Scriptie coöperatief leren

Coöperatief leren
Er was eens een school die probeerde coöperatief te leren..




Naam: Marit Nierop
Studentnummer: 500653647
Studiejaar: 2014-2015 VT
Datum: 19-06-2015
Hogeschool van Amsterdam, Lerarenopleiding Basisonderwijs
Stageschool: Margrietschool in Halfweg
Afstudeeronderzoek
Begeleider: Femke Algra
Voorwoord

,Voor u ligt een product dat is ontworpen als een opdracht vanuit de PABO. Dit onderzoek heeft
bijgedragen aan het vormen van een onderzoekende houding die belangrijk is bij een beginnend
leerkracht.

Mijn ouders hebben er vroeger voor gekozen om mij (en mijn broer en zus) op een Jenaplanschool te
plaatsen. Achteraf ben ik hen hier dankbaar voor omdat ik op deze school mijn talenten heb kunnen
ontplooien. Deze school heeft mij ook meegegeven hoe ik samenwerkingsvaardigheden in kan zetten.
Omdat de klassen ingedeeld waren met verschillende leerjaren in één klaslokaal leerde ik omgaan
met kinderen ouder en jonger dan ik. Niet enkel omgaan, maar ook samenwerken.

Mijn naam is Marit Nierop. Ik ben een vierdejaars student aan de Hogeschool van Amsterdam. In vier
jaar stage heb ik veel verschillende soorten onderwijs gezien. Ik heb ervaren op welke manieren
leerlingen werken en spelen, maar vooral hoe deze manieren kunnen verschillen per school.
Ook de verschillen in coöperatief leren zijn enorm. In groep 6 van de Slootermeerschool in Amsterdam
is coöperatief leren een routine geworden, terwijl het op de Margrietschool nauwelijks gedaan wordt.
Als het wordt gedaan, verloopt het niet naar verwachting. Om een beeld te schetsen; materialen
worden afgepakt, leerlingen gaan liever zelfstandig aan het werk, er wordt door de klas heen gerend,
leerlingen kennen de afspraken niet en er wordt niet samengewerkt. Het is tijd voor verandering.

Het onderzoek is uitgevoerd op de Margrietschool, gelegen in een dorp net buiten Amsterdam;
Halfweg. De woonplaatsen van de leerlingen van de school zijn een combinatie tussen Zwanenburg,
Halfweg en Amsterdam-West. Het is een mengeling van verschillende etnische achtergronden, van
Surinaams, tot Litouws en Marokkaans.
Het onderzoek is gericht op de bovenbouw van de Margrietschool, maar met name op groep 6/7.

Tot slot wil ik van deze kans gebruik maken om mijn scriptiebegeleider Femke Algra te bedanken.


Marit Nierop




Samenvatting

,De aanleiding van het onderzoek is het probleem dat zich voordoet tijdens het coöperatief leren in de
bovenbouw van de Margrietschool. De leerlingen hebben moeite met samenwerken.

In dit onderzoek wordt antwoord gegeven op de hoofdvraag; Door welke factoren heeft de bovenbouw
van OBS de Margrietschool moeite met coöperatief leren?

Coöperatief leren is gebaseerd op vijf basiskenmerken; positieve wederzijdse afhankelijkheid,
individuele verantwoordelijkheid, directe interactie, samenwerkingsvaardigheden en de evaluatie op
het groepsproces ( Johnson en Johnson, 1994).
De drie factoren die de grootste invloed hebben op het coöperatief leren zijn de leerling, de leerkracht
en de omgeving. Als één van deze drie factoren uit balans is heeft dat volgens Ebbens en Ettekoven
(2013) invloed op de resultaten van het coöperatief leren.

Nadat de theorie over het onderwerp verzameld was richtte het onderzoek zich op de praktijk. De
resultaten van het praktijkonderzoek zijn verzameld door een interview met de
bovenbouwleerkrachten en – leerlingen, drie observaties en een documentenanalyse van de
gemaakte notulen tijdens bijeenkomsten over coöperatief leren.
Tijdens het interview is er gesproken over de huidige situatie van het coöperatief leren. Ook is er
gevraagd wat de wensen zijn op dit gebied.
De observatie is ingezet tijdens een rekenles, een Engelse les en een les beeldende vorming. Hierin is
er gelet op het gedrag van de leerling en de invloed van de leerkracht en omgeving op het coöperatief
leren.
Het laatste instrument, documentenanalyse, is ingezet om te bepalen wat er al gebeurd is om het
coöperatief leren te verbeteren. Ook is er gekeken wat voor effect dit heeft gehad.

De resultaten van de onderzoeksinstrumenten gaven antwoord op de hoofdvraag. De volgende
factoren dragen bij aan het belemmeren van het coöperatief leren:
- De leerlingen krijgen weinig tot geen samenwerkingsvaardigheden aangeleerd;
- Er zijn (schoolbreed) geen duidelijke afspraken of regels over het coöperatief leren;
- Er is geen afwisseling in werkvormen;
- De leerlingen zijn niet gemotiveerd om tot coöperatief leren te komen.

De eerste factor is leerkracht gebonden, de tweede en derde zijn gebonden aan de omgeving en de
laatste factor is leerlinggebonden.

De volgende aanbevelingen worden op basis van deze conclusie gedaan;
- Gebruik maken van een leerlijn voor coöperatief leren;
- Het maken van schoolbrede regels en afspraken over het coöperatief leren;
- Gebruik maken van diverse werkvormen;
- De leerlingen betrekken bij het vormgeven van de coöperatieve oefening;
- Het toewijzen van rollen aan de leerlingen.




Inhoudsopgave

Voorwoord


3

, Samenvatting

Hoofdstuk 1; Inleiding
- Op wie is het onderzoek gericht? 1
- Aanleiding 1
- Relevantie van het onderwerp 2
- Doelstelling 2

Hoofdstuk 2; Onderzoeksvragen
- Hoofdvraag 3
- Deelvragen 3
- Opbouw 3

Hoofdstuk 3; Theoretisch kader
- Coöperatief leren 4
- Basiskenmerken 4
- Rollen 5
- Factoren 6
- Meten 7
- Leerlijn 8
- Samenvatting 8

Hoofdstuk 4; Onderzoeksopzet
- Onderzoekspopulatie 9
- Deelvraag 1 9
- Deelvraag 2 11
- Deelvraag 3 11
- Deelvraag 4 11
- Dataverzameling, -verweking en –verantwoording 11

Hoofdstuk 5; Resultaten
- Deelvraag 1 13
- Deelvraag 2 13
- Deelvraag 3 15
- Deelvraag 4 16
- Analyse 16

Hoofdstuk 6; Conclusie en aanbevelingen
- Samenvatting 18
- Conclusie 18
- Aanbevelingen 19
- Discussie 21

Literatuurlijst 22

Bijlagen 23

Hoofdstuk 1
Inleiding

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet op wie het onderzoek gericht is. Dit wordt gedaan aan de hand van
de vragen van Kallenberg, Koster, Onstenk en Scheepsma. Er wordt daarbij een aanleiding gegeven



4