Inhoudsopgaven
Inhoudsopgaven..................................................................................................................... 1
Probleem 1: adoptie...............................................................................................................2
Probleem 2: pleegzorg......................................................................................................... 10
Probleem 3 roze ouderschap................................................................................................18
Probleem 4 tienermoeders en last-minute moeders.............................................................24
Probleem 5: scheiding en overlijden.....................................................................................32
Probleem 6 samengestelde gezinnen...................................................................................40
Probleem 7: hoeveelheid brussen, tweelingen.....................................................................43
,Probleem 1: adoptie
Definitie, demografische trends, interventies en theorieën
Definitie:
Adoptie: de wettelijke plaatsing van verlaten, afgestane of verweesde kinderen binnen een
adopterende familie.
Interlandelijk geadopteerde zijn afkomstig uit een land met een andere cultuur en zij hebben
raciale kenmerken en een huidskleur die niet overeenkomt met die van hun ouders en (de
meeste van) hun leeftijdsgenoten.
Special needs adoption: kinderen met extra behoeften m.b.t. zorg en ondersteuning.
Open of gesloten adoptie: wel of geen contact met het kind behouden.
Demografische trends:
- Sinds jaren 60 zijn er 35.000 buitenlandse kinderen geadopteerd naar Nederland en
België. Binnenlands waren dat er 25.000
- Jaarlijks 30 kinderen afgestaan in NL
- Meeste interlandelijke adopties uit landen als: China, Colombia, Zuid-Afrika, Ethiopië,
India en Haïti
- Laatste jaren neemt belangstelling voor interlandelijke adopties af. Door Haags
adoptieverdrag
Haags adoptieverdrag:
- 1998 in Nederland
- Interlandelijke adoptie neemt af door het Haags Adoptieverdrag.
Subsidiariteitsprincipe: het is in het belang van het kind om het kind zoveel mogelijk in zijn
eigen omgeving te houden/te plaatsen. Kinderen die gezin nodig hebben moet er eerst voor
opvang worden gezocht in eigen land, als dat niet lukt mag er overgegaan worden op
interlandelijke adoptie
Theorie:
- De voorgeschiedenis van kinderen is uiteenlopend
- Redenen voor afstaan:
o Economische omstandigheden
o Special needs kids
o Culturele opvattingen: bijv. eenkindspolitiek of schande van ongehuwd
moederschap
o Schande van het ongehuwde moederschap
- Adoptieprocedure (Duur: +/- 5 jaar)
1. Aanmelden bij stichting adoptievoorzieningen
2. Voorbereidingscursus van zes bijeenkomsten
3. Onderzoek door raad van kinderbescherming -> wel of geen toestemmingsbeginsel
4. Aanmelden bemiddelingsorganisatie
- Theorie van Bowlby: Kinderen leiden onder effecten van institutionele zorg, zelfs als er
aan de fysieke behoeften werd voldaan. Kinderen mistte ouderlijke zorg en een stabiele
hechtingsrelatie. Gebrek aan ouders mentale gezondheidsproblemen
Theorie van risico- en beschermende factoren:
,Adoptie is een situatie met risico- en beschermende factoren. Een opsomming van
risicofactoren verminderde optimale ontwikkeling van het kind. Beschermende factoren
kunnen als buffer dienen voor de negatieve effecten van de risico’s veerkracht.
Twee manieren om naar adoptie te kijken:
1. Als risicofactor. Als je het vergelijkt met niet-geadopteerde
2. Als beschermende factor. Als je het vergelijkt met achterblijvers in herkomstland
Catch up and delays
- Catch up/inhaalslag: na de adoptie word teen inhaalslag gemaakt op lichamelijk-,
hechting- en cognitief gebied.
o Hoe meer beschermende factoren, hoe groter de inhaalslag.
o De lengte van verblijf in institutie is risicofactor voor de catch-up
- Delay/achterstanden: meer achterstanden naarmate kinderen langer in instituties
verblijven. Protectieve factoren leiden tot minder delays.
