Bestuurskunde
Samenvatti ng
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Introductie................................................................................................................................. 4
1.1 Inleiding..........................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2 Enkele begrippen....................................................................................................................... 4
2.2 Geschiedenis van bestuur...............................................................................................................................4
2.3 Het begrip ‘overheid’......................................................................................................................................5
2.3.1 Betekenis van het begrip ‘overheid’.......................................................................................................5
2.3.2 Kenmerken van de Nederlandse overheid.............................................................................................5
2.4 Het begrip ‘algemeen belang’........................................................................................................................6
2.5 Het begrip ‘beleid’..........................................................................................................................................6
Hoofdstuk 3 De overheid als systeem............................................................................................................. 7
3.1 Inleiding..........................................................................................................................................................7
3.2 De systeembenadering...................................................................................................................................7
3.2.1 Het model...............................................................................................................................................7
3.2.2 Het werkmodel.......................................................................................................................................8
3.2.3 Het nut van het systeemmodel..............................................................................................................8
3.2.4 Systemen zijn met elkaar verbonden.....................................................................................................8
3.2.5 Vereenvoudiging of indikking.................................................................................................................8
3.2.6 Het veldproces is een keuzeproces........................................................................................................9
3.2.7 De omgeving: de contingentie- en de interorganisatietheorie..............................................................9
3.3 De procesanalyse.........................................................................................................................................10
3.3.1 De inleiding:..........................................................................................................................................10
3.3.2 De werking van de procesanalyse........................................................................................................10
Hoofdstuk 4 Beleid in fasen.......................................................................................................................... 11
4.1 Inleiding........................................................................................................................................................11
4.2 Agendering...................................................................................................................................................11
4.2.1 De maatschappelijke agenda................................................................................................................11
4.2.2 De politieke agenda..............................................................................................................................11
4.3 Beleidsvoorbereiding....................................................................................................................................12
4.4 Beleidsbepaling............................................................................................................................................12
4.5 Beleidsuitvoering..........................................................................................................................................13
4.5.1 De kenmerken van het beleidsprogramma..........................................................................................13
4.5.2 De (on)mogelijkheden van de uitvoerende organisatie.......................................................................13
4.5.3 De (on)mogelijkheden in het beleidsveld.............................................................................................14
4.6 Beleidsevaluatie...........................................................................................................................................14
4.7 Beleidsbeëindiging.......................................................................................................................................14
Hoofdstuk 5 Beslissingen:............................................................................................................................ 15
5.2 Er zijn vele soorten beslissingen...................................................................................................................15
1
, 5.3.1 Het klassieke besluitvormingsmodel....................................................................................................15
5.3.2 Incrementele besluitvorming:..............................................................................................................16
5.3.3 Mixed scanning:....................................................................................................................................16
5.4 Nog drie modellen:.......................................................................................................................................16
5.4.1 Niet-beslissen als model:......................................................................................................................16
5.4.2 Het vuilnisbakmodel:............................................................................................................................17
5.4.3 Crisisbesluitvorming:............................................................................................................................17
5.5 Tot slot: soorten beslissingen.......................................................................................................................17
Hoofdstuk 6: Ontwerpen van beleid............................................................................................................. 18
6.2 Relatie overheid-burger................................................................................................................................18
