SAMENVATTING SOCIOLOGIE
Inhoudsopgave
H1. Inleiding.................................................................................................................................................. 3
Wat doet sociologie?............................................................................................................................................4
Individu en samenleving........................................................................................................................................4
Deel 1. Cultuur en sociaal bewustzijn |H2. Socialisatie...................................................................................6
Socialisatie............................................................................................................................................................6
Waarden...............................................................................................................................................................6
Normen.................................................................................................................................................................6
Bewust en niet-bewust gedrag.............................................................................................................................7
Rollen en rollenconflicten......................................................................................................................................7
Kritiek op het rolbegrip.........................................................................................................................................7
Institutionalisering................................................................................................................................................8
Sociale controle.....................................................................................................................................................8
Normen handhaven en overschrijden...................................................................................................................8
H3. Cultuur.................................................................................................................................................... 9
Wat is cultuur?......................................................................................................................................................9
Hoge cultuur en lage cultuur.................................................................................................................................9
Cultuur minder van zelfsprekend dan het lijkt......................................................................................................9
Verschil tussen culturen........................................................................................................................................9
Onderscheid maken............................................................................................................................................10
Subculturen.........................................................................................................................................................11
Referentiekader...................................................................................................................................................11
H4. Sociaal bewustzijng ge........................................................................................................................... 12
Invloed van sociaal bewustzijn op de situatie.....................................................................................................12
Symbolisch interactionisme................................................................................................................................12
Verwachtingen en voorspellingen.......................................................................................................................12
Risico van reductie..............................................................................................................................................13
mANIFESTE EN LATENTE VERKLARING................................................................................................................13
Afleiders en compensatie sociaal. bewustzijn.....................................................................................................13
, Ideologie..............................................................................................................................................................13
Deel 2. sTRUCTUUR EN SOCIALE ONGELIJKHEID | H5. Sociale verbanden......................................................15
Groeperingen......................................................................................................................................................15
Andere kenmerken van groepering....................................................................................................................15
Formele organisaties...........................................................................................................................................15
Netwerk en posities.............................................................................................................................................16
Structuur.............................................................................................................................................................16
Samenhang in de samenleving: het functionalisme...........................................................................................17
Spanningen in de samenleving...........................................................................................................................17
H6. Sociale ongelijkheid............................................................................................................................... 18
Sociaaleconomische ongelijkheid: standen en kasten........................................................................................18
Sociaaleconomische ongelijkheid: de klassentegenstelling................................................................................18
Sociaaleconomsiche ongelijkheid: stratificatie...................................................................................................18
Sociale mobiliteit.................................................................................................................................................19
Inkomensverdeling..............................................................................................................................................19
Enkele effecten sociaaleconomische ongelijkheid..............................................................................................20
Werkloosheid en flexwerk in een open maatschappij........................................................................................20
Sociale ongelijkheid tussen vrouw en man.........................................................................................................20
Sociale ongelijkheid jong en oud.........................................................................................................................20