Trends in adoptieonderzoek:
1. Risico’s beschrijven van adoptie. Ontwikkeling van geadopteerde kinderen
vergelijken met niet-geadopteerde kinderen in de nieuwe leefomgeving -> adoptie
als risicofactor
a. Doordat adoptieouders over het algemeen sneller zorg/hulp inschakelen kan
het lijken dat de adoptiekinderen vaker zorg nodig hebben dan andere. Over
gerepresenteerde groep.
2. Onderzoek naar inhaalgroei vanaf aankomst in adoptiegezin. Of vergelijken van
adoptiekinderen met kinderen die in tehuis zijn gebleven -> adoptie als
beschermende factor
3. Onderliggende processen en mechanismen die verklaren waarom het ene
adoptiekind wel problemen heeft en de andere niet (Juffer & Tieman, 2012)
Indeling van kindertehuizen van Gunnar:
Er zijn volgens Gunnar verschillende soorten tehuizen:
1. Stabiele en sensitieve zorg mist volledig
2. Er is goede fysieke zorg, maar slechte stimulatie en relaties
3. Er is goede fysieke zorg en stimulatie, maar minder stabiele relaties
Er is dus overal sprake van deprivatie, in verschillende vormen van intensiteit
Interventies:
- VIPP en VIB: doormiddel van video opnames wordt er feedback gegeven over de
sensitieve responsiviteit van de adoptie ouders.
o Het doel is om de gedesorganiseerde gehechtheid te verminderen
o Deze interventie wordt tegenwoordig standaard ingezet bij alle adopties.
o Om catch up te optimaliseren kan videofeedback gebruikt worden
Onderzoeken
Verschillen in adoptie die het proces van onderzoeksresultaten vergelijken
vermoeilijken:
- Er zitten verschillen in land van herkomst. Sommige landen begonnen later met adoptie
en sommige zijn er eerder mee gestopt
- Institutionele zorg is door je jaren heen verbeterd, waardoor de omstandigheden voor
de adoptiekinderen niet goed te vergelijken zijn met vroeger.
- Bepaalde onderzoeken hadden bepaalde punten niet meegenomen in hun onderzoek,
dus deze kan je niet vergelijken: (quasi)autisme, ongeremde hechting en ADHD/ADD
- Is zitten verschillen in adoptiemotieven van voor het Haagse Adoptie Verdrag en er na.
De problematiek in kinderen kan dus ook verschillen.
, - Interventies dragen bij aan de zorg voor en van adoptieouders. Er zit dus verschil in
ouders die wel of geen interventies hebben doorlopen
Verschil meta-analyse en longitudinale studie:
- Meta-analyse: verschillende onderzoeken worden met elkaar vergeleken. Zo kan je
meerdere kanten belichten.
- Longitudinale studie: gedurende langere tijd worden er verschillende metingen gedaan
bij dezelfde steekproef. Zo kan je veranderingen in beeld brengen.
Leidse Longitudinale adoptiestudies (LLA):
Onderzoek: (meer informatie in ‘literatuur document’)
- Steekproef: 160 (75j, 85m)
- Vanaf 6 maanden tot aan adolescentie. Vervolgonderzoek gedaan in jongvolwassenheid
- SES van adoptiegezin = gemiddeld
- Middel: nut van interventies bekijken
Vergelijking: interlandelijke en transraciale adoptie, op vroege leeftijd (11 weken)
zonder deprivatie <-vs.-> niet-geadopteerde kinderen uit het aankomstland
Oorzaken/effecten van de onderzochte problemen:
o Kijken of de VIB interventie bijdraagt aan de verbetering van de hechting.
o Meten van effect van de adoptie en niet van de deprivatie
o Geen identificatie met de adoptieouders door raciale verschillen.
