10. Gezondheidsverschillen
A. Gezondheidsmaten
Meten van (volks)gezondheid
Terugblik – 4 indicatoren
- Ziekte en aandoeningen: kijken naar prevalentie of
incidentie van een bepaalde ziekte.
- Sterfte en doodsoorzaken: sterftecijfers,
kindersterfte, sterfte als gevolg van een ziekte
- Functioneren en kwaliteit van leven: inzicht op subjectieve gevolg van een ziekte en hoe de ziekte
het dagelijks leven van mensen beïnvloedt.
- Samengestelde gezondheidsmaten: volksgezondheidsmaten die te verdelen zijn in
verwachtingsmaten en verliesmaten (QALY en DALY)
Gezondheidsindicatoren en -maten: we richten ons vooral op de levensverwachting als we kijken naar
gezondheidsverschillen.
Gezondheidsverschillen?
- Waarde van gezondheidsmaten
- Nulmeting en nameting van een interventie
Determinanten = alle factoren die van invloed zijn op de volksgezondheid
- Determinant effect op gezondheid afhankelijk van invulling
- Risicofactoren verhogen het risico op ziekte
- Prognostische factoren factoren van invloed op het verdere verloop van een ziekte
- Persoonsgebonden factoren:
o Aangeboren factoren: bepaalde aangeboren factoren die een onderliggende oorzaak kan
zijn voor een aandoening (genetisch/niet genetisch)
o Verworven factoren: bv. Lichaamslengte, -gewicht, psychische factoren (impulsiviteit,
zelfwaarde, etc.)
- Gedrag: bv. Roken, drinken, voldoende beweging, zorggebruik hebben invloed op je gezondheid
- Omgeving: kan invloed hebben op je gedrag en zegt wat over hoe gezond iemand is.
o Fysieke omgeving: aanwezigheid van chemische straling, geluidsoverlast, temperatuur,
maar ook welke mogelijkheden je in je omgeving hebt (bv. Sportscholen, huisartsen of
snackbars en coffee shops)
o Sociale omgeving: de mensen waarmee iemand zich kan identificeren, directe
leefomgeving (bv. Gezin, familie, vrienden/kennissen, collega’s). Kan een bron van stress
zijn door sociale druk, maar kan ook een positief effect hebben op je gezondheid als het
een bron is van sociale steun.
1
, Omgevingsfactoren – Obesogenic environment
= een omgeving dat overgewicht/obesitas in de hand werkt/bevordert.
Er wordt steeds meer gekeken naar de omgeving van een persoon en niet alleen naar hun eigen gedrag.
Aspecten in de omgeving die hieraan bijdragen:
1. Nabijheid – Bv. Overal in de buurt kan je ongezond voedsel krijgen.
o Zie je veel in achterstandswijken.
2. Portiegroottes – Portiegroottes zijn afgelopen jaren heel erg toegenomen.
o Mensen compenseren hier niet voor.
3. Geur van voeding – Stimuleert mensen om te eten (bv. Bij een bakker)
4. Sociale omgeving – Eten wordt gezien als een sociale activiteit en wordt gekoppeld aan
gezelligheid. Mensen associëren dus gezelligheid met eten.
Andere determinanten in VTV:
- Externe ontwikkelingen: bv. Economische ontwikkelingen in een land
- Beleid en preventie: overheid en regelgeving voor het bevorderen van de gezondheid
Gezondheidsverschillen
Levensverwachting neemt toe, maar niet gelijk voor iedereen.
Levensverwachting naar:
- Woonplaats: Bv. Mensen die in Nesselande wonen en mensen die in Maashaven wonen hebben
een verschil van 8 jaar in levensverwachting.
- SES: 7 jaar
- Geslacht: 5 jaar, maar verschil wordt wel kleiner.
- Opleiding: niet veranderd, maar wel ongeveer 4 jaar.
- Rookgedrag: zware rokers leven gemiddeld 13 jaar jonger.
o Het aantal rokers (met name zware rokers) neemt af in de afgelopen jaren.
Nivelleren gezondheidsverschillen
Waarom zouden we dat willen?
- Rechtvaardigheid: de ongelijkheid in gezondheid wordt ervaren als onrechtvaardig.
o Gezondheid is ongelijk verdeeld
- Equality vs. Equity gelijkheid vs. billijkheid
o Niet per se het elimineren van verschillen, maar het verwijderen van oneerlijke ongelijkheden.
Sociaaleconomische status (SES)
- De positie van mensen in de sociale stratificatie meestal sociaaleconomisch
o Sociale stratificatie: het indelen van groepen mensen in maatschappelijke lagen,
waartussen een ongelijkheidsverhouding bestaat.
- SES is een niet direct te observeren concept
Gebruik van 3 indicatoren wanneer je kijkt naar SES:
1. Hoogst genoten opleiding
2. Inkomen
3. Beroepsniveau
Positie op sociaaleconomisch kader
B. Hoe beïnvloedt SES gezondheid?
Mensen met lage SES:
- Wonen vaak in een buurt dat ongezond gedrag stimuleert
- Hebben een bepaald sociaal netwerk met normen en
waarden dat ongezond gedrag kan stimuleren
- Hebben minder financiële mogelijkheden (bv. Geen geld voor sportabonnement)
2
A. Gezondheidsmaten
Meten van (volks)gezondheid
Terugblik – 4 indicatoren
- Ziekte en aandoeningen: kijken naar prevalentie of
incidentie van een bepaalde ziekte.