Sociale ongelijkheid tussen etnische groeperingen............................................................................................21
Sociale ongelijkheid en seksuele voorkeur..........................................................................................................21
Samenhang tussen de ongelijkheden.................................................................................................................21
H7. Sociale bewustzijn en sociale ongelijkheid..............................................................................................22
Sociaal bewustzijn...............................................................................................................................................22
Mogelijkheden en sociale positie........................................................................................................................22
Man-vrouw verwachtingen.................................................................................................................................22
Noodzaak van onderwijs en ideologie in het onderwijs......................................................................................22
Invloed van onderwijs op sociale ongelijkheid....................................................................................................23
Verklaringen sociale ongelijkheid in onderwijskansen.......................................................................................23
Deel 3. Sociale verandering en conflict | H8. Sociale verandering.................................................................24
De gemeenschap.................................................................................................................................................24
Mediterrane dorpsgemeenschap........................................................................................................................24
Ontwikkelingen binnen de gemeenschap...........................................................................................................24
Het industriele tijdperk........................................................................................................................................26
, Golfbeweging......................................................................................................................................................26
Oorzaken van verandering..................................................................................................................................26
Vooruitgang of aantasting bestaande waarden, kansen of risico’s...................................................................27
Individualisering, integratie en vervreemding....................................................................................................27
h9. Sociale beweging in organisatie.............................................................................................................. 28
Franse revolutie: eigen arbeidersidentiteit.........................................................................................................28
Tussen 1848 en 1890: zelfstandige visie op de toekomst...................................................................................28
Van 1890 tot de spoorwegstakingen: zelfstandige machtsvorming..................................................................28
Van 1900 tot 1940: erkende positie in de maatschappij....................................................................................29
Van 1945 tot de jaren ’60: integratie in de institutionele orde..........................................................................29
Van de jaren ’60 tot heden: verschuivende machtsverhoudingen.....................................................................29
Het proces van actie en reactie...........................................................................................................................30
Maatschappelijke tegenstellingen en macht......................................................................................................30
H10. Rechtvaardigheid, conflict en emancipatie........................................................................................... 32
Geschiedenis van het denken over rechtvaardigheid.........................................................................................32
Hedendaagse invulling rechtvaardigheidsbegrip...............................................................................................32
Achterstelling en marginalisering.......................................................................................................................33
Minoriteiten en dominanten...............................................................................................................................33
Ontwikkeling van emancipatiebewegingen........................................................................................................33
Mensen die met mensen werken........................................................................................................................34
Emancipatieparadox en het zieligheidssyndroom..............................................................................................34
H1. INLEIDING
, Sociologie probeert antwoord te geven op de vraag: hoe slagen mensen erin samen(!) te leven?
Vanuit de sociologie slaat sociaal op de menselijke betrekkingen omdat mensen altijd deel uitmaken
van een samenleving kunnen zij in een sociologische context niet als niet-sociaal worden gezien. De
sociologie houdt zich bezig met het verklaren van gedrag van individuen en groepen van mensen
vanuit de maatschappelijke invloeden die zij ondervinden.
WAT DOET SOCIOLOGIE?
Een van de grondleggers van de sociolgoie, Augustus Comte, benadrukte dat de werking van de samenleving
meer wetenschappelijk bekeken moest worden. In de 19e eeuw was het ongebruikelijk om menselijke
betrekkingen binnen de samenleving te verklaren vanuit het eigen handelen omdat God en de natuur hier voor
gezorgd hebben.
De sociologie heeft 3 functies, namelijk:
1. Blootleggen van bestaande (machts)verhoudingen -> ideologiekritiek omdat dit deel zorgt voor kritiek
op bestaande ideologieën.
2. Beheersfunctie: inzicht geven in menselijk gedrag
3. Ordenende functie: samenhang in een onoverzichtelijke werkelijkheid (= wereld, samenleving etc.)
aanbrengen.
Volgens Wright Mills kun je pas adequaat omgaan met ervaringen, situaties en problemen als je een
sociologische verbeeldingskracht (sociologische bril) gebruikt.
Sociologische verbeeldingskracht: van elkaar losstaande persoonlijke ervaringen, situaties en problemen zien
in het licht van de manier waarop de maatschappij functioneert.
Kees Schuyt spreekt over 6 criteria ’s om een probleem als sociologisch relevant (sociologische issue)
probleem te zien, namelijk:
1. Aanzienlijk aantal getroffenen
2. Persoonlijk letsel van de getroffenen
3. Samenhangen met andere problemen
4. Niet een tijdelijk probleem maar structureel en van lange duur
5. Bovenpersoonlijke oorzaken
6. Gaat in tegen serieuze waarden
INDIVIDU EN SAMENLEVING
Als socioloog moet je je verwonderen over de omgeving en daarna voor jezelf overzicht verschaffen in de
gehele situatie. Verder gaat het vooral over macht: vermogen om vorm te geven aan de eigen toekomst.
