Een evidence-based onderzoeksvoorstel voor de
verbetering van het klassenklimaat op het
voortgezet onderwijs
Introductie
Wanneer een methode of aanpak effectief is gebleken in wetenschappelijk onderzoek, wordt die
methode of aanpak ook wel evidence-based of bewezen effectief genoemd. Waar mogelijk, had dit
bewijs gegenereerd moeten worden door "harde" onderzoeksmethoden zoals experimenten met
willekeurige toewijzing aan experimentele en controlegroepen. Zo’n nieuwe methode of aanpak is
volgens de raad effectiever wanneer er sprake is van klaarblijkelijke voordelen voor leerlingen en
studenten: ze functioneren cognitief, sociaal of anderszins beter of wanneer er geen duidelijke nadelen
zijn voor het functioneren van leerlingen en er tegelijkertijd andere voordelen zijn, zoals lagere kosten
en een afname van de werkdruk voor leraren (Onderwijsraad, 2006).
School speelt een essentiële rol in het leven van jongeren. Zij besteden het merendeel van hun
tijd op school aan het verwerven van kennis en vaardigheden die van belang zijn voor hun verdere
ontwikkeling en kansen (De Roos & Gommans, 2014). Verder is de school een belangrijke plek voor
het aangaan en onderhouden van sociale contacten en het ontwikkelen van sociale vaardigheden. De
mate waarin leerlingen door hen leeftijdsgenoten geaccepteerd worden en de steun die zij ontvangen
zijn sterke voorspellers voor hun welbevinden (Bierman, 2004; Bonny et al., 2000; Torsheim et al.,
2001). Pesten en gepest worden daarentegen dragen negatief bij aan de schoolbeleving (De Roos &
Gommans, 2014). Pestgedrag is een probleem dat op vele scholen voorkomt. Pesten is een
systematische vorm van agressie waarbij iemand een ander persoon fysieke, verbale of psychologische
leed toe brengt. Bij pesten is de macht ongelijk verdeeld en kan men zichzelf niet verdedigen tegen de
pester (Veenstra et al., 2005). In het voortgezet onderwijs geeft vijf procent van de leerlingen aan
slachtoffer te zijn van pesten, waarbij bijna twee procent maandelijks en ruim drie procent wekelijks is
gepest (NJi, 2020).
Uit onderzoek blijkt dat de sfeer in de klas en in de school van invloed is op de mate waarin
pestgedrag voorkomt en de mate waarin pestgedrag ook waargenomen wordt. Het schoolklimaat speelt
een bepalende rol in hoe iedereen met elkaar omgaat binnen de school. Het zijn de normen en waarden
van iedereen die bij de school betrokken is die het schoolklimaat vormgeven. Het schoolklimaat en
hoe er met elkaar wordt omgegaan is vaak het uitganspunt voor het tegengaan van pesten op een
school (Goossens et al., 2012). De leeromgeving, inclusief de interacties tussen docent en leerling,
tussen leerlingen onderling maar ook de lesopbouw en de door leerlingen te verrichten leertaken
behoren tot een klassenklimaat. Als kerndimensies zijn daarin te onderscheiden de relaties in de klas,
de persoonlijke ontwikkeling en doeloriëntatie taken, evenals systeemhandhaving en -verandering
(orde, controle en regels) (Maslowski, 2004). Tijdens het groepsvormingsproces kan een docent
sturing geven om een positieve groepsnorm vast te leggen. Een positief groepsklimaat kan helpen
pesten te voorkomen. De aanwezigheid van leerlingen in een groep die prosociaal gedrag laten zien,
gedrag dat zich op de ander richt, draagt verder bij aan een positief groepsklimaat.
