aantekening politiek M2

samenvatting M2 Politieke stromingen


Nederland in de negentiende eeuw
- Nederland tussen 1795 en 1813 bezet door Frankrijk
- daarvoor een (co)federatie: in de Republiek der Zeven Verenigde
Nederland bepaalde elke regio haar eigen wetten, regels, meeteenheden,
etc.
- staatsrechtelijke gevolgen van bezettingen:
 centraal bestuur
 eerste voorstellen voor grondwet en burgerlijk wetboek
 invoering kadaster (= kaart van Nederland waarop beschreven staat
welke grond van wie is)
 soort parlement  nationale vergadering
 Bataafse Republiek (geen koning, maar een gekozen
vertegenwoordiger die moest schipperen tussen de Nederlandse en
Franse belangen)
 achternamen
 huisnummers
- na de Franse hegemonie werd Nederland een koninkrijk
 eerste koning: Lodewijk Napoleon (broer van Napoleon Bonaparte)
- na 1815: monarchie in Nederland onder leiding van Willem I
 1830-1839: Belgische Opstand  België scheidt zich af van Nederland

grondwet van 1848
- Willem I ging in één nacht van extreem conservatief naar progressief-
liberaal  grondwet in opdracht van de koning
- perkte macht van de koning in
- inhoud:
 vrijheid van meningsuiting
 vrijheid van godsdienst
 scheiding tussen kerk en staat
 ministeriële verantwoordelijkheid
- sinds 1848 ook een constitutionele monarchie
 regering
 Eerste en Tweede Kamer
 verkiezingen
- verkiezingen in het begin via het censuskiesrecht
 alleen mannen met een bepaald inkomen mochten stemmen
 niet volledig democratisch

Nederlandse stromingen
- confessionelen
 protestanten
 katholieken
- liberalen
 conservatieve liberalen
 sociale liberalen
- arbeiders
 communisten
 socialisten

, samenvatting M2 Politieke stromingen


 sociaaldemocraten

katholieken
- sterke hiërarchie van bovenaf: kerk bepaalde veel
- begon met de verzuiling verder brengen dan politiek (katholieke
voetbalclubs, katholieke bakkers, etc.)
- zagen een zorgende taak voor de overheid
- sterkst verzuilde zuil

protestanten
- waren liberaler dan de katholieken
- veel meer bottom-up georganiseerd door de vele stromingen (weinig
hiërarchie)
- veel protestantse premiers (Colijn)

socialisten
- werden niet de grootste ondanks uitgebreide kiesrecht
- gingen voor een revolutie (Troelstra, 1918), wat teveel als bedreiging
werd gezien
 tot 1939 daardoor niet echt macht gehad
 daarna kwam een plan van arbeid (1935): meer de lezing die je nu aan
de sociaaldemocraten zou geven (planeconomie, juiste rechten voor
arbeiders inbedden in kapitalistische samenleving)
 partij werd ‘normaler’
- in het interbellum redelijk verzuild (vakbonden, radio’s, etc.)
 desalniettemin vooral vanuit sociaaleconomisch standpunt geregeld,
cultureel bleef de zuil vrij zwak

liberalen
- waren niet echt van het zuilen bouwen (vnl. omdat ze vanuit vrijheid
handelden)
- moesten een beetje hun eigen plan trekken door de andere bewegingen
- konden zich wel veel vinden in de protestantse en soms in de katholieke
ideeën

vertegenwoordiging
- politici zaten vooral voor hun zelf in de Kamer, niet om het volk te
vertegenwoordigen
- verandering werd ingezet door Abraham Kuyper (ARP), oprichter van de
VU
 schreef het eerste verkiezingsprogramma

ontwikkelingen in de negentiende eeuw
- Industriële Revolutie (en sociale kwestie)
- verzuiling (vooral bij katholieken en protestanten)
- schoolstrijd (christelijk onderwijs gelijkgesteld aan openbaar onderwijs)
- strijd voor algemeen (vrouwen)kiesrecht
 feministen