Samenvatting Geschiedenis van het Europese
privaatrecht - vergelijkend goederenrecht
Inhoudsopgave
Week 1: Inleiding ......................................................................................................................... 1
Hoorcollege 1 ...................................................................................................................................... 1
Literatuur ............................................................................................................................................. 4
Week 2: Eigendom en bezit naar Romeins en Frans recht .............................................................. 4
Hoorcollege 2 ...................................................................................................................................... 4
Literatuur ............................................................................................................................................. 6
Vragen ................................................................................................................................................. 6
Week 3: Eigendom en bezit naar Duits recht ................................................................................. 8
Hoorcollege 2 ...................................................................................................................................... 8
Hoorcollege 3 ...................................................................................................................................... 8
Literatuur ........................................................................................................................................... 11
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 11
Week 4: Eigendom en bezit naar common law ............................................................................ 11
Hoorcollege 3 .................................................................................................................................... 11
Literatuur ........................................................................................................................................... 13
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 13
Week 5: Eigendomsoverdracht van roerende zaken naar Common Law ....................................... 13
Hoorcollege 4 .................................................................................................................................... 13
Literatuur ........................................................................................................................................... 16
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 16
Week 6: Eigendomsoverdracht van roerende zaken naar Romeins en Frans recht ........................ 16
Hoorcollege 5 .................................................................................................................................... 16
Literatuur ........................................................................................................................................... 18
Vragen ............................................................................................................................................... 18
Week 7: Eigendomsoverdracht van roerende zaken naar Duits recht ........................................... 20
Hoorcollege 5 .................................................................................................................................... 20
Literatuur ........................................................................................................................................... 20
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 20
Week 8: Zekerheidsrechten op roerende zaken naar Romeins en Frans recht ............................... 21
Hoorcollege 6 .................................................................................................................................... 21
Literatuur ........................................................................................................................................... 24
, Vragen ............................................................................................................................................... 24
Week 9: Zekerheidsrechten op roerende zaken naar Duits recht .................................................. 25
Hoorcollege 6 .................................................................................................................................... 25
Hoorcollege 7 .................................................................................................................................... 25
Literatuur ...................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Week 10: Zekerheidsrechten op roerende zaken naar Common Law ............................................ 27
Hoorcollege 7 .................................................................................................................................... 27
Literatuur ........................................................................................................................................... 28
, Week 1: Inleiding
Hoorcollege 1
Oorzaken van tegenstellingen tussen de (privaatrechtelijke) rechtsstelsels
I) De Digesten is het kerndeel van de wetgeving van keizer Justinianus (6e eeuw na Christus). Hierin
staan alle kernleerstukken van het Romeinse recht, vooral de leerstukken die we in het moderne
recht tegenkomen. De Digesten bestaan uit 50 boeken en honderdduizenden rechtsregels.
Justinianus had het idee dat hij uit één mond sprak, dus dat er geen tegenstellingen stonden in de
Digesten, maar dat was wel degelijk zo. Tegenstellingen in de Digesten leiden tot tegenstellingen in
moderne privaatrechtelijke wetboeken.
o Voorbeeld: het is altijd de vraag of je een geldige titel nodig hebt voor een geldige
eigendomsoverdracht. In de Digesten staan tegenstrijdige teksten. In sommige teksten staat
dat dit nodig is, en in andere teksten staat dat de koopovereenkomst niet geldig hoeft te zijn
voor een geldige eigendomsoverdracht. Waarom deze verschillen er zijn komt later in de
cursus aan bod. Het Franse stelsel (Code Civil) eist een geldige titel voor
eigendomsoverdracht (causaal stelsel). Het Duitse recht (BGB) heeft gekozen voor de
oplossing dat er geen geldige titel nodig is voor een geldige eigendomsoverdracht (abstract
stelsel). Wij eisen net als de Fransen een geldige titel.