- Sterfte en doodsoorzaken: sterftecijfers,
kindersterfte, sterfte als gevolg van een ziekte
- Functioneren en kwaliteit van leven: inzicht op subjectieve gevolg van een ziekte en hoe de ziekte
het dagelijks leven van mensen beïnvloedt.
- Samengestelde gezondheidsmaten: volksgezondheidsmaten die te verdelen zijn in
verwachtingsmaten en verliesmaten (QALY en DALY)
Gezondheidsindicatoren en -maten: we richten ons vooral op de levensverwachting als we kijken naar
gezondheidsverschillen.
Gezondheidsverschillen?
- Waarde van gezondheidsmaten
- Nulmeting en nameting van een interventie
Determinanten = alle factoren die van invloed zijn op de volksgezondheid
- Determinant effect op gezondheid afhankelijk van invulling
- Risicofactoren verhogen het risico op ziekte
- Prognostische factoren factoren van invloed op het verdere verloop van een ziekte
- Persoonsgebonden factoren:
o Aangeboren factoren: bepaalde aangeboren factoren die een onderliggende oorzaak kan
zijn voor een aandoening (genetisch/niet genetisch)
o Verworven factoren: bv. Lichaamslengte, -gewicht, psychische factoren (impulsiviteit,
zelfwaarde, etc.)
- Gedrag: bv. Roken, drinken, voldoende beweging, zorggebruik hebben invloed op je gezondheid
- Omgeving: kan invloed hebben op je gedrag en zegt wat over hoe gezond iemand is.
o Fysieke omgeving: aanwezigheid van chemische straling, geluidsoverlast, temperatuur,
maar ook welke mogelijkheden je in je omgeving hebt (bv. Sportscholen, huisartsen of
snackbars en coffee shops)
o Sociale omgeving: de mensen waarmee iemand zich kan identificeren, directe
leefomgeving (bv. Gezin, familie, vrienden/kennissen, collega’s). Kan een bron van stress
zijn door sociale druk, maar kan ook een positief effect hebben op je gezondheid als het
een bron is van sociale steun.
1
, Omgevingsfactoren – Obesogenic environment
= een omgeving dat overgewicht/obesitas in de hand werkt/bevordert.
Er wordt steeds meer gekeken naar de omgeving van een persoon en niet alleen naar hun eigen gedrag.
Aspecten in de omgeving die hieraan bijdragen:
1. Nabijheid – Bv. Overal in de buurt kan je ongezond voedsel krijgen.
o Zie je veel in achterstandswijken.
2. Portiegroottes – Portiegroottes zijn afgelopen jaren heel erg toegenomen.
o Mensen compenseren hier niet voor.
3. Geur van voeding – Stimuleert mensen om te eten (bv. Bij een bakker)
4. Sociale omgeving – Eten wordt gezien als een sociale activiteit en wordt gekoppeld aan
gezelligheid. Mensen associëren dus gezelligheid met eten.
Andere determinanten in VTV:
- Externe ontwikkelingen: bv. Economische ontwikkelingen in een land
- Beleid en preventie: overheid en regelgeving voor het bevorderen van de gezondheid
Gezondheidsverschillen
Levensverwachting neemt toe, maar niet gelijk voor iedereen.
Levensverwachting naar:
- Woonplaats: Bv. Mensen die in Nesselande wonen en mensen die in Maashaven wonen hebben
een verschil van 8 jaar in levensverwachting.
- SES: 7 jaar
- Geslacht: 5 jaar, maar verschil wordt wel kleiner.
- Opleiding: niet veranderd, maar wel ongeveer 4 jaar.
- Rookgedrag: zware rokers leven gemiddeld 13 jaar jonger.
o Het aantal rokers (met name zware rokers) neemt af in de afgelopen jaren.
Nivelleren gezondheidsverschillen
Waarom zouden we dat willen?
- Rechtvaardigheid: de ongelijkheid in gezondheid wordt ervaren als onrechtvaardig.
o Gezondheid is ongelijk verdeeld
- Equality vs. Equity gelijkheid vs. billijkheid
o Niet per se het elimineren van verschillen, maar het verwijderen van oneerlijke ongelijkheden.
Sociaaleconomische status (SES)
- De positie van mensen in de sociale stratificatie meestal sociaaleconomisch
o Sociale stratificatie: het indelen van groepen mensen in maatschappelijke lagen,
waartussen een ongelijkheidsverhouding bestaat.
- SES is een niet direct te observeren concept
Gebruik van 3 indicatoren wanneer je kijkt naar SES:
1. Hoogst genoten opleiding
2. Inkomen
3. Beroepsniveau
Positie op sociaaleconomisch kader
B. Hoe beïnvloedt SES gezondheid?
Mensen met lage SES:
- Wonen vaak in een buurt dat ongezond gedrag stimuleert
- Hebben een bepaald sociaal netwerk met normen en
waarden dat ongezond gedrag kan stimuleren
- Hebben minder financiële mogelijkheden (bv. Geen geld voor sportabonnement)
2
