Samenvatting Ethiek
H1. Herkennen van morele keuzes
Ethiek: Het systematisch nadenken over en reflecteren op het moreel
handelen, waarom worden bepaalde keuzes gemaakt? En op basis van
welke waarden? Het bestuderen van situaties aan de hand van normen en
waarden waar we ons aan gebonden achten. Een activiteit.
Filosofische grondhouding: basis van onze idealen, overtuigingen en
denkbeelden.
Moraal: het geheel van opvattingen, beslissingen handelingen waarmee
mensen uitdrukken wat zij behoorlijk vinden. Het geheel van normen en
waarden waar wij ons gebonden aan achten. Een stand van zaken.
Normen: concrete richtlijnen voor het handelen, gebaseerd op waarden.
Bv. gehoorzaamheid is de waarde, je ouders en leraar gehoorzamen is dan
de norm.
Waarden: opvattingen over wat we over het algemeen wenselijk vinden.
Bv. rechtvaardigheid.
Normatieve professionaliteit: we zijn in staat moreel relevante
situaties te herkennen en ervan te leren.
Herkennen van morele keuzes:
1. Methodisch perspectief: welke methodiek is hier het beste?
2. Empirisch perspectief: hoe valt de beslissing feitelijk uit,
consequenties?
3. Ethisch perspectief: welke morele normen en waarden spelen in
deze kwestie een rol?
Driewerelden model
1. Cognitief perspectief: feiten, feitelijke bewering, de waarheid is
belangrijk.
Vergissing: Naturalisme
- het feitelijke wordt voor moreel juist aangenomen.
2. Normatief (sociaal) perspectief: normen en waarden, normatieve
bewering, juistheid is belangrijk.
Vergissing: Moralisme
- feiten worden toegeschreven aan de wil van mensen, god of
voorwerpen.
3. Subjectief perspectief: gevoelens, expressieve bewering,
waarachtigheid is belangrijk.
Vergissing: Emotivisme
- jij voelt dat nu eenmaal zo, en ik voel het nu eenmaal anders.
Einde discussie.
- emoties zijn geen op zichzelf staande gevoelsbeweringen, maar
verbonden met morele oordelen die algemene geldigheid claimen.
,Socialisatie/leefwereld: niet alleen een hulpmiddel om nieuwe situaties
te interpreteren, maar wordt ook zo nodig herzien.
Moreel subjectisme:
Moralisme: ideeën over wat goed en kwaad is.
3 Morele stadia van Kohlberg:
1. Preconventionele stadium: straf en beloning staan centraal, ook
het eigen gewin.
2. Conventioneel stadium: de groep staat centraal.
3. Postconventioneel stadium: keuze van eigen waarden, wetten
zijn niet heilig.
Moreel dilemma: kiezen tussen 2 handelingsalternatieven die beide zijn
verbonden aan voor jou essentiële waarden. Keuze voor het minst kwade.
Moreel probleem: het besef dat we handelingsmogelijkheden hebben en
er ook sprake is van morele waarden, maar waarbij we al wel duidelijk
weten hoe te moeten handelen.
4 morele kwesties:
1. Individuele rechten tegenover het welzijn van de cliënt
2. Algemeen welzijn van de samenleving tegenover de belangen en
rechten van de cliënt
3. Gelijkheid, diversiteit en onderdrukking
4. Beroepsrol
3 ontsnappingsstrategieën:
1. Restauratie: we gaan door zoals we het altijd hebben gedaan.
2. Moreel relativisme: moreel dilemma wordt wel geboren, maar
vervolgens verwaarloosd en onbeoordeeld.
3. Wegdrukken van geweten: doen alsof je niet heel erg
verantwoordelijk bent, maar slechts een klein deel te zijn.
H2. Drie normatieve theorieën
Gevolgenethiek (utilisme) gebaseerd op:
- de gevolgen van de handeling
- de weging met de waarde welzijn
- ieder persoon telt even zwaar
Het genotprincipe: de berekening of weging van geluk in termen van
genot. Genot en pijn worden losgezien van de activiteit of toestand waar
ze uit voorkomen.
