KERNBEGRIPPEN GS
HC1: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648
Kenmerkende aspecten:
- De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
- Het begin van staatsvorming en centralisatie
- De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot
gevolg heeft
- Het conflict in de Nederlanden dat resulteert in de stichting van een Nederlandse staat
- Het streven van vorsten naar absolute macht
- De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel
opzicht van de Nederlandse republiek
- Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie
HC2: Verlichtingsideeën en de democratische revoluties 1650-1848
Kenmerkende aspecten
- Het streven van vorsten naar absolute macht
- De wetenschappelijke revolutie
- Rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat wordt toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
- Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
- De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap
- De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme
,HC3: Duitsland 1871-1945
Kenmerkende aspecten
- De industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legt voor een industriële
samenleving
- De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie
- De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
feminisme/nationaal socialisme
- De crisis van het wereldkapitalisme
- Het voeren van twee wereldoorlogen
- Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
HC4: De Koude Oorlog 1945-1991
Kenmerkende aspecten
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
feminisme/nationaal socialisme
- Het voeren van twee wereldoorlogen
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
- De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
- De dekolonisatie die een einde maakt aan de westerse hegemonie in de wereld
- De eenwording van Europa
- De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding
geeft tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
1
, HC1: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648
Kernbegrippen
● LUTHER VERSCHIJNT VOOR DE RIJKSDAG IN WORMS 1521
● KA 21
- Luther had kritiek op de katholieke kerk→ 95 stellingen
- De paus stuurde Luther een bevel om zijn opvattingen te herroepen, dit deed Luther niet
- Karel V kwam toen in actie (keizer van het Duitse rijk), hij wilde katholicisme in al zijn
gebieden handhaven
- Karel V daagde Luther voor de Rijksdag, een vergadering van de vorsten van het
Duitse rijk en de keizer over zaken die voor het hele rijk van belang waren
- Luther bleef weigeren zijn opvattingen te herroepen, Karel V verklaarde Luther
vogelvrij
- Luther kreeg bescherming van de vorst van Saksen
● DE INSTELLING VAN DE COLLATERALE RADEN 1531
● KA 17 en 23
- Karel V benoemde in 1531 drie Collaterale (centrale) Raden: centralisatie
- Raad van State: regeringsbeleid
- Raad van Financiën: financiële beleid
- Geheime raad: uitvoering van regeringsbeleid
● KAREL V PROBEERT MET BLOEDPLAKKATEN HET PROTESTANTISME UIT TE
ROEIEN 1550
- Ketters, aanhangers van opvattingen die tegen de leer van de katholieke kerk ingingen
- inquisitie was een rechtbank van de katholieke kerk, vervolging van ketters
- (bloed)plakkaten, regels wat ketters niet mochten, bij overschrijding hiervan de
doodstraf opgelegd → opkomende streven van vorsten naar absolutisme
● HET ONTZET VAN LEIDEN 1574
● KA 22
- Alkmaar aangevallen door Spaanse troepen
- Geuzen staken dijken door en zetten sluizen open, polders liepen onder water waardoor
Spaanse troepen zich terugtrokken
- Na mislukking Alkmaar gingen de Spaanse troepen Leiden belegeren
- ontstaan van hongersnood, Staten van Holland zetten sluizen bij Rotterdam en
Schiedam open, Zuid-Holland overstroomt.
- Spaanse soldaten sloegen op de vlucht voor het water
2
HC1: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648
Kenmerkende aspecten:
- De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
- Het begin van staatsvorming en centralisatie
- De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot
gevolg heeft
- Het conflict in de Nederlanden dat resulteert in de stichting van een Nederlandse staat
- Het streven van vorsten naar absolute macht
- De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel
opzicht van de Nederlandse republiek
- Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie
HC2: Verlichtingsideeën en de democratische revoluties 1650-1848
Kenmerkende aspecten
- Het streven van vorsten naar absolute macht
- De wetenschappelijke revolutie
- Rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat wordt toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
- Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
- De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap
- De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme
,HC3: Duitsland 1871-1945
Kenmerkende aspecten
- De industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legt voor een industriële
samenleving
- De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie
- De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
feminisme/nationaal socialisme
- De crisis van het wereldkapitalisme
- Het voeren van twee wereldoorlogen
- Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
HC4: De Koude Oorlog 1945-1991
Kenmerkende aspecten
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
feminisme/nationaal socialisme
- Het voeren van twee wereldoorlogen
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
- De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
- De dekolonisatie die een einde maakt aan de westerse hegemonie in de wereld
- De eenwording van Europa
- De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding
geeft tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
1
, HC1: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648
Kernbegrippen
● LUTHER VERSCHIJNT VOOR DE RIJKSDAG IN WORMS 1521
● KA 21
- Luther had kritiek op de katholieke kerk→ 95 stellingen
- De paus stuurde Luther een bevel om zijn opvattingen te herroepen, dit deed Luther niet
- Karel V kwam toen in actie (keizer van het Duitse rijk), hij wilde katholicisme in al zijn
gebieden handhaven
- Karel V daagde Luther voor de Rijksdag, een vergadering van de vorsten van het
Duitse rijk en de keizer over zaken die voor het hele rijk van belang waren
- Luther bleef weigeren zijn opvattingen te herroepen, Karel V verklaarde Luther
vogelvrij
- Luther kreeg bescherming van de vorst van Saksen
● DE INSTELLING VAN DE COLLATERALE RADEN 1531
● KA 17 en 23
- Karel V benoemde in 1531 drie Collaterale (centrale) Raden: centralisatie
- Raad van State: regeringsbeleid
- Raad van Financiën: financiële beleid
- Geheime raad: uitvoering van regeringsbeleid
● KAREL V PROBEERT MET BLOEDPLAKKATEN HET PROTESTANTISME UIT TE
ROEIEN 1550
- Ketters, aanhangers van opvattingen die tegen de leer van de katholieke kerk ingingen
- inquisitie was een rechtbank van de katholieke kerk, vervolging van ketters
- (bloed)plakkaten, regels wat ketters niet mochten, bij overschrijding hiervan de
doodstraf opgelegd → opkomende streven van vorsten naar absolutisme
● HET ONTZET VAN LEIDEN 1574
● KA 22
- Alkmaar aangevallen door Spaanse troepen
- Geuzen staken dijken door en zetten sluizen open, polders liepen onder water waardoor
Spaanse troepen zich terugtrokken
- Na mislukking Alkmaar gingen de Spaanse troepen Leiden belegeren
- ontstaan van hongersnood, Staten van Holland zetten sluizen bij Rotterdam en
Schiedam open, Zuid-Holland overstroomt.
- Spaanse soldaten sloegen op de vlucht voor het water
2