o Door de adoptie zijn er verlieservaringen (zoals breuk met het land van herkomst,
hechtingsfiguren en de taal) mogelijke problemen
o Negatieve of traumatische pre-adoptie ervaringen
Problemen:
- Deze interlandelijk geadopteerde kinderen werden al vroeg geadopteerd en hadden
geen deprivatie ervaringen. Bij deze kinderen werd een normale ontwikkeling gevonden
voor gehechtheid en zelfwaardering. Jongens hadden wel meer gedragsproblemen op 7-
jarige leeftijd en tijdens de adolescentie meer internaliserende en externaliserende
problemen. De problemen tijdens de adolescentie waren al wel minder dan op 7-jarige
leeftijd.
- Veilig gehecht en sensitieve adoptieouders betere ontwikkeling op sociaal en
cognitief gebied.
Zie ook LD 3
Rotterdamse longitudinale adoptiestudie: (RLA)
Onderzoek: (meer informatie in ‘literatuur document’)
- Steekproef 2148
- Vanaf late kindertijd (10-15 jaar) tot in volwassenheid
- SES van adoptiegezin: hoog
- Middel: vragenlijsten voor ouders en kind
Vergelijking: interlandelijke en transraciale cohort adoptiestudie, tot 10 jaar
geadopteerd, vaak deprivatie meegemaakt <-vs.-> Nederlandse adoptiekinderen, vaak
geen deprivatie
Oorzaken/effecten van de onderzochte problemen:
- Sprake van deprivatie voorafgaand aan de adoptie
- Het adoptieproces is op latere leeftijd verlieservaringen en deprivatie
- Ander uiterlijk dan kinderen in adoptie land discriminatie en geen identificatie met
adoptieouders (laatste leidt tot moeilijker hechten)
Problemen:
- Deze interlandelijk geadopteerde kinderen hadden vaak al wel deprivatie ervaren. De
kinderen ervaarde meer internaliserende- en externaliserende problemen
(gedragsproblemen, psychiatrische problemen, emotionele problemen, minder sociale
Inhoudsopgaven..................................................................................................................... 1
Probleem 1: adoptie...............................................................................................................2
Probleem 2: pleegzorg......................................................................................................... 10
Probleem 3 roze ouderschap................................................................................................18
Probleem 4 tienermoeders en last-minute moeders.............................................................24
Probleem 5: scheiding en overlijden.....................................................................................32
Probleem 6 samengestelde gezinnen...................................................................................40
Probleem 7: hoeveelheid brussen, tweelingen.....................................................................43
,Probleem 1: adoptie
Definitie, demografische trends, interventies en theorieën
Definitie:
Adoptie: de wettelijke plaatsing van verlaten, afgestane of verweesde kinderen binnen een
adopterende familie.
Interlandelijk geadopteerde zijn afkomstig uit een land met een andere cultuur en zij hebben
raciale kenmerken en een huidskleur die niet overeenkomt met die van hun ouders en (de
meeste van) hun leeftijdsgenoten.
Special needs adoption: kinderen met extra behoeften m.b.t. zorg en ondersteuning.
Open of gesloten adoptie: wel of geen contact met het kind behouden.
Demografische trends:
- Sinds jaren 60 zijn er 35.000 buitenlandse kinderen geadopteerd naar Nederland en
België. Binnenlands waren dat er 25.000
- Jaarlijks 30 kinderen afgestaan in NL
- Meeste interlandelijke adopties uit landen als: China, Colombia, Zuid-Afrika, Ethiopië,
India en Haïti
- Laatste jaren neemt belangstelling voor interlandelijke adopties af. Door Haags
adoptieverdrag
Haags adoptieverdrag:
- 1998 in Nederland
- Interlandelijke adoptie neemt af door het Haags Adoptieverdrag.
