MARKTVORMEN EN MARKTFALEN
1.1
Homogeen = iedere aanbieder verkoopt hetzelfde product (kerstbomen, graan, melk)
Heterogeen = iedere aanbieder verkoopt verschillende producten (restaurants, smartphones, auto’s)
Toetredingsdrempel = moet je veel investeren voordat je kan beginnen (een patatkraam kan je eerder en
makkelijker beginnen dan een vliegtuigmaatschappij
Winstmaximalisa e = een producent bepaald de combina e van prijs en
verkochte hoeveelheid waarbij de winst maximaal is
1.2
Monopolie = marktvorm met één aanbieder
Prijsze er = een aanbieder die voldoende marktmacht hee om zijn eigen
verkoopprijs te bepalen
Prijsdiscrimina e = de bedrijfsprak jk waarbij een bedrijf hetzelfde product
tegen verschillende prijzen aan verschillende klanten verkoopt
Verschillende soorten monopolies:
1. Natuurlijke monopolie: 1 aanbieder (spoornetwerk)
2. Staatsmonopolie: monopolie in handen van de staat (paspoorten)
3. Technisch monopolie: bedrijven die door octrooirecht het alleenrecht
hebben (ko ecupjes een aantal jaar geleden)
4. Feitelijk monopolie: bedrijf die het alleenrecht hee gekregen door
economische markt en dus de markt overheerst (Microso )
1.3
Oligopolie = marktvorm met enkele aanbieders
Prijsstarheid = ondernemers (oligopolisten) veranderen de verkoopprijzen van de producten bij (kleine)
wijzigingen in de produc ekosten
Prijsconcurren e = een producent gaat stunten met de prijs, de concurren e volgt (prijs abonnementen
telefoons)
Niet-prijsconcurren e: concurreren met producteigenschappen
• Kwaliteit en kenmerken van een product (biologisch brood)
• Marke nginspanningen (spaarac es)
• Dienstverlening (garan e en service)
Het onderscheiden wat hierboven gebeurd is, productdi eren a e
Kartelvorming = een groep bedrijven die afspraken maakt met elkaar
wordt een kartel genoemd
> afspraken kunnen gaan over verkoopprijs, hoeveelheid die ze produceren, verdeling in de markt
Een kartel is VERBODEN!
1.4
In de marktvorm monopolis sche concurren e hebben aanbieders (een beetje) invloed op de prijs
De aanbieder kan zich ook onderscheiden van de rest, omdat producten niet iets anders zijn (heterogeen)
Verschuiving op de vraaglijn: door bijv een verandering van voorkeur-, inkomen- en aantal consumenten
verandert het verloop van de vraaglijn
Is het aantrekkelijk voor nieuwe toetreders als er hoge winsten in de markt worden gemaakt?
1
tt
ti ffi ti ti ti ti ti ti ti ti ti ft fffttift ti ti ti
, Ja nieuwe toetreders willen graag pro teren van deze winst
Als ik zoveel mogelijk winst maak zijn er andere concurrenten die dat dan ook willen en dus een deel van
mijn markt willen afpakken
Hoe kan ik dit voor zijn?
• Door bijv een deel van de winst te investeren in andere producten (innoveren)
• Of door een andere concurrent op te kopen of te fuseeen
2.1
Het consumentensurplus = het bedrag dat de consument minder betaalt dan hij maximaal bereid is om te
betalen
Betalingsbereidheid = de prijs die de consument maximaal bereid is te betalen
Leveringsbereidheid = de prijs die de producent minimaal wilt ontvangen voordat hij bereid is te leveren
Producentensurplus = het bedrag dat de producent meer ontvangt dan zijn leveringsbereidheid
Totale surplus = consumenten surplus en producenten surplus samen
Hoe groter dus de totale surplus is, hoe hoger de welvaart van consumenten en producenten.
Marktmacht = de mate waarin een aanbieder zich ona ankelijk van de andere spelers op de markt kan
dragen
Consumenten surplus en producenten surplus berekenen
0,5 x lengte x hoogte
2.2
Mark alen = situa e waarin de markt niet perfect werkt
3 oorzaken van mark alen:
1. Marktmacht: één of meerdere aanbieders hebben de macht om een andere prijs te hanteren dan de
marktprijs
2. Externe e ecten: door het ondernemen ontstaan er nega eve e ecten (geluidsoverlast,
milieuvervuiling) deze kosten zijn niet doorbrekend in de prijs
3. Collec eve goederen: goederen die niet voor één persoon zijn maar van ons allen (dijken, wegen etc)
Minimumprijzen = de overheid stelt een minimale prijs vast dat een product verplicht moet kosten. Zo
voorkomt de overheid dat de prijzen te laag worden en dat het onmogelijk wordt om nog te kunnen
produceren.
> Daardoor ontstaat er wel een aanbodoverschot. De extra kosten wordt door de overheid betaald
Maximumprijs = de overheid verbied aanbieders om een product te duur aan te bieden. Zo kan de prijs van
een bepaald product/dienst laag blijven en kunnen mensen het blijven kopen.
(sociale huurwoningen die een maximumprijs hebben)
> er is meer vraag naar dit product dan aanbieders. Het tekort moet eerlijk verdeeld worden (bv wachtrij).
De overheid wil de marktwerking zoveel mogelijk stimuleren.
Er zijn twee toezichthouders die de marktwerking stimuleren:
1. ACM (Autoriteit Consument en Markt): beschermt het belang van de consument en streeft naar eerlijke
concurrentie.