II) Een tweede stap is de receptie van het Romeinse recht. Vanaf de elfde eeuw is het Romeinse
recht doorgedrongen in de verschillende lokale inheemse rechtspraktijken. Uitgangspunt waren de
daar aanwezige gewoonterechten en stedelijke rechten. Het inheemse recht regelde lang niet alle
onderwerpen, vooral niet op het gebied van commerciële onderwerpen. Dit proces begon in Italië en
Zuid-Frankrijk. Deze receptie had alles te maken met de opbloei van de handel en economie en
begint in de 10e en 11e eeuw. In Nederland en Duitsland begon dit pas later, hangt opnieuw samen
met de opbloei van de handel en de economie (16e eeuw; gouden eeuw). Economie en recht zijn
nauw met elkaar verbonden, als de economie opbloeit, heb je een verfijnder rechtsstelsel nodig om
de economische problemen op te lossen. Er moet bijvoorbeeld financiering komen voor nieuwe
bedrijven, en dit krediet wordt verstrekt door banken. Hierdoor worden zekerheidsrechten
belangrijk. Deze ontwikkeling werd gesteund door de stichting van de (eerste) universiteiten. Hier
wordt (vrijwel alleen) Romeins recht gedoceerd. Tegenstellingen in de receptiegeschiedenis leiden
ook tot tegenstellingen in de moderne privaatrechtelijke wetboeken.
o Voorbeeld: publiciteit bij de vestiging van zakelijke zekerheidsrechten. Er is geen publiciteit in
het Romeinse recht, je kon niet zien dat er een zekerheidsrecht was gevestigd op een
vermogensbestanddeel. Vooral in de steden, zoals Lubeck, Hamburg en Parijs, kwamen er
registratiesystemen. Het bestaan van stille pandrechten werd steeds verder teruggedrongen.
Verschillen in de receptiegeschiedenis leiden tot verschillen in de hedendaagse publiciteit
ten aanzien van de vestiging in de stelsels van Nederland, Duitsland en Frankrijk.
De receptiegeschiedenis kunnen we nalezen in het boek van Zwalve, maar hiernaar wordt niet
gevraagd. We moeten alleen weten dat dit heeft geleid tot tegenstellingen in de moderne
wetboeken.
III) De totstandkoming van de codificaties: van belang zijn vooral de Code Civil (Franse BW uit 1804)
en de BGB (Duitse BW uit 1900). Er zijn verschillende bronnen die ten grondslag liggen aan deze
wetboeken:
Code Civil BGB
- Gewoonterechten (‘droit coutumier’) - Romeins recht
1
privaatrecht - vergelijkend goederenrecht
Inhoudsopgave
Week 1: Inleiding ......................................................................................................................... 1
Hoorcollege 1 ...................................................................................................................................... 1
Literatuur ............................................................................................................................................. 4
Week 2: Eigendom en bezit naar Romeins en Frans recht .............................................................. 4
Hoorcollege 2 ...................................................................................................................................... 4
Literatuur ............................................................................................................................................. 6
Vragen ................................................................................................................................................. 6
Week 3: Eigendom en bezit naar Duits recht ................................................................................. 8
Hoorcollege 2 ...................................................................................................................................... 8
Hoorcollege 3 ...................................................................................................................................... 8
Literatuur ........................................................................................................................................... 11
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 11
Week 4: Eigendom en bezit naar common law ............................................................................ 11
Hoorcollege 3 .................................................................................................................................... 11
Literatuur ........................................................................................................................................... 13
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 13
Week 5: Eigendomsoverdracht van roerende zaken naar Common Law ....................................... 13
Hoorcollege 4 .................................................................................................................................... 13
Literatuur ........................................................................................................................................... 16
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 16
Week 6: Eigendomsoverdracht van roerende zaken naar Romeins en Frans recht ........................ 16
Hoorcollege 5 .................................................................................................................................... 16
Literatuur ........................................................................................................................................... 18
Vragen ............................................................................................................................................... 18
Week 7: Eigendomsoverdracht van roerende zaken naar Duits recht ........................................... 20
Hoorcollege 5 .................................................................................................................................... 20
Literatuur ........................................................................................................................................... 20
Rechtspraak ....................................................................................................................................... 20
Week 8: Zekerheidsrechten op roerende zaken naar Romeins en Frans recht ............................... 21
Hoorcollege 6 .................................................................................................................................... 21
Literatuur ........................................................................................................................................... 24
, Vragen ............................................................................................................................................... 24
Week 9: Zekerheidsrechten op roerende zaken naar Duits recht .................................................. 25
Hoorcollege 6 .................................................................................................................................... 25
Hoorcollege 7 .................................................................................................................................... 25
Literatuur ...................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Week 10: Zekerheidsrechten op roerende zaken naar Common Law ............................................ 27
Hoorcollege 7 .................................................................................................................................... 27
Literatuur ........................................................................................................................................... 28
, Week 1: Inleiding
Hoorcollege 1
Oorzaken van tegenstellingen tussen de (privaatrechtelijke) rechtsstelsels
I) De Digesten is het kerndeel van de wetgeving van keizer Justinianus (6e eeuw na Christus). Hierin
staan alle kernleerstukken van het Romeinse recht, vooral de leerstukken die we in het moderne
recht tegenkomen. De Digesten bestaan uit 50 boeken en honderdduizenden rechtsregels.
Justinianus had het idee dat hij uit één mond sprak, dus dat er geen tegenstellingen stonden in de
Digesten, maar dat was wel degelijk zo. Tegenstellingen in de Digesten leiden tot tegenstellingen in
moderne privaatrechtelijke wetboeken.
o Voorbeeld: het is altijd de vraag of je een geldige titel nodig hebt voor een geldige
eigendomsoverdracht. In de Digesten staan tegenstrijdige teksten. In sommige teksten staat
dat dit nodig is, en in andere teksten staat dat de koopovereenkomst niet geldig hoeft te zijn
voor een geldige eigendomsoverdracht. Waarom deze verschillen er zijn komt later in de
cursus aan bod. Het Franse stelsel (Code Civil) eist een geldige titel voor
eigendomsoverdracht (causaal stelsel). Het Duitse recht (BGB) heeft gekozen voor de
oplossing dat er geen geldige titel nodig is voor een geldige eigendomsoverdracht (abstract
stelsel). Wij eisen net als de Fransen een geldige titel.
II) Een tweede stap is de receptie van het Romeinse recht. Vanaf de elfde eeuw is het Romeinse
recht doorgedrongen in de verschillende lokale inheemse rechtspraktijken. Uitgangspunt waren de
daar aanwezige gewoonterechten en stedelijke rechten. Het inheemse recht regelde lang niet alle
onderwerpen, vooral niet op het gebied van commerciële onderwerpen. Dit proces begon in Italië en
Zuid-Frankrijk. Deze receptie had alles te maken met de opbloei van de handel en economie en
begint in de 10e en 11e eeuw. In Nederland en Duitsland begon dit pas later, hangt opnieuw samen
met de opbloei van de handel en de economie (16e eeuw; gouden eeuw). Economie en recht zijn
nauw met elkaar verbonden, als de economie opbloeit, heb je een verfijnder rechtsstelsel nodig om
de economische problemen op te lossen. Er moet bijvoorbeeld financiering komen voor nieuwe
bedrijven, en dit krediet wordt verstrekt door banken. Hierdoor worden zekerheidsrechten
belangrijk. Deze ontwikkeling werd gesteund door de stichting van de (eerste) universiteiten. Hier
wordt (vrijwel alleen) Romeins recht gedoceerd. Tegenstellingen in de receptiegeschiedenis leiden
ook tot tegenstellingen in de moderne privaatrechtelijke wetboeken.
o Voorbeeld: publiciteit bij de vestiging van zakelijke zekerheidsrechten. Er is geen publiciteit in
het Romeinse recht, je kon niet zien dat er een zekerheidsrecht was gevestigd op een
vermogensbestanddeel. Vooral in de steden, zoals Lubeck, Hamburg en Parijs, kwamen er
registratiesystemen. Het bestaan van stille pandrechten werd steeds verder teruggedrongen.
Verschillen in de receptiegeschiedenis leiden tot verschillen in de hedendaagse publiciteit
ten aanzien van de vestiging in de stelsels van Nederland, Duitsland en Frankrijk.
De receptiegeschiedenis kunnen we nalezen in het boek van Zwalve, maar hiernaar wordt niet
gevraagd. We moeten alleen weten dat dit heeft geleid tot tegenstellingen in de moderne
wetboeken.
III) De totstandkoming van de codificaties: van belang zijn vooral de Code Civil (Franse BW uit 1804)
en de BGB (Duitse BW uit 1900). Er zijn verschillende bronnen die ten grondslag liggen aan deze
wetboeken:
Code Civil BGB
- Gewoonterechten (‘droit coutumier’) - Romeins recht
1