Subsidiariteitsprincipe: het is in het belang van het kind om het kind zoveel mogelijk in zijn
eigen omgeving te houden/te plaatsen. Kinderen die gezin nodig hebben moet er eerst voor
opvang worden gezocht in eigen land, als dat niet lukt mag er overgegaan worden op
interlandelijke adoptie
Theorie:
- De voorgeschiedenis van kinderen is uiteenlopend
- Redenen voor afstaan:
o Economische omstandigheden
o Special needs kids
o Culturele opvattingen: bijv. eenkindspolitiek of schande van ongehuwd
moederschap
o Schande van het ongehuwde moederschap
- Adoptieprocedure (Duur: +/- 5 jaar)
1. Aanmelden bij stichting adoptievoorzieningen
2. Voorbereidingscursus van zes bijeenkomsten
3. Onderzoek door raad van kinderbescherming -> wel of geen toestemmingsbeginsel
4. Aanmelden bemiddelingsorganisatie
- Theorie van Bowlby: Kinderen leiden onder effecten van institutionele zorg, zelfs als er
aan de fysieke behoeften werd voldaan. Kinderen mistte ouderlijke zorg en een stabiele
hechtingsrelatie. Gebrek aan ouders mentale gezondheidsproblemen
Theorie van risico- en beschermende factoren:
,Adoptie is een situatie met risico- en beschermende factoren. Een opsomming van
risicofactoren verminderde optimale ontwikkeling van het kind. Beschermende factoren
kunnen als buffer dienen voor de negatieve effecten van de risico’s veerkracht.
Twee manieren om naar adoptie te kijken:
1. Als risicofactor. Als je het vergelijkt met niet-geadopteerde
2. Als beschermende factor. Als je het vergelijkt met achterblijvers in herkomstland
Catch up and delays
- Catch up/inhaalslag: na de adoptie word teen inhaalslag gemaakt op lichamelijk-,
hechting- en cognitief gebied.
o Hoe meer beschermende factoren, hoe groter de inhaalslag.
o De lengte van verblijf in institutie is risicofactor voor de catch-up
- Delay/achterstanden: meer achterstanden naarmate kinderen langer in instituties
verblijven. Protectieve factoren leiden tot minder delays.
Trends in adoptieonderzoek:
1. Risico’s beschrijven van adoptie. Ontwikkeling van geadopteerde kinderen
vergelijken met niet-geadopteerde kinderen in de nieuwe leefomgeving -> adoptie
als risicofactor
a. Doordat adoptieouders over het algemeen sneller zorg/hulp inschakelen kan
het lijken dat de adoptiekinderen vaker zorg nodig hebben dan andere. Over
gerepresenteerde groep.
2. Onderzoek naar inhaalgroei vanaf aankomst in adoptiegezin. Of vergelijken van
adoptiekinderen met kinderen die in tehuis zijn gebleven -> adoptie als
beschermende factor
3. Onderliggende processen en mechanismen die verklaren waarom het ene
adoptiekind wel problemen heeft en de andere niet (Juffer & Tieman, 2012)
Indeling van kindertehuizen van Gunnar:
Er zijn volgens Gunnar verschillende soorten tehuizen:
1. Stabiele en sensitieve zorg mist volledig
2. Er is goede fysieke zorg, maar slechte stimulatie en relaties
3. Er is goede fysieke zorg en stimulatie, maar minder stabiele relaties
Er is dus overal sprake van deprivatie, in verschillende vormen van intensiteit
Interventies:
- VIPP en VIB: doormiddel van video opnames wordt er feedback gegeven over de
sensitieve responsiviteit van de adoptie ouders.
o Het doel is om de gedesorganiseerde gehechtheid te verminderen
o Deze interventie wordt tegenwoordig standaard ingezet bij alle adopties.
o Om catch up te optimaliseren kan videofeedback gebruikt worden
Onderzoeken
Verschillen in adoptie die het proces van onderzoeksresultaten vergelijken
vermoeilijken:
- Er zitten verschillen in land van herkomst. Sommige landen begonnen later met adoptie
en sommige zijn er eerder mee gestopt
- Institutionele zorg is door je jaren heen verbeterd, waardoor de omstandigheden voor
de adoptiekinderen niet goed te vergelijken zijn met vroeger.
