Diagnostiek colleges
COLLEGE 1A
Diagnostiek = het kunnen onderscheiden van beelden (grieks vertaling)
- Het is vooral een probleemoplossingsproces
Bij psychodiagnostiek ligt de nadruk op het individu (vs. orthopedagogische diagnostiek waar je kijkt
naar het individu in de context)
COMPONENTEN van diagnostiek als leer
1. Testleer. = ook wel psychometrie genoemd = weten hoe je moet meten.
- Omvat statistische en methodologische kennis voor keuze van instrumenten en interpretatie
van scores.
- Centrale begrippen: betrouwbaarheid, validiteit, normering
- Pas als we iets weten over verdeling van kenmerken in populatie en hoe we die kunnen
vaststellen bij 1 persoon kunnen we aangeven of de score van die persoon afwijkend of
problematisch is.
2. Theorieën en concepten
- Theorieën over individuele verschillen tussen personen en omgevingen en over ontwikkeling
van personen
- Eigenschappen, kenmerken, gedragingen, belevingen, ontwikkeling, individu, omgeving
- Obv hiervan kies je relevante hypothesen uit en concludeer je.
3. Meetinstrumenten
- Observatietechnieken, vragenlijsten, interviews, testen (assesments)
4. Diagnostisch proces
- KERNDOEL van dit vak
- Omvat alle fasen die worden doorlopen van vraag naar oplossing
- Er zijn normatieve modellen of procedures die voorschrijven welke stappen hierbij in welke
volgorde moeten worden genomen
- Wij focussen op NVO richtlijnen, maar ook regulatieve en empirische cyclus
- Zo is het controleerbaar en herhaalbaar (hopelijk)
Naast de NVO is de COTAN ook heel belangrijik. www.cotandocumentatie.nl
De NVO richtlijnen geven uitgangspunten en houvast aan het proces van diagnostiek en
hulpverlening. waar moeten uitgewerkte casussen aan voldoen om in aanmerking te komen voor
basisaantekening diagnostiek (=kwaliteitskeurmerk van NVO waarmee je aantoont dat je als
orthopedagoog beschikt over diagnostiekervaring)
TYPEN DIAGNOSTIEK
1. Hoe ervaren alle betrokkenen het gedrag van het kind?
- Verhelderende diagnostiek = voorafgaand aan de diagnostiek
, - wie zijn betrokkenen, wat zijn klachten etc?: ordenen klachten/hulpvragen
- De fase van de klachtanalyse (NVO)
- Brede inventarisering maken: geen antwoord/beslissing maar vormgeven verdere
diagnostische- en hulpverleningsproces
2. Wat is er aan de hand met het kind? Waaruit bestaat het probleem?
- Onderkennende diagnostiek = beschrijvende of karakteriserende diagnostiek
A objectieve beschrijving van het probleem: wat is de aard (symptomen) en de ernst van het
eetprobleem van X?
B classificatie: is er bij X sprake van een angststoornis?
C Niveaubepaling: wat is het vaardigheidsniveau van X op het gebied van rekening?
- Eerste stap van de probleemanalyse (NVO)
!! Classificeren lijkt verklaren, maar dat is het niet: je kijkt of bij een kind een bepaalde groep
gedragingen/symptomen aanwezig is en geeft daar een naam aan !!
classificeren is daarom geen doel opzich, maar is een middel om de situatie in kaart te brengen en
tot het daadwerkelijke doel te komen (=verandering voor kind binnen een contect)
3. Waarom zijn deze problemen met dit kind er nu? Hoe komt het? Wat zijn de oorzaken van de
problematische situatie?
- Verklarende diagnostiek = je wilt weten hoe het komt dat bepaald probleemgedrag
voorkomt, zodat je de problematiek begrijpt en aanknopingspunten hebt voor de
behandeling.
- Je onderzoekt condities of factoren die problemen veroorzaken of in stand houden (kind,
ouders, school) : kunnen ook interpretaties of ideeën zijn
- Wetenschappelijke/parate kennis is hier essentieel om te bepalen welke condities/factoren
relevant zijn
4. Wat is de meest geschikte behandeling of plaatising gezien kind en zijn situatie?
- Indicerende diagnostiek (in enge zin) = je wilt bepalen of een bepaald type
behandeling/plaatsing geschikt is en of hij/zij voldoet aan toelatingscriteria en of er geen
contra-indicaties aanwezig zijn
- Twee typen: 1. Plaatsing = toewijzen aan meest geschikte behandeling: kiezen uit
alternatieven en 2. Selectie = bepalen van geschiktheid voor bijvoorbeeld opleiding: ja of nee
- Let op: kan zijn dat je nog niet van alle indicaties/contra weet of het bij kind past: dan meer
onderzoek nodig. Maar doel is: beslissing maken over plaatsing.