6.3 Het beleidsontwerp, een model...................................................................................................................18
6.4 Bestuursstijlen..............................................................................................................................................18
6.5 Het kiezen van doelen..................................................................................................................................19
6.6 Het kiezen van middelen..............................................................................................................................20
6.7 Communicatie..............................................................................................................................................20
6.8 Interactie......................................................................................................................................................20
6.9 Externe invloed.............................................................................................................................................21
6.9.1 Inspraak................................................................................................................................................21
6.9.2 Invloedspogingen uit eigen beweging..................................................................................................21
6.9.3 Belangen-, pressie- en actiegroepen....................................................................................................21
Hoofdstuk 8 De centrale overheid................................................................................................................ 22
8.2 De Staten-Generaal......................................................................................................................................22
8.2.1 De Tweede Kamer.................................................................................................................................22
8.2.2 De Eerste Kamer...................................................................................................................................22
8.3 Regering.......................................................................................................................................................23
8.4 Departementen............................................................................................................................................23
8.5 Hoge Colleges van Staat...............................................................................................................................24
8.5.1 De Raad van State.................................................................................................................................24
8.5.2 De Algemene Rekenkamer...................................................................................................................24
8.5.3 De Nationale ombudsman....................................................................................................................25
8.5.4 De Hoge Raad.......................................................................................................................................25
8.6 Adviescolleges..............................................................................................................................................26
Hoofdstuk 10 Decentrale overheden: de gemeente......................................................................................27
10.2 De gemeentelijke overheid.........................................................................................................................27
10.2.1 De bestuurders...................................................................................................................................27
10.2.2 De gemeentelijke organisatie.............................................................................................................27
10.3 Dualisering bij de gemeente.......................................................................................................................29
10.4 Overige organisaties op gemeentelijk niveau............................................................................................30
10.5 Ontwikkelingen bij de gemeenten..............................................................................................................30
10.5.1 Herindeling en deelgemeenten..........................................................................................................30
10.5.2 Decentralisatie van taken in het sociale domein...............................................................................31
10.5.3 Efficiënter vergaderen........................................................................................................................31
10.5.4 Dichter bij de burger...........................................................................................................................31
2
,3
, Hoofdstuk 1 Introductie
1.1 Inleiding
Bestuurskunde = de discipline die zich bezighoudt met de voorbereiding, de bepaling, de uitvoering
en de evaluatie van het overheidsbeleid.
Stakeholder: een persoon/organisatie die belang heeft bij een besluit. Hij/ zij ondervindt invloed of
kan zelf invloed uitoefenen op het voorgenomen besluit van een organisatie. De belanghebbende of
wordt ofwel op een positieve manier of een negatieve manier geraakt door het besluit.
Hoofdstuk 2 Enkele begrippen
2.2 Geschiedenis van bestuur
Staatsvorming:
De minimale staat (tot 19e eeuw) – Nachtwakerstaat: beperkte overheidsbemoeienis,
beschermen landsgrenzen en openbare orde.
Rechtsstaat (vanaf 19e eeuw): aanpak grote maatschappelijke problemen zoals armoede en
huisvesting door de overheid (codificatie). Heel veel wet en regelgeving gevormd.
Verzorgingsstaat (na WO2): de burger wordt van de wieg tot het graf verzorgd door de
overheid: armenwet, opkomst vakbonden, bijstandswet (modificatie).
Participatiesamenleving (heden): zelfredzaamheid en verantwoordelijk terug bij de burger.
Codificatie: de overheid volgt eerst de ontwikkelingen en stelt daarna eenmalig wetten op.
Modificatie: de overheid wil continu inspelen op de ontwikkelingen in de samenleving en mogelijk
zelfs daarop vooruitlopen en ontwikkelingen beïnvloeden verzorgingsstaat.
Staat:
o Grondgebied
o Geaccepteerd bestuur gezag soevereiniteit (hoogste macht/gezag)
o Staatsvolk
Veel moderne staten kennen 2 pijlers:
- De scheiding tussen kerk en staat.
- De scheiding tussen de drie machten.
Er is sprake van bestuur sinds er menselijke samenlevingen zijn, maar dit was lang in handen van de
kerk.
De manier waarop ‘macht’ wordt verdeeld, speelt een belangrijke rol bij de opbouw van de staat.
Voorbeelden van ‘soorten samenlevingen’:
Samenlevingen op basis van gelijkheid: vb. jagers en verzamelaars
Samenlevingen met rangorde: hier konden nieuwe machtsposities bestaan, door bv bezit
van land of productieoverschotten. Vb. agrarische samenlevingen.
Samenlevingen met gelaagdheid: de bevolking is in verschillende groepen opgedeeld.
Trias politica:
o De wetgevende macht (1e en 2e kamer)
o De uitvoerende macht (ministers)
o De rechterlijke macht (onafhankelijke rechters)
Horizontale machtenscheiding!