, Hedonistische calculus: een handeling is goed als het zoveel mogelijk
geluk voor zoveel mogelijk mensen bevat.
Negatieve verantwoordelijkheid: het nalaten van ingrijpen in een
keten van oorzaak gevolg bij een rampzalige gebeurtenis.
Egalitarisme: het streven naar gelijkheid.
Plichtethiek: morele gehalte van een handeling wordt bepaald door de
mate waarin de handeling overeenstemt met een bepaalde regel of plicht.
Theonomie: een regel wordt beschouwd als een gebod van God.
Autonomie boven theonomie
Een maatschappelijk werker mag niet handelen vanuit medelijden,
sympathie, maar moet dit doen vanuit plicht.
geo: wie wil ik zijn? welke karaktereigenschappen zijn goed? Gaat meer
over de uitzondering dan de regel en daarom meer het realiseren van
waarden dan het volgen van normen.
H3. Ontwikkelen moresprudentie
Beroepsethiek: bewust zijn van de beroepsnormen en daar naar
handelen.
Beroepscode: beschrijft normen en waarden die binnen de beroepsgroep
als belangrijk worden gezien en op basis waarvan professionals hun
gedrag verantwoorden.
Kernwaarden:
- Betrokkenheid/rechtvaardigheid
- Goed gevoel voor verhoudingen en relaties
- Respect
- Vertrouwelijkheid
- Asserviteit/zelfbeschikking
Kernthema’s:
- uitgangspunten met betrekking tot de beroepsuitoefening
- de sociaalagogisch werker in relatie met de cliënt
- de sociaalagogisch werker in relatie met collega’s en andere
dienstverleners
- de sociaalagogisch werker in relatie met werkgever, directie en instelling
- de sociaalagogisch werker in relatie met de samenleving
Kernwaarde beroepscode maatschappelijke en agogische werker:
‘’Het bevorderen dat de cliënt in wisselwerking met zijn omgeving tot zijn
recht komt’’.
4 voorwaarden professionaliteit:
H1. Herkennen van morele keuzes
Ethiek: Het systematisch nadenken over en reflecteren op het moreel
handelen, waarom worden bepaalde keuzes gemaakt? En op basis van
welke waarden? Het bestuderen van situaties aan de hand van normen en
waarden waar we ons aan gebonden achten. Een activiteit.
Filosofische grondhouding: basis van onze idealen, overtuigingen en
denkbeelden.
Moraal: het geheel van opvattingen, beslissingen handelingen waarmee
mensen uitdrukken wat zij behoorlijk vinden. Het geheel van normen en
waarden waar wij ons gebonden aan achten. Een stand van zaken.
Normen: concrete richtlijnen voor het handelen, gebaseerd op waarden.
Bv. gehoorzaamheid is de waarde, je ouders en leraar gehoorzamen is dan
de norm.
Waarden: opvattingen over wat we over het algemeen wenselijk vinden.
Bv. rechtvaardigheid.
Normatieve professionaliteit: we zijn in staat moreel relevante
situaties te herkennen en ervan te leren.
Herkennen van morele keuzes:
1. Methodisch perspectief: welke methodiek is hier het beste?
2. Empirisch perspectief: hoe valt de beslissing feitelijk uit,
consequenties?
3. Ethisch perspectief: welke morele normen en waarden spelen in
deze kwestie een rol?
Driewerelden model
1. Cognitief perspectief: feiten, feitelijke bewering, de waarheid is
belangrijk.
Vergissing: Naturalisme
- het feitelijke wordt voor moreel juist aangenomen.
2. Normatief (sociaal) perspectief: normen en waarden, normatieve
bewering, juistheid is belangrijk.
Vergissing: Moralisme
- feiten worden toegeschreven aan de wil van mensen, god of
voorwerpen.
3. Subjectief perspectief: gevoelens, expressieve bewering,
waarachtigheid is belangrijk.
Vergissing: Emotivisme
- jij voelt dat nu eenmaal zo, en ik voel het nu eenmaal anders.