- Let op: bij indicerend in engere zin is je advies slechts een beslissing, niks over hoe
behandeling ingevuld moet worden!!
5. Wat kan er gedaan worden om de problemen te verminderen of te doen verdwijnen?
- Indicerende diagnostiek (in ruimte zin!) = (be)handelingsgerichte diagnostiek
- Je wilt hulpverlening plannen en de kans van slagen van een bepaalde interventie inschatten
behandelingsplanning
taxatie veranderbaarheid (waar liggen de verandermogelijkheden bij cliënt(systeem)
- Je probeert te beoordelen wat kind, ouders en leerkracht nodig hebben om de problematiek
te doen verminderen: welke doelen staan centraal? Welke aanpak is nodig om die doelen te
bereiken?
6. Heeft de geadviseerde behandeling het verwachte en gewenste effect opgeleverd? Zijn de
problemen verminderd of verdwenen?
, - Evaluatieve diagnostiek
- Vindt plaats een tijdje nadat de plaatsing of behandeling is geïndiceerd
- Herhalingsonderzoek
- Je wilt weten of het advies het gewenste effect heeft gehad: moet de behandeling worden
veranderd/bijgesteld? Kan behandeling worden gestopt? Kan behandeling op dezelfde
manier worden doorgezet?
- Monitoring is hierbij van belang = is de interventie uitgevoerd zoals geadviseerd/bedoeld?
Nee: mogelijk ander effect als behandeling beter uitgevoerd wordt Ja: wellicht verkeerde
behandeling gekozen/verkeerde diagnose gesteld
DUS:
onderkennende - probleembeschrijving/niveaubepaling of screening/classificatie
Verklarende – probleemoplossing/advisering
Indicerende in enge zin – plaatsing/selectie
(Be)handelingsgerichte (ruime zin) – (be)handelingsplanning/taxatie veranderbaarheid
Evaluatieve – tussentijdse bijstelling/effectbepaling
Er is vaak sprake van verschillende types vraagstellingen binnen 1 diagnostisch proces
expliciteren om bewust te zijn van alle elementen
niet alle typen zijn nodig: zo kort als mogelijk, zo uitgebreid als nodig!
wenselijk vs. mogelijk
COLLEGE 1B
In praktijk lopen verschillende typen vaak door elkaar en worden er meerdere vragen tegelijk gesteld
, welke vragen je stelt heeft invloed op wat je gaat onderzoeken en welke instrumenten je gebruikt:
dus de vraagstelling stuurt type diagnostiek en procedure en stappen daarna.
VERSCHILLEN TRADITIONELE PSYCHODIAGNOSTIEK EN ORTHOPEDAGOGISCHE DIAGNOSTIEK
1. Doelstelling
Traditionele: constaterend
classificeren / adviseren / beslissen over plaatsing of selectie
Orthopedagoog: behandelings-verbeteringsgericht
preventie : niveaubepaling/screening
interventie: planning cq invulling behandeling/taxatie veranderbaarheid
evaluatie: tussentijdse bijstelling/effectbepaling
2. Diagnose
Traditionele: constaterende uitspraak
Orthopedagogische: uitspraak over wat meest gewenste vorm van interventie is wat heeft een
kind nodig EN wat hebben ouders en leerkracht/omgeving nodig?
3. Object
Traditionele: individuele cliënt
Orthopedagogische: kind in relatie tot opvoeder(s), context, systeem
cliëntsysteem en onderwijsleersituatie
(BE)handelingsgerichte diagnostiek
Doelen en functies:
1. (be)handelingsplanning: hoe moet de behandeling/begeleiding worden ingevuld?