4
Samenvatti ng
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Introductie................................................................................................................................. 4
1.1 Inleiding..........................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2 Enkele begrippen....................................................................................................................... 4
2.2 Geschiedenis van bestuur...............................................................................................................................4
2.3 Het begrip ‘overheid’......................................................................................................................................5
2.3.1 Betekenis van het begrip ‘overheid’.......................................................................................................5
2.3.2 Kenmerken van de Nederlandse overheid.............................................................................................5
2.4 Het begrip ‘algemeen belang’........................................................................................................................6
2.5 Het begrip ‘beleid’..........................................................................................................................................6
Hoofdstuk 3 De overheid als systeem............................................................................................................. 7
3.1 Inleiding..........................................................................................................................................................7
3.2 De systeembenadering...................................................................................................................................7
3.2.1 Het model...............................................................................................................................................7
3.2.2 Het werkmodel.......................................................................................................................................8
3.2.3 Het nut van het systeemmodel..............................................................................................................8
3.2.4 Systemen zijn met elkaar verbonden.....................................................................................................8
3.2.5 Vereenvoudiging of indikking.................................................................................................................8
3.2.6 Het veldproces is een keuzeproces........................................................................................................9
3.2.7 De omgeving: de contingentie- en de interorganisatietheorie..............................................................9
3.3 De procesanalyse.........................................................................................................................................10
3.3.1 De inleiding:..........................................................................................................................................10
3.3.2 De werking van de procesanalyse........................................................................................................10
Hoofdstuk 4 Beleid in fasen.......................................................................................................................... 11
4.1 Inleiding........................................................................................................................................................11
4.2 Agendering...................................................................................................................................................11
4.2.1 De maatschappelijke agenda................................................................................................................11
4.2.2 De politieke agenda..............................................................................................................................11
4.3 Beleidsvoorbereiding....................................................................................................................................12
4.4 Beleidsbepaling............................................................................................................................................12
4.5 Beleidsuitvoering..........................................................................................................................................13
4.5.1 De kenmerken van het beleidsprogramma..........................................................................................13
4.5.2 De (on)mogelijkheden van de uitvoerende organisatie.......................................................................13
4.5.3 De (on)mogelijkheden in het beleidsveld.............................................................................................14
4.6 Beleidsevaluatie...........................................................................................................................................14
4.7 Beleidsbeëindiging.......................................................................................................................................14
Hoofdstuk 5 Beslissingen:............................................................................................................................ 15
5.2 Er zijn vele soorten beslissingen...................................................................................................................15
1
, 5.3.1 Het klassieke besluitvormingsmodel....................................................................................................15
5.3.2 Incrementele besluitvorming:..............................................................................................................16
5.3.3 Mixed scanning:....................................................................................................................................16
5.4 Nog drie modellen:.......................................................................................................................................16
5.4.1 Niet-beslissen als model:......................................................................................................................16
5.4.2 Het vuilnisbakmodel:............................................................................................................................17
5.4.3 Crisisbesluitvorming:............................................................................................................................17
5.5 Tot slot: soorten beslissingen.......................................................................................................................17
Hoofdstuk 6: Ontwerpen van beleid............................................................................................................. 18
6.2 Relatie overheid-burger................................................................................................................................18
6.3 Het beleidsontwerp, een model...................................................................................................................18