1. Vermogen om doelstellingen in de toekomst te formuleren (=deel 1)
2. Vermogen om daarvoor middelen aan te wenden (=deel 2)
3. Vermogen om via die middelen invloed uit te oefenen. (=deel 3)
Inhoudsopgave
H1. Inleiding.................................................................................................................................................. 3
Wat doet sociologie?............................................................................................................................................4
Individu en samenleving........................................................................................................................................4
Deel 1. Cultuur en sociaal bewustzijn |H2. Socialisatie...................................................................................6
Socialisatie............................................................................................................................................................6
Waarden...............................................................................................................................................................6
Normen.................................................................................................................................................................6
Bewust en niet-bewust gedrag.............................................................................................................................7
Rollen en rollenconflicten......................................................................................................................................7
Kritiek op het rolbegrip.........................................................................................................................................7
Institutionalisering................................................................................................................................................8
Sociale controle.....................................................................................................................................................8
Normen handhaven en overschrijden...................................................................................................................8
H3. Cultuur.................................................................................................................................................... 9
Wat is cultuur?......................................................................................................................................................9
Hoge cultuur en lage cultuur.................................................................................................................................9
Cultuur minder van zelfsprekend dan het lijkt......................................................................................................9
Verschil tussen culturen........................................................................................................................................9
Onderscheid maken............................................................................................................................................10
Subculturen.........................................................................................................................................................11
Referentiekader...................................................................................................................................................11
H4. Sociaal bewustzijng ge........................................................................................................................... 12
Invloed van sociaal bewustzijn op de situatie.....................................................................................................12
Symbolisch interactionisme................................................................................................................................12
Verwachtingen en voorspellingen.......................................................................................................................12
Risico van reductie..............................................................................................................................................13
mANIFESTE EN LATENTE VERKLARING................................................................................................................13
Afleiders en compensatie sociaal. bewustzijn.....................................................................................................13
, Ideologie..............................................................................................................................................................13
Deel 2. sTRUCTUUR EN SOCIALE ONGELIJKHEID | H5. Sociale verbanden......................................................15
Groeperingen......................................................................................................................................................15
Andere kenmerken van groepering....................................................................................................................15
Formele organisaties...........................................................................................................................................15
Netwerk en posities.............................................................................................................................................16
Structuur.............................................................................................................................................................16
Samenhang in de samenleving: het functionalisme...........................................................................................17
Spanningen in de samenleving...........................................................................................................................17
H6. Sociale ongelijkheid............................................................................................................................... 18
Sociaaleconomische ongelijkheid: standen en kasten........................................................................................18
Sociaaleconomische ongelijkheid: de klassentegenstelling................................................................................18
Sociaaleconomsiche ongelijkheid: stratificatie...................................................................................................18
Sociale mobiliteit.................................................................................................................................................19
Inkomensverdeling..............................................................................................................................................19
Enkele effecten sociaaleconomische ongelijkheid..............................................................................................20
Werkloosheid en flexwerk in een open maatschappij........................................................................................20
Sociale ongelijkheid tussen vrouw en man.........................................................................................................20
Sociale ongelijkheid jong en oud.........................................................................................................................20
Sociale ongelijkheid tussen etnische groeperingen............................................................................................21
Sociale ongelijkheid en seksuele voorkeur..........................................................................................................21
Samenhang tussen de ongelijkheden.................................................................................................................21
H7. Sociale bewustzijn en sociale ongelijkheid..............................................................................................22
Sociaal bewustzijn...............................................................................................................................................22
Mogelijkheden en sociale positie........................................................................................................................22
Man-vrouw verwachtingen.................................................................................................................................22
Noodzaak van onderwijs en ideologie in het onderwijs......................................................................................22
Invloed van onderwijs op sociale ongelijkheid....................................................................................................23
Verklaringen sociale ongelijkheid in onderwijskansen.......................................................................................23
Deel 3. Sociale verandering en conflict | H8. Sociale verandering.................................................................24
De gemeenschap.................................................................................................................................................24
Mediterrane dorpsgemeenschap........................................................................................................................24
Ontwikkelingen binnen de gemeenschap...........................................................................................................24
Het industriele tijdperk........................................................................................................................................26
, Golfbeweging......................................................................................................................................................26
Oorzaken van verandering..................................................................................................................................26
Vooruitgang of aantasting bestaande waarden, kansen of risico’s...................................................................27
Individualisering, integratie en vervreemding....................................................................................................27
h9. Sociale beweging in organisatie.............................................................................................................. 28
Franse revolutie: eigen arbeidersidentiteit.........................................................................................................28
Tussen 1848 en 1890: zelfstandige visie op de toekomst...................................................................................28
Van 1890 tot de spoorwegstakingen: zelfstandige machtsvorming..................................................................28
Van 1900 tot 1940: erkende positie in de maatschappij....................................................................................29
Van 1945 tot de jaren ’60: integratie in de institutionele orde..........................................................................29
Van de jaren ’60 tot heden: verschuivende machtsverhoudingen.....................................................................29
Het proces van actie en reactie...........................................................................................................................30
Maatschappelijke tegenstellingen en macht......................................................................................................30
H10. Rechtvaardigheid, conflict en emancipatie........................................................................................... 32
Geschiedenis van het denken over rechtvaardigheid.........................................................................................32
Hedendaagse invulling rechtvaardigheidsbegrip...............................................................................................32
Achterstelling en marginalisering.......................................................................................................................33
Minoriteiten en dominanten...............................................................................................................................33
Ontwikkeling van emancipatiebewegingen........................................................................................................33
Mensen die met mensen werken........................................................................................................................34
Emancipatieparadox en het zieligheidssyndroom..............................................................................................34
H1. INLEIDING
, Sociologie probeert antwoord te geven op de vraag: hoe slagen mensen erin samen(!) te leven?
Vanuit de sociologie slaat sociaal op de menselijke betrekkingen omdat mensen altijd deel uitmaken
van een samenleving kunnen zij in een sociologische context niet als niet-sociaal worden gezien. De
sociologie houdt zich bezig met het verklaren van gedrag van individuen en groepen van mensen
vanuit de maatschappelijke invloeden die zij ondervinden.
WAT DOET SOCIOLOGIE?
Een van de grondleggers van de sociolgoie, Augustus Comte, benadrukte dat de werking van de samenleving
meer wetenschappelijk bekeken moest worden. In de 19e eeuw was het ongebruikelijk om menselijke
betrekkingen binnen de samenleving te verklaren vanuit het eigen handelen omdat God en de natuur hier voor
gezorgd hebben.
De sociologie heeft 3 functies, namelijk:
1. Blootleggen van bestaande (machts)verhoudingen -> ideologiekritiek omdat dit deel zorgt voor kritiek
op bestaande ideologieën.
2. Beheersfunctie: inzicht geven in menselijk gedrag
3. Ordenende functie: samenhang in een onoverzichtelijke werkelijkheid (= wereld, samenleving etc.)
aanbrengen.
Volgens Wright Mills kun je pas adequaat omgaan met ervaringen, situaties en problemen als je een
sociologische verbeeldingskracht (sociologische bril) gebruikt.
Sociologische verbeeldingskracht: van elkaar losstaande persoonlijke ervaringen, situaties en problemen zien
in het licht van de manier waarop de maatschappij functioneert.
Kees Schuyt spreekt over 6 criteria ’s om een probleem als sociologisch relevant (sociologische issue)
probleem te zien, namelijk:
1. Aanzienlijk aantal getroffenen
2. Persoonlijk letsel van de getroffenen
3. Samenhangen met andere problemen
4. Niet een tijdelijk probleem maar structureel en van lange duur
5. Bovenpersoonlijke oorzaken
6. Gaat in tegen serieuze waarden
INDIVIDU EN SAMENLEVING
Als socioloog moet je je verwonderen over de omgeving en daarna voor jezelf overzicht verschaffen in de
gehele situatie. Verder gaat het vooral over macht: vermogen om vorm te geven aan de eigen toekomst.
1. Vermogen om doelstellingen in de toekomst te formuleren (=deel 1)
2. Vermogen om daarvoor middelen aan te wenden (=deel 2)
3. Vermogen om via die middelen invloed uit te oefenen. (=deel 3)