2. Taxatie veranderbaarheid: wat is de kans van slagen van een bepaalde aanpak of interventie?
4 belangrijke vragen in deze diagnostiek:
1. Wat zijn relevante condities en interpretaties?
- Aandacht voor contextfactoren gezin en school (transactionaliteit) PIJLER 1 HGD
- Aanname: directe link tussen verklarende en behandelingsgerichte diagnostiek = als ik weet
welke factoren spelen weet ik ook hoe ik t moet oplossen. Dit is dus een aanname
COLLEGE 1A
Diagnostiek = het kunnen onderscheiden van beelden (grieks vertaling)
- Het is vooral een probleemoplossingsproces
Bij psychodiagnostiek ligt de nadruk op het individu (vs. orthopedagogische diagnostiek waar je kijkt
naar het individu in de context)
COMPONENTEN van diagnostiek als leer
1. Testleer. = ook wel psychometrie genoemd = weten hoe je moet meten.
- Omvat statistische en methodologische kennis voor keuze van instrumenten en interpretatie
van scores.
- Centrale begrippen: betrouwbaarheid, validiteit, normering
- Pas als we iets weten over verdeling van kenmerken in populatie en hoe we die kunnen
vaststellen bij 1 persoon kunnen we aangeven of de score van die persoon afwijkend of
problematisch is.
2. Theorieën en concepten
- Theorieën over individuele verschillen tussen personen en omgevingen en over ontwikkeling
van personen
- Eigenschappen, kenmerken, gedragingen, belevingen, ontwikkeling, individu, omgeving
- Obv hiervan kies je relevante hypothesen uit en concludeer je.
3. Meetinstrumenten
- Observatietechnieken, vragenlijsten, interviews, testen (assesments)
4. Diagnostisch proces
- KERNDOEL van dit vak
- Omvat alle fasen die worden doorlopen van vraag naar oplossing
- Er zijn normatieve modellen of procedures die voorschrijven welke stappen hierbij in welke
volgorde moeten worden genomen
- Wij focussen op NVO richtlijnen, maar ook regulatieve en empirische cyclus
- Zo is het controleerbaar en herhaalbaar (hopelijk)
Naast de NVO is de COTAN ook heel belangrijik. www.cotandocumentatie.nl
De NVO richtlijnen geven uitgangspunten en houvast aan het proces van diagnostiek en
hulpverlening. waar moeten uitgewerkte casussen aan voldoen om in aanmerking te komen voor
basisaantekening diagnostiek (=kwaliteitskeurmerk van NVO waarmee je aantoont dat je als
orthopedagoog beschikt over diagnostiekervaring)
TYPEN DIAGNOSTIEK
1. Hoe ervaren alle betrokkenen het gedrag van het kind?
- Verhelderende diagnostiek = voorafgaand aan de diagnostiek
, - wie zijn betrokkenen, wat zijn klachten etc?: ordenen klachten/hulpvragen
- De fase van de klachtanalyse (NVO)
- Brede inventarisering maken: geen antwoord/beslissing maar vormgeven verdere
diagnostische- en hulpverleningsproces
2. Wat is er aan de hand met het kind? Waaruit bestaat het probleem?
- Onderkennende diagnostiek = beschrijvende of karakteriserende diagnostiek
A objectieve beschrijving van het probleem: wat is de aard (symptomen) en de ernst van het
eetprobleem van X?
B classificatie: is er bij X sprake van een angststoornis?
C Niveaubepaling: wat is het vaardigheidsniveau van X op het gebied van rekening?
- Eerste stap van de probleemanalyse (NVO)
!! Classificeren lijkt verklaren, maar dat is het niet: je kijkt of bij een kind een bepaalde groep
gedragingen/symptomen aanwezig is en geeft daar een naam aan !!
classificeren is daarom geen doel opzich, maar is een middel om de situatie in kaart te brengen en
tot het daadwerkelijke doel te komen (=verandering voor kind binnen een contect)
3. Waarom zijn deze problemen met dit kind er nu? Hoe komt het? Wat zijn de oorzaken van de
problematische situatie?
- Verklarende diagnostiek = je wilt weten hoe het komt dat bepaald probleemgedrag
voorkomt, zodat je de problematiek begrijpt en aanknopingspunten hebt voor de
behandeling.
- Je onderzoekt condities of factoren die problemen veroorzaken of in stand houden (kind,
ouders, school) : kunnen ook interpretaties of ideeën zijn
- Wetenschappelijke/parate kennis is hier essentieel om te bepalen welke condities/factoren
relevant zijn
4. Wat is de meest geschikte behandeling of plaatising gezien kind en zijn situatie?
- Indicerende diagnostiek (in enge zin) = je wilt bepalen of een bepaald type
behandeling/plaatsing geschikt is en of hij/zij voldoet aan toelatingscriteria en of er geen
contra-indicaties aanwezig zijn
- Twee typen: 1. Plaatsing = toewijzen aan meest geschikte behandeling: kiezen uit
alternatieven en 2. Selectie = bepalen van geschiktheid voor bijvoorbeeld opleiding: ja of nee
- Let op: kan zijn dat je nog niet van alle indicaties/contra weet of het bij kind past: dan meer
onderzoek nodig. Maar doel is: beslissing maken over plaatsing.
