voor deze peuterpubertijd (“2 = nee”):
Theory of Mind: ontwikkeling autonomie → botsing tussen meer kunnen en meer
grenzen stellen → meer agressie
Zelfregulatie (van gedrag en emotie) neemt toe in tweede levensjaar, maar is nog wel
lastig. De ontwikkeling van taal helpt hier ook bij → minder agressie
Ontwikkeling van moraal → regels internaliseren → minder agressie
Ontwikkeling van empathie vanaf 4 jaar → minder agressie
Motorische ontwikkeling vanaf 1 jaar → meer grenzen → meer agressie
Fysieke agressie bij kinderen:
Gedrag dat gericht is en potentieel schade kan aanrichten, zoals het slaan van een
ouder
Onnodige kracht
Niet verklaard door exploratief gedrag of functioneel gebruik, zoals schoppen tegen
een bal
Intentie wordt niet gecodeerd. Let op gezichtsuitdrukkingen, verbale uitingen en de context.
Voorbeelden van agressief gedrag zijn slaan, schoppen, spugen, bijten, prikken, krabben,
trekken, duwen, stampen, gooien en fysiek dreigen met agressie. Er wordt niet gesproken van
agressie als objecten worden afgepakt of worden laten vallen, bij driftbuien, ondeugend of
hyperactief gedrag en wanneer er niet gericht wordt geslagen of getrapt.
Gehoorzaamheid wordt beter met de leeftijd en is op te delen in twee
vormen:
Situational compliance: er is sprake van externe regulatie
(bijvoorbeeld van een ouder) en er is sprake van een gebod-
situatie → gedrag inhiberen
Committed compliance: er is sprake van interne regulatie, wat
samenhangt met de morele ontwikkeling. Verbod-situatie → gedrag inhiberen en
activeren
Gehoorzaamheid wordt geobserveerd tijdens een taak en is te coderen van een 2 (laag →
opstandige ongehoorzaamheid) tot een 6 (hoog → committed compliance). Bij passieve
gehoorzaamheid reageert het kind helemaal niet. Het overheersende gedrag in episodes van 20
seconden wordt gecodeerd. Als er geen overheersend type is, wordt het gedrag van de laatste
10 seconden gekozen.
Het artikel van Dix (2007) onderzoekt gehoorzaamheid en opstandigheid. Opstandigheid zou
een weergave zijn van autonomie en hoort dus bij een goede ouder-kindrelatie.