Programma
De gekozen interventie heet Klasse!dagen (NJi, 2019) en bestaat uit een tweedaags project voor
leerlingen in klas 1, 2 en 3 in het voortgezet onderwijs. Dit project is ontwikkeld om pestgedrag te
voorkomen door middel van het creëren van een veilig klassenklimaat. Klasse!dagen lijkt op een reeks
praktische activiteiten die leuk zijn voor de doelgroep. De preventie van pesten is een behoorlijk groot
doel en met de gestelde kortdurende benadering een te groot doel volgens de commissie. Vandaar dat
in dit onderzoeksvoorstel de interventie verlengt zal worden van twee dagen naar een week aan het
verbetering van het klassenklimaat op het
voortgezet onderwijs
Introductie
Wanneer een methode of aanpak effectief is gebleken in wetenschappelijk onderzoek, wordt die
methode of aanpak ook wel evidence-based of bewezen effectief genoemd. Waar mogelijk, had dit
bewijs gegenereerd moeten worden door "harde" onderzoeksmethoden zoals experimenten met
willekeurige toewijzing aan experimentele en controlegroepen. Zo’n nieuwe methode of aanpak is
volgens de raad effectiever wanneer er sprake is van klaarblijkelijke voordelen voor leerlingen en
studenten: ze functioneren cognitief, sociaal of anderszins beter of wanneer er geen duidelijke nadelen
zijn voor het functioneren van leerlingen en er tegelijkertijd andere voordelen zijn, zoals lagere kosten
en een afname van de werkdruk voor leraren (Onderwijsraad, 2006).
School speelt een essentiële rol in het leven van jongeren. Zij besteden het merendeel van hun
tijd op school aan het verwerven van kennis en vaardigheden die van belang zijn voor hun verdere
ontwikkeling en kansen (De Roos & Gommans, 2014). Verder is de school een belangrijke plek voor
het aangaan en onderhouden van sociale contacten en het ontwikkelen van sociale vaardigheden. De
mate waarin leerlingen door hen leeftijdsgenoten geaccepteerd worden en de steun die zij ontvangen
zijn sterke voorspellers voor hun welbevinden (Bierman, 2004; Bonny et al., 2000; Torsheim et al.,
2001). Pesten en gepest worden daarentegen dragen negatief bij aan de schoolbeleving (De Roos &
Gommans, 2014). Pestgedrag is een probleem dat op vele scholen voorkomt. Pesten is een
systematische vorm van agressie waarbij iemand een ander persoon fysieke, verbale of psychologische
leed toe brengt. Bij pesten is de macht ongelijk verdeeld en kan men zichzelf niet verdedigen tegen de
pester (Veenstra et al., 2005). In het voortgezet onderwijs geeft vijf procent van de leerlingen aan
slachtoffer te zijn van pesten, waarbij bijna twee procent maandelijks en ruim drie procent wekelijks is
gepest (NJi, 2020).
Uit onderzoek blijkt dat de sfeer in de klas en in de school van invloed is op de mate waarin
pestgedrag voorkomt en de mate waarin pestgedrag ook waargenomen wordt. Het schoolklimaat speelt
een bepalende rol in hoe iedereen met elkaar omgaat binnen de school. Het zijn de normen en waarden
van iedereen die bij de school betrokken is die het schoolklimaat vormgeven. Het schoolklimaat en
hoe er met elkaar wordt omgegaan is vaak het uitganspunt voor het tegengaan van pesten op een
school (Goossens et al., 2012). De leeromgeving, inclusief de interacties tussen docent en leerling,
tussen leerlingen onderling maar ook de lesopbouw en de door leerlingen te verrichten leertaken
behoren tot een klassenklimaat. Als kerndimensies zijn daarin te onderscheiden de relaties in de klas,
de persoonlijke ontwikkeling en doeloriëntatie taken, evenals systeemhandhaving en -verandering
(orde, controle en regels) (Maslowski, 2004). Tijdens het groepsvormingsproces kan een docent
sturing geven om een positieve groepsnorm vast te leggen. Een positief groepsklimaat kan helpen
pesten te voorkomen. De aanwezigheid van leerlingen in een groep die prosociaal gedrag laten zien,
gedrag dat zich op de ander richt, draagt verder bij aan een positief groepsklimaat.
Programma
De gekozen interventie heet Klasse!dagen (NJi, 2019) en bestaat uit een tweedaags project voor
leerlingen in klas 1, 2 en 3 in het voortgezet onderwijs. Dit project is ontwikkeld om pestgedrag te
voorkomen door middel van het creëren van een veilig klassenklimaat. Klasse!dagen lijkt op een reeks
praktische activiteiten die leuk zijn voor de doelgroep. De preventie van pesten is een behoorlijk groot
doel en met de gestelde kortdurende benadering een te groot doel volgens de commissie. Vandaar dat
in dit onderzoeksvoorstel de interventie verlengt zal worden van twee dagen naar een week aan het