2. AFM (Autoriteit Financiële Markten: houdt toezicht op de financiële markten.
Aanbodoverschot = het aanbod is groter dan de vraag
Aanbodtekort = het aanbod is kleiner dan de vraag
2
tfti ff ti tf fi fh ti ff
1.1
Homogeen = iedere aanbieder verkoopt hetzelfde product (kerstbomen, graan, melk)
Heterogeen = iedere aanbieder verkoopt verschillende producten (restaurants, smartphones, auto’s)
Toetredingsdrempel = moet je veel investeren voordat je kan beginnen (een patatkraam kan je eerder en
makkelijker beginnen dan een vliegtuigmaatschappij
Winstmaximalisa e = een producent bepaald de combina e van prijs en
verkochte hoeveelheid waarbij de winst maximaal is
1.2
Monopolie = marktvorm met één aanbieder
Prijsze er = een aanbieder die voldoende marktmacht hee om zijn eigen
verkoopprijs te bepalen
Prijsdiscrimina e = de bedrijfsprak jk waarbij een bedrijf hetzelfde product
tegen verschillende prijzen aan verschillende klanten verkoopt
Verschillende soorten monopolies:
1. Natuurlijke monopolie: 1 aanbieder (spoornetwerk)
2. Staatsmonopolie: monopolie in handen van de staat (paspoorten)
3. Technisch monopolie: bedrijven die door octrooirecht het alleenrecht
hebben (ko ecupjes een aantal jaar geleden)
4. Feitelijk monopolie: bedrijf die het alleenrecht hee gekregen door
economische markt en dus de markt overheerst (Microso )
1.3
Oligopolie = marktvorm met enkele aanbieders
Prijsstarheid = ondernemers (oligopolisten) veranderen de verkoopprijzen van de producten bij (kleine)
wijzigingen in de produc ekosten
Prijsconcurren e = een producent gaat stunten met de prijs, de concurren e volgt (prijs abonnementen
telefoons)
Niet-prijsconcurren e: concurreren met producteigenschappen
• Kwaliteit en kenmerken van een product (biologisch brood)
• Marke nginspanningen (spaarac es)
• Dienstverlening (garan e en service)
Het onderscheiden wat hierboven gebeurd is, productdi eren a e
Kartelvorming = een groep bedrijven die afspraken maakt met elkaar
wordt een kartel genoemd
> afspraken kunnen gaan over verkoopprijs, hoeveelheid die ze produceren, verdeling in de markt
Een kartel is VERBODEN!
1.4
In de marktvorm monopolis sche concurren e hebben aanbieders (een beetje) invloed op de prijs
De aanbieder kan zich ook onderscheiden van de rest, omdat producten niet iets anders zijn (heterogeen)
Verschuiving op de vraaglijn: door bijv een verandering van voorkeur-, inkomen- en aantal consumenten
verandert het verloop van de vraaglijn
Is het aantrekkelijk voor nieuwe toetreders als er hoge winsten in de markt worden gemaakt?
1
tt
ti ffi ti ti ti ti ti ti ti ti ti ft fffttift ti ti ti
, Ja nieuwe toetreders willen graag pro teren van deze winst
Als ik zoveel mogelijk winst maak zijn er andere concurrenten die dat dan ook willen en dus een deel van
mijn markt willen afpakken
Hoe kan ik dit voor zijn?
• Door bijv een deel van de winst te investeren in andere producten (innoveren)
• Of door een andere concurrent op te kopen of te fuseeen
2.1
Het consumentensurplus = het bedrag dat de consument minder betaalt dan hij maximaal bereid is om te
betalen
Betalingsbereidheid = de prijs die de consument maximaal bereid is te betalen
Leveringsbereidheid = de prijs die de producent minimaal wilt ontvangen voordat hij bereid is te leveren
Producentensurplus = het bedrag dat de producent meer ontvangt dan zijn leveringsbereidheid
Totale surplus = consumenten surplus en producenten surplus samen
Hoe groter dus de totale surplus is, hoe hoger de welvaart van consumenten en producenten.
Marktmacht = de mate waarin een aanbieder zich ona ankelijk van de andere spelers op de markt kan
dragen
Consumenten surplus en producenten surplus berekenen
0,5 x lengte x hoogte
2.2
Mark alen = situa e waarin de markt niet perfect werkt
3 oorzaken van mark alen:
1. Marktmacht: één of meerdere aanbieders hebben de macht om een andere prijs te hanteren dan de
marktprijs
2. Externe e ecten: door het ondernemen ontstaan er nega eve e ecten (geluidsoverlast,
milieuvervuiling) deze kosten zijn niet doorbrekend in de prijs
3. Collec eve goederen: goederen die niet voor één persoon zijn maar van ons allen (dijken, wegen etc)
Minimumprijzen = de overheid stelt een minimale prijs vast dat een product verplicht moet kosten. Zo
voorkomt de overheid dat de prijzen te laag worden en dat het onmogelijk wordt om nog te kunnen
produceren.
> Daardoor ontstaat er wel een aanbodoverschot. De extra kosten wordt door de overheid betaald
Maximumprijs = de overheid verbied aanbieders om een product te duur aan te bieden. Zo kan de prijs van
een bepaald product/dienst laag blijven en kunnen mensen het blijven kopen.
(sociale huurwoningen die een maximumprijs hebben)
> er is meer vraag naar dit product dan aanbieders. Het tekort moet eerlijk verdeeld worden (bv wachtrij).
De overheid wil de marktwerking zoveel mogelijk stimuleren.
Er zijn twee toezichthouders die de marktwerking stimuleren:
1. ACM (Autoriteit Consument en Markt): beschermt het belang van de consument en streeft naar eerlijke
concurrentie.
2. AFM (Autoriteit Financiële Markten: houdt toezicht op de financiële markten.
Aanbodoverschot = het aanbod is groter dan de vraag
Aanbodtekort = het aanbod is kleiner dan de vraag
2
tfti ff ti tf fi fh ti ff