6.4 Bestuursstijlen..............................................................................................................................................18
6.5 Het kiezen van doelen..................................................................................................................................19
6.6 Het kiezen van middelen..............................................................................................................................20
6.7 Communicatie..............................................................................................................................................20
6.8 Interactie......................................................................................................................................................20
6.9 Externe invloed.............................................................................................................................................21
6.9.1 Inspraak................................................................................................................................................21
6.9.2 Invloedspogingen uit eigen beweging..................................................................................................21
6.9.3 Belangen-, pressie- en actiegroepen....................................................................................................21
Hoofdstuk 8 De centrale overheid................................................................................................................ 22
8.2 De Staten-Generaal......................................................................................................................................22
8.2.1 De Tweede Kamer.................................................................................................................................22
8.2.2 De Eerste Kamer...................................................................................................................................22
8.3 Regering.......................................................................................................................................................23
8.4 Departementen............................................................................................................................................23
8.5 Hoge Colleges van Staat...............................................................................................................................24
8.5.1 De Raad van State.................................................................................................................................24
8.5.2 De Algemene Rekenkamer...................................................................................................................24
8.5.3 De Nationale ombudsman....................................................................................................................25
8.5.4 De Hoge Raad.......................................................................................................................................25
8.6 Adviescolleges..............................................................................................................................................26
Hoofdstuk 10 Decentrale overheden: de gemeente......................................................................................27
10.2 De gemeentelijke overheid.........................................................................................................................27
10.2.1 De bestuurders...................................................................................................................................27
10.2.2 De gemeentelijke organisatie.............................................................................................................27
10.3 Dualisering bij de gemeente.......................................................................................................................29
10.4 Overige organisaties op gemeentelijk niveau............................................................................................30
10.5 Ontwikkelingen bij de gemeenten..............................................................................................................30
10.5.1 Herindeling en deelgemeenten..........................................................................................................30
10.5.2 Decentralisatie van taken in het sociale domein...............................................................................31
10.5.3 Efficiënter vergaderen........................................................................................................................31
10.5.4 Dichter bij de burger...........................................................................................................................31
2
,3
, Hoofdstuk 1 Introductie
1.1 Inleiding
Bestuurskunde = de discipline die zich bezighoudt met de voorbereiding, de bepaling, de uitvoering
en de evaluatie van het overheidsbeleid.
Stakeholder: een persoon/organisatie die belang heeft bij een besluit. Hij/ zij ondervindt invloed of
kan zelf invloed uitoefenen op het voorgenomen besluit van een organisatie. De belanghebbende of
wordt ofwel op een positieve manier of een negatieve manier geraakt door het besluit.
Hoofdstuk 2 Enkele begrippen
2.2 Geschiedenis van bestuur
Staatsvorming:
De minimale staat (tot 19e eeuw) – Nachtwakerstaat: beperkte overheidsbemoeienis,
beschermen landsgrenzen en openbare orde.
Rechtsstaat (vanaf 19e eeuw): aanpak grote maatschappelijke problemen zoals armoede en
huisvesting door de overheid (codificatie). Heel veel wet en regelgeving gevormd.
Verzorgingsstaat (na WO2): de burger wordt van de wieg tot het graf verzorgd door de
overheid: armenwet, opkomst vakbonden, bijstandswet (modificatie).
Participatiesamenleving (heden): zelfredzaamheid en verantwoordelijk terug bij de burger.
Codificatie: de overheid volgt eerst de ontwikkelingen en stelt daarna eenmalig wetten op.
Modificatie: de overheid wil continu inspelen op de ontwikkelingen in de samenleving en mogelijk
zelfs daarop vooruitlopen en ontwikkelingen beïnvloeden verzorgingsstaat.
Staat:
o Grondgebied
o Geaccepteerd bestuur gezag soevereiniteit (hoogste macht/gezag)
o Staatsvolk
Veel moderne staten kennen 2 pijlers:
- De scheiding tussen kerk en staat.
- De scheiding tussen de drie machten.
Er is sprake van bestuur sinds er menselijke samenlevingen zijn, maar dit was lang in handen van de
kerk.
De manier waarop ‘macht’ wordt verdeeld, speelt een belangrijke rol bij de opbouw van de staat.
Voorbeelden van ‘soorten samenlevingen’:
Samenlevingen op basis van gelijkheid: vb. jagers en verzamelaars
Samenlevingen met rangorde: hier konden nieuwe machtsposities bestaan, door bv bezit
van land of productieoverschotten. Vb. agrarische samenlevingen.
Samenlevingen met gelaagdheid: de bevolking is in verschillende groepen opgedeeld.
Trias politica:
o De wetgevende macht (1e en 2e kamer)
o De uitvoerende macht (ministers)
o De rechterlijke macht (onafhankelijke rechters)
Horizontale machtenscheiding!
4