- Bepaalde onderzoeken hadden bepaalde punten niet meegenomen in hun onderzoek,
dus deze kan je niet vergelijken: (quasi)autisme, ongeremde hechting en ADHD/ADD
- Is zitten verschillen in adoptiemotieven van voor het Haagse Adoptie Verdrag en er na.
De problematiek in kinderen kan dus ook verschillen.
, - Interventies dragen bij aan de zorg voor en van adoptieouders. Er zit dus verschil in
ouders die wel of geen interventies hebben doorlopen
Verschil meta-analyse en longitudinale studie:
- Meta-analyse: verschillende onderzoeken worden met elkaar vergeleken. Zo kan je
meerdere kanten belichten.
- Longitudinale studie: gedurende langere tijd worden er verschillende metingen gedaan
bij dezelfde steekproef. Zo kan je veranderingen in beeld brengen.
Leidse Longitudinale adoptiestudies (LLA):
Onderzoek: (meer informatie in ‘literatuur document’)
- Steekproef: 160 (75j, 85m)
- Vanaf 6 maanden tot aan adolescentie. Vervolgonderzoek gedaan in jongvolwassenheid
- SES van adoptiegezin = gemiddeld
- Middel: nut van interventies bekijken
Vergelijking: interlandelijke en transraciale adoptie, op vroege leeftijd (11 weken)
zonder deprivatie <-vs.-> niet-geadopteerde kinderen uit het aankomstland
Oorzaken/effecten van de onderzochte problemen:
o Kijken of de VIB interventie bijdraagt aan de verbetering van de hechting.
o Meten van effect van de adoptie en niet van de deprivatie
o Geen identificatie met de adoptieouders door raciale verschillen.
o Door de adoptie zijn er verlieservaringen (zoals breuk met het land van herkomst,
hechtingsfiguren en de taal) mogelijke problemen
o Negatieve of traumatische pre-adoptie ervaringen
Problemen:
- Deze interlandelijk geadopteerde kinderen werden al vroeg geadopteerd en hadden
geen deprivatie ervaringen. Bij deze kinderen werd een normale ontwikkeling gevonden
voor gehechtheid en zelfwaardering. Jongens hadden wel meer gedragsproblemen op 7-
jarige leeftijd en tijdens de adolescentie meer internaliserende en externaliserende
problemen. De problemen tijdens de adolescentie waren al wel minder dan op 7-jarige
leeftijd.
- Veilig gehecht en sensitieve adoptieouders betere ontwikkeling op sociaal en
cognitief gebied.
Zie ook LD 3
Rotterdamse longitudinale adoptiestudie: (RLA)
Onderzoek: (meer informatie in ‘literatuur document’)
- Steekproef 2148
- Vanaf late kindertijd (10-15 jaar) tot in volwassenheid
- SES van adoptiegezin: hoog
- Middel: vragenlijsten voor ouders en kind
Vergelijking: interlandelijke en transraciale cohort adoptiestudie, tot 10 jaar
geadopteerd, vaak deprivatie meegemaakt <-vs.-> Nederlandse adoptiekinderen, vaak
geen deprivatie
Oorzaken/effecten van de onderzochte problemen:
- Sprake van deprivatie voorafgaand aan de adoptie
- Het adoptieproces is op latere leeftijd verlieservaringen en deprivatie
- Ander uiterlijk dan kinderen in adoptie land discriminatie en geen identificatie met
adoptieouders (laatste leidt tot moeilijker hechten)
Problemen:
- Deze interlandelijk geadopteerde kinderen hadden vaak al wel deprivatie ervaren. De
kinderen ervaarde meer internaliserende- en externaliserende problemen
(gedragsproblemen, psychiatrische problemen, emotionele problemen, minder sociale