- Let op: bij indicerend in engere zin is je advies slechts een beslissing, niks over hoe
behandeling ingevuld moet worden!!
5. Wat kan er gedaan worden om de problemen te verminderen of te doen verdwijnen?
- Indicerende diagnostiek (in ruimte zin!) = (be)handelingsgerichte diagnostiek
- Je wilt hulpverlening plannen en de kans van slagen van een bepaalde interventie inschatten
behandelingsplanning
taxatie veranderbaarheid (waar liggen de verandermogelijkheden bij cliënt(systeem)
- Je probeert te beoordelen wat kind, ouders en leerkracht nodig hebben om de problematiek
te doen verminderen: welke doelen staan centraal? Welke aanpak is nodig om die doelen te
bereiken?
6. Heeft de geadviseerde behandeling het verwachte en gewenste effect opgeleverd? Zijn de
problemen verminderd of verdwenen?
, - Evaluatieve diagnostiek
- Vindt plaats een tijdje nadat de plaatsing of behandeling is geïndiceerd
- Herhalingsonderzoek
- Je wilt weten of het advies het gewenste effect heeft gehad: moet de behandeling worden
veranderd/bijgesteld? Kan behandeling worden gestopt? Kan behandeling op dezelfde
manier worden doorgezet?
- Monitoring is hierbij van belang = is de interventie uitgevoerd zoals geadviseerd/bedoeld?
Nee: mogelijk ander effect als behandeling beter uitgevoerd wordt Ja: wellicht verkeerde
behandeling gekozen/verkeerde diagnose gesteld
DUS:
onderkennende - probleembeschrijving/niveaubepaling of screening/classificatie
Verklarende – probleemoplossing/advisering
Indicerende in enge zin – plaatsing/selectie
(Be)handelingsgerichte (ruime zin) – (be)handelingsplanning/taxatie veranderbaarheid
Evaluatieve – tussentijdse bijstelling/effectbepaling
Er is vaak sprake van verschillende types vraagstellingen binnen 1 diagnostisch proces
expliciteren om bewust te zijn van alle elementen
niet alle typen zijn nodig: zo kort als mogelijk, zo uitgebreid als nodig!
wenselijk vs. mogelijk
COLLEGE 1B
In praktijk lopen verschillende typen vaak door elkaar en worden er meerdere vragen tegelijk gesteld
, welke vragen je stelt heeft invloed op wat je gaat onderzoeken en welke instrumenten je gebruikt:
dus de vraagstelling stuurt type diagnostiek en procedure en stappen daarna.
VERSCHILLEN TRADITIONELE PSYCHODIAGNOSTIEK EN ORTHOPEDAGOGISCHE DIAGNOSTIEK
1. Doelstelling
Traditionele: constaterend
classificeren / adviseren / beslissen over plaatsing of selectie
Orthopedagoog: behandelings-verbeteringsgericht
preventie : niveaubepaling/screening
interventie: planning cq invulling behandeling/taxatie veranderbaarheid
evaluatie: tussentijdse bijstelling/effectbepaling
2. Diagnose
Traditionele: constaterende uitspraak
Orthopedagogische: uitspraak over wat meest gewenste vorm van interventie is wat heeft een
kind nodig EN wat hebben ouders en leerkracht/omgeving nodig?
3. Object
Traditionele: individuele cliënt
Orthopedagogische: kind in relatie tot opvoeder(s), context, systeem
cliëntsysteem en onderwijsleersituatie
(BE)handelingsgerichte diagnostiek
Doelen en functies:
1. (be)handelingsplanning: hoe moet de behandeling/begeleiding worden ingevuld?
2. Taxatie veranderbaarheid: wat is de kans van slagen van een bepaalde aanpak of interventie?
4 belangrijke vragen in deze diagnostiek:
1. Wat zijn relevante condities en interpretaties?
- Aandacht voor contextfactoren gezin en school (transactionaliteit) PIJLER 1 HGD
- Aanname: directe link tussen verklarende en behandelingsgerichte diagnostiek = als ik weet
welke factoren spelen weet ik ook hoe ik t moet oplossen. Dit is dus een aanname