Einde discussie.
- emoties zijn geen op zichzelf staande gevoelsbeweringen, maar
verbonden met morele oordelen die algemene geldigheid claimen.
,Socialisatie/leefwereld: niet alleen een hulpmiddel om nieuwe situaties
te interpreteren, maar wordt ook zo nodig herzien.
Moreel subjectisme:
Moralisme: ideeën over wat goed en kwaad is.
3 Morele stadia van Kohlberg:
1. Preconventionele stadium: straf en beloning staan centraal, ook
het eigen gewin.
2. Conventioneel stadium: de groep staat centraal.
3. Postconventioneel stadium: keuze van eigen waarden, wetten
zijn niet heilig.
Moreel dilemma: kiezen tussen 2 handelingsalternatieven die beide zijn
verbonden aan voor jou essentiële waarden. Keuze voor het minst kwade.
Moreel probleem: het besef dat we handelingsmogelijkheden hebben en
er ook sprake is van morele waarden, maar waarbij we al wel duidelijk
weten hoe te moeten handelen.
4 morele kwesties:
1. Individuele rechten tegenover het welzijn van de cliënt
2. Algemeen welzijn van de samenleving tegenover de belangen en
rechten van de cliënt
3. Gelijkheid, diversiteit en onderdrukking
4. Beroepsrol
3 ontsnappingsstrategieën:
1. Restauratie: we gaan door zoals we het altijd hebben gedaan.
2. Moreel relativisme: moreel dilemma wordt wel geboren, maar
vervolgens verwaarloosd en onbeoordeeld.
3. Wegdrukken van geweten: doen alsof je niet heel erg
verantwoordelijk bent, maar slechts een klein deel te zijn.
H2. Drie normatieve theorieën
Gevolgenethiek (utilisme) gebaseerd op:
- de gevolgen van de handeling
- de weging met de waarde welzijn
- ieder persoon telt even zwaar
Het genotprincipe: de berekening of weging van geluk in termen van
genot. Genot en pijn worden losgezien van de activiteit of toestand waar
ze uit voorkomen.
, Hedonistische calculus: een handeling is goed als het zoveel mogelijk
geluk voor zoveel mogelijk mensen bevat.
Negatieve verantwoordelijkheid: het nalaten van ingrijpen in een
keten van oorzaak gevolg bij een rampzalige gebeurtenis.
Egalitarisme: het streven naar gelijkheid.
Plichtethiek: morele gehalte van een handeling wordt bepaald door de
mate waarin de handeling overeenstemt met een bepaalde regel of plicht.
Theonomie: een regel wordt beschouwd als een gebod van God.
Autonomie boven theonomie
Een maatschappelijk werker mag niet handelen vanuit medelijden,
sympathie, maar moet dit doen vanuit plicht.
geo: wie wil ik zijn? welke karaktereigenschappen zijn goed? Gaat meer
over de uitzondering dan de regel en daarom meer het realiseren van
waarden dan het volgen van normen.
H3. Ontwikkelen moresprudentie
Beroepsethiek: bewust zijn van de beroepsnormen en daar naar
handelen.
Beroepscode: beschrijft normen en waarden die binnen de beroepsgroep
als belangrijk worden gezien en op basis waarvan professionals hun
gedrag verantwoorden.
Kernwaarden:
- Betrokkenheid/rechtvaardigheid
- Goed gevoel voor verhoudingen en relaties
- Respect
- Vertrouwelijkheid
- Asserviteit/zelfbeschikking
Kernthema’s:
- uitgangspunten met betrekking tot de beroepsuitoefening
- de sociaalagogisch werker in relatie met de cliënt
- de sociaalagogisch werker in relatie met collega’s en andere
dienstverleners
- de sociaalagogisch werker in relatie met werkgever, directie en instelling
- de sociaalagogisch werker in relatie met de samenleving
Kernwaarde beroepscode maatschappelijke en agogische werker:
‘’Het bevorderen dat de cliënt in wisselwerking met zijn omgeving tot zijn
recht komt’’.
4 voorwaarden professionaliteit:
